استانبول میتواند شطرنج سیاسی ترکیه را تغییر دهد
اردوغان؛ بازنده بازي بزرگ
اردشیر زارعیقنواتی : نتایج غیررسمی اما تأییدشده شمارش آرای انتخابات استانبول در روز یکشنبه 23 ژوئن، نشان میدهد «اکرم اماماوغلو»، کاندیدای مخالفان دولت «رجب طیب اردوغان»، با اختلاف فاحش حدود 9درصدی آرا بر «بنعلي ییلدریم»، کاندیدای حزب عدالت و توسعه، پیروز شده است. گفته میشود در این انتخابات 85 درصد واجدان شرایط رأی شرکت داشتهاند که تقریبا معادل شرکتکنندگان در انتخابات ابطالشده ماه مارس بوده است و آقای اماماوغلو موفق حدود 54 درصد و رقیب او 45 درصد آرای مأخوذه را کسب کردهاند. پیروزی بزرگ و با فاصله زیاد آرای دو رقیب، در شرایطی رقم خورده است که در انتخابات ماه مارس، تفاوت آرای بین این دو حدود 14 هزار رأی بود (کمتر از دودهم درصد) و به همین دلیل با توجه به نزدیکی آرا، اردوغان که بارها انتخابات شهرداری استانبول را «نماد کلید فتح سنگر ترکیه» میدانست، با اصرار، خواهان ابطال آن انتخابات شد. از همان زمان بعضی سیاستمداران ترک و صاحبنظران بینالمللی، جدا از اینکه این ابطال انتخابات را اقدامی فراقانونی و مغایر با اصول دموکراتیک انتخابات آزاد میدانستند، در مقابل اعتقاد داشتند اردوغان وارد یک قمار بزرگ سیاسی شده است که میتواند آینده سیاسی پاشای عثمانی را به داوري بگذارد. وقتی آفتاب در 23 ژوئن در استانبول غروب کرد و شب استانبول این عروس امروز خاورمیانه آغاز شد، با اولین اعلان نتایج مقدماتی، معلوم شد شببختی اردوغان که همیشه در بندبازیهای سیاسی مهارت داشته و به هر طریقی شاهین پیروزی را بر شانه خود میدید نیز فرارسیده است. آفتاب استانبول که غروب کرد، تازه آفتاب بخت اکرم اماماوغلو، شهردار جدید استانبول، تلألوی خود را در سیاهی شب تاباند و اینبار تفاوت آرای او با رقیب دولتی خود به حدی بود که بلافاصله ییلدریم و اردوغان پیام تبریک برای بازیگر جدید عرصه سیاسی ترکیه ارسال کردند. به نظر نمیرسد با توجه به همین فاصله آرای دو رقیب، اینبار حزب عدالت و توسعه و جناب اردوغان اعتراضی به نتایج این انتخابات داشته باشند و صدای تصمیم و اراده مردم استانبول را به وضوح بیشتری شنیدهاند.اردوغان در این بازی مرتکب چند اشتباه محاسبهای ویرانگر شد که حتی میتواند آینده سیاسی او را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار دهد و از همین حالا در مقابل خود رقیبی جدی برای دور بعدی ریاستجمهوری ترکیه خواهد دید. اولین اشتباه اردوغان، اینجا بود که همیشه «بستر انتخابات» را هدف قرار میداد و با شیوههای سیاسی و تشکیل ائتلافهای قدرتمند و همچنین عملکرد نسبتا موفق خود در دو دهه گذشته، بازی انتخابات را برای کسب پیروزی مهیا میکرد؛ اما اینبار به شیوه فراقانونی و اعمال فشار بر کمیسیون انتخابات، نتایج رسمی اعلامشده را به سمت ابطال کشاند که تا حدودی سیستم انتخاباتی کشور را که او با اتکا به آن تا امروز قدرت خویش را تثبیت میکرد، زیر سؤال برد.این در حالی بود که کمیسیون انتخاباتی در حوزه استانبول، حتی ابتداییترین اصول قانونی را هم رعایت نکرد و در انتخاباتی که به بهانه بروز تخلف و تقلب باطل کردند، حتی زحمت این را که کل انتخابات این کلانشهر را باطل کنند، به خود نداده و چنانچه در حوزههای محلی که حزب حاکم تقریبا پیروز شده بود و هر دو نیز از یک مکانیسم و سیستم واحد پیروی میکردند، تنها به ابطال آرای شهرداری استانبول اقدام کردند.دوم اینکه از آنجا که در این انتخابات در دور اول «حزب دموکراتیک خلقها» به نمایندگی از کردهای ساکن استانبول، ضمن معرفینکردن نامزد مستقل از کاندیدای مخالفان ( اماماوغلو) حمایت کرد، اردوغان برای شکستن این اتحاد نانوشته، بعد از ابطال انتخابات مارس دست به اقداماتی برای تسهیل دیدار وکلا و خانواده «عبدالله اوجالان» که در جزیره ایمرلی در بازداشت امنیتی است، زد و انتظار داشت آرای بخش محافظهکارتر کردهای استانبول را به سمت خود جلب کند؛ اما این پروژه با توجه به مطالبات اساسی کردها برای کسب امتیاز، در میانه راه شکست خورد و نشان داد اینبار کردها مقهور این «مهندسی انتخاباتی» با حربه برگ اوجالان نمیشوند؛ چون قبلا ناصداقتی اردوغان را بعد از کسب پیروزی دیده بودند. سومین اشتباه محاسبهای اردوغان تبدیل انتخاباتی محلی در حوزه شهرداری به یک رویارویی ملی در جامعه دوقطبی امروز ترکیه بود، آنهم در شهری که قلب تپنده اقتصاد و صنعت توریسم این کشور بوده و بافت سنتی و مدرن آن در کنار حضور اقلیت بزرگ قومی کردها و وزن تقریبا درخور توجه احزاب پراکنده چپ سوسیالیستی، میتوانست بسیاری از معادلات سنتی را دگرگون کند.به همین دلیل اردوغان ناخواسته موجب اتحادی ملی بین احزاب اپوزیسیون شد که احزاب راست میانه مثل (حزب خوب) را در کنار احزاب آتنیکی چپ (حزب دموکراتیک خلق) و همچنین یک طیف گسترده از نیروهای چپ سوسیالیستی و رادیکال را پشت سر اماماوغلو از حزب سوسیالدموکرات «جمهوریخواه خلق» به صف کرد. البته این سه دلیل عمده را باید در کنار سقوط 20درصدی اقتصاد ترکیه در یک سال اخیر، تشدید کیش شخصیت اردوغان که دموکراسی نیمبند ترکیه را بهشدت به خطر انداخته است، تشدید تضادهای او با اتحادیه اروپا که همیشه برای ترکها رؤیای پیوستن را تداعی میکرد و بسیاری دلیل کوچک دیگر نیز دید. امروز تکلیف شهرداری استانبول تقریبا مشخص شده و این دژ 20ساله حزب عدالت و توسعه فروریخته است؛ اما آنچه بیش از همه اهمیت دارد، نوع عملکرد اکرم اماماوغلو در مسند شهرداری این کلانشهر است. اگر شهردار جدید همچنان بر وعدههای انتخاباتی خود وفادار بماند و بتواند نقطه اتصال بین نیروهای متنوع اپوزیسیونی باشد که به او اعتماد کرده و رأی دادهاند، میتواند آلترناتیو قدرتمندی را در سازماندادن به ائتلافی بزرگ و اتحاد عمل بین اپوزیسیون ایفا کند. جامعه ترکیه در دو دهه دوران زمامداری اردوغان هیچگاه با شکست معنادار مواجه نبوده است و چنانچه اماماوغلو بتواند کارنامه پذیرفتهشدهای از خود بر جا بگذارد (البته بسیار بعید است که اردوغان به دعوت اماماوغلو برای همکاری گردن نهد و در کار او کارشکنی نکند)، ميتواند آلترناتیو بزرگ و مورد توافق احزاب مخالف را برای دور بعد رویارویی ملی ایجاد کند.این شرایط فرصتی تاریخی در اختیار نیروهای اپوزیسیون قرار داده که اگر بهدرستی از آن استفاده شود، میتواند شطرنج سیاسی ترکیه را دگرگون کند. اردوغان در این بازی دست به قمار بزرگی زد که فراتر از سنتهای مألوف سالهای اخیر بود و امروز بهعنوان بازنده بزرگ این میز، آسهای خود را سوزانده است. به نظر میرسد اکرم اماماوغلو در این چند ماه که از ظهور سیاسیاش بهعنوان یک رهبر اپوزیسیونی سپری شده، تا حدودی توانسته است به این هدف نزدیک شود و این تجربه در بین نیروهای اپوزیسیون نیز احتمالا میتواند جالب و در آینده پایه کار مشترک قرار گیرد. از هماکنون ترکیه وارد مرحلهای تاریخی شده است که البته راه پیش و پس در مقابل آن قرار دارد.
اکرم اماماوغلو كيست از گمنامي تا كابوسي براي حزب عدالت و توسعه
شهردار جدید استانبول تا سه ماه قبل چهرهای ناشناخته و تازهوارد در سیاست ترکیه محسوب میشد. «اکرم اماماوغلو» که در انتخابات یکشنبه توانست «بنعلی ییلدریم»، نامزد مورد حمایت اردوغان، رئیسجمهور ترکیه را شکست دهد و بهعنوان شهردار مهمترین شهر ترکیه انتخاب شود؛ تا ماه مارس تنها شهردار منطقه «بیلیکدوزو» در حومه غرب استانبول به شمار میرفت؛ اما امروز اماماوغلو مطرحترین چهره ترکیه و مهمترین رقیب اردوغان و حزب عدالت و توسعه برای انتخابات 2023 به شمار میآید.این سیاستمدار 49ساله، دانشآموخته دانشگاه استانبول در رشتههای بازرگانی و مدیریت در سال 2014 است که بهعنوان شهردار منطقه بیلیکدوزو انتخاب شد. امام اوغلو که از سوی حزب «جمهوریخواه مردم» کاندیدای انتخابات استانبول بود، در دوره پنجساله حضور خود در شهرداری بیلیکدوزو تلاش کرد تا کمترین تنش و رویارویی را با حزب حاکم عدالت و توسعه داشته باشد و با مدیریت بدون حاشیه، خود را بهعنوان فردی نسبتا جوان و باهوش مطرح کرد. هوش بالای اماماوغلو در رویکردش در قبال اردوغان و حزب عدالت و توسعه نمایان است. او قبل از آنکه رسما برای انتخابات شهرداری استانبول اعلام کاندیداتوری کند، به وعده خود مبنی بر دیدار با تمام شهرداران قبلی استانبول عمل کرد و به دیدار اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، رفت که در سال 1994 با پیروزی در انتخابات شهرداری استانبول وارد عرصه سیاسی ترکیه شد. این دیدار نهتنها از سوی اعضای حزب «جمهوریخواه مردم» مورد استقبال قرار گرفت؛ بلکه رهبران حزب حاکم عدالت و توسعه هم از این ملاقات استقبال کردند.بخشی از تفاوتهای عمده اماماوغلو و اردوغان را میتوان در سخنرانیها و شعارهایشان مشاهده کرد. اماماوغلو برخلاف رئیسجمهور ترکیه تمایلی به شعارها و سخنرانیهای پوپولیستی ندارد و توزیع فقر، تبلیغ زندگی فقیرانه و دریافت کمک از دولت را یکی از بزرگترین نقاط ضعف دولت کنونی ترکیه میداند. حمایت او از اقلیت کردهای استانبول که در جنوب و جنوب شرق این شهر سکونت دارند، هم یکی دیگر از برگ برندههای اماماوغلو در انتخابات روز یکشنبه بود. کردها و اکثریت طبقه کارگر ترکیه رأی خود را به سود اماماوغلو به صندوق انداختند تا مهمترین شهر استانبول پس از 25 سال از کنترل حزب حاکم عدالت و توسعه خارج شود.یکی از مهمترین ویژگیهای «اماماوغلو» را باید در رویکردش درباره جو سیاسی سالهای اخیر ترکیه جستوجو کرد. در سالهای اخیر برخورد سختگیرانه و افراطی اردوغان با مخالفان و منتقدان خود یک جو سیاسی دوقطبی در ترکیه ایجاد کرد. این جو از سال 2016 و در پی کودتای ناکام علیه اردوغان که به بازداشت هزاران نفر از منتقدان دولت ترکیه انجامید، شدت بیشتری گرفت؛ بااینحال اماماوغلو هم در دوره پنجساله مدیریت در شهرداری بیلیکدوزو و هم در کمپین انتخاباتی خود تلاش کرد تا وارد این تقابل سیاسی نشود و از تمام اقشار و گروهها حمایت کند. «همهچیز خوب میشود» که شعار کمپین انتخاباتی او بود، هم در راستای ایجاد اتحاد و همدلی میان مردم استانبول انتخاب شد و این امید را برای منتقدان وضعیت فعلی ترکیه ایجاد کرد که میتوان درباره پایان تقابل و رویارویی سیاسی سالهای اخیر امیدوار بود.اماماوغلو بارها در سخنرانیهای خود تأکید کرده که حزبگرایی بزرگترین دشمن ترکیه به شمار میآید و این رویکرد میتواند رویاروییها را در جامعه دوقطبیشده ترکیه افزایش دهد. این نگاه اماماوغلو نیز کاملا در تضاد با اردوغان است که تمام تحولات را از دریچه حزب عدالت و توسعه میبیند و در سالهای اخیر هرگونه انتقادی علیه خود را با مشت آهنین پاسخ داده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.