|

ايران و دريا !

فریدون مجلسی

دريا گسترده‌ترين بزرگراه ارتباط و مبادلات دوردست تجارى و مدنى است. روز جهانى دريانوردى يادآور همين نقش تمدنى دريا است. ساختن قايق‌هاى بزرگ از دسته‌كردن و به‌‌هم‌بافتن نى‌هاى سواحل فرات براى جابه‌جايى انسان‌‌ها و حمل بار و غذا قدمتى به‌اندازه تمدن سومر دارد. همين مسير از فرات تا خليج‌فارس و به سوى هند ادامه يافت و عرب‌هاى سواحل جنوبى خليج‌فارس را به دريانوردان تاريخي بدل كرد كه تبادلات تجارى آنان تا آفريقا كشيده شد و شامل تبادل انواع كالاها از جمله بردگان از زنگبار و سواحل غربي آفريقا بود. ايرانيان كه از فلات‌هاى دوردست آسيای مركزى با اسب آمده بودند، ديرتر پا به دريا گذاشتند. كمبوجيه يا كامبيز هخامنشي نيز از راه خشكى خود را رساند. داريوش كه ضمن پادشاهى پارس، فرعون مصر بود و اهميت رود بزرگ نيل را در كشاورزى و بازرگانى مصر تا دوردست‌هاى مديترانه مى‌دانست، براى توسعه اقتصادى آن منطقه دستور داد كانالى از پايان‌دست نيل به درياى سرخ حفر كردند و با اتصال درياى سرخ به مديترانه، از طريق كانال رود نيل، اين خط ارتباطى و تمدنى ميان سه قاره را توسعه بخشيد. بار ديگر خشايارشاه، فرزند داريوش، در جنگ يونان بايد از دريا مى‌گذشت. با توجه به اينكه ايران سرزميني دريایی نبود، براى عبور از دريا متوسل به دريانوردان فينيقي، يعنى ساكنان لبنان كنونى می‌شد. فينيقي‌ها دريانوردان مديترانه بودند و دولت و تمدن كارتاژ را در تونس بنانهادند. در برنامه عبور خشايارشاه از دريا، ماندرو، مهندس ايرانى، با به‌هم‌بستن و مهار قايق‌ها پلى شناور براى عبور پياده‌نظام و تجهيزات سپاه ايران بر بسفر نصب كرد. در دوران‌هاى بعدى سخن از ارتباطات دريايى ميان ايران با سواحل شرقي آفريقا و زنگبار و حتى مهاجرت شيرازيان به آن سواحل و همچنين به سواحل هند و زيادبادات يعنى سيام تا جنوب چين بسيار است اما ملاحان اغلب عرب بودند. در قرن ١٥ دريانوردان اروپايى از پرتغال، هلند، اسپانيا و سپس انگلستان و فرانسه دريافتى جهان را عرصه رقابت‌هاى اقتصادى و نظامى خود قرار دادند. در قرن ١٦ كه جزاير ايران در خليج‌فارس در اشغال پرتغالى‌ها بود، به همت شاه عباس ارتش ايران داراى نيروى دريايى شد و به سردارى امامقلى، پرتغالى‌ها را از خليج‌فارس بيرون كرد. بعد از صفویه، نادرشاه و كريمخان زند نيز به موازات ناوگان تجارى ناوگان دريايى دفاعى‌ای در حد توان تشكيل دادند كه با فراز‌و‌نشيب در عصر جديد به قابليتى در حد و شأن كشور ايران دست يافت كه اميد مى‌رود بتواند از بليات جهان جان به در برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.