بیهویتی فراگیر
قمر تکاوران
فاطمه 17ساله بود و یک خواهر و یک برادر بدون شناسنامه داشت. شناسنامهای که نداشتن آن معادل با بیهویتی و عدم بهرهمندی از حقوق شهروندی بود. ترسهایی که این خانواده برای فاششدن نامشان و صحبت از مشکلات و مسائلشان داشتند، برایم خیلی عجیب بود؛ چون پیشتر فکر میکردم پنهان کردن هویت فقط مربوط به اتباع افغانستان باشد و فقط آنان باشند که از طرف جامعه ایران پذیرفته نمیشوند و همیشه مهاجری بیگانه باقی میمانند. اما اینجا بود که متوجه شدم ما کلا مهاجران را نمیپذیریم، حال تبعه هر کشور را به یک بهانه. ملیت مهم نیست، مهاجر که باشی در اینجا جایی نداری و به نظر میرسد بتوانیم بگوییم جامعه ایران مهاجرپذیر نیست، نه به لحاظ آمار (که همه میدانیم حدود سه میلیون مهاجر در کشور داریم)، بلکه به لحاظ مسائل فرهنگی. نمیدانم تا پیشازاین چه برخوردهایی با فاطمه و خانوادهاش شده بود که هرچقدر تلاش میکردم، نمیتوانستم اعتمادشان را جلب کنم. فاطمه و خواهر و برادرش هربار برای رفتن به بلژیک و سرزدن به خانواده پدری باید ویزای خروج از کشور میگرفتند و این هم اضافه میشد به مسائل تمدید اقامت و مسائل مدرسه که دردسرهای سالانهاش میتوانست هرکسی را از پای درآورد. ایمانوئل به خاطر اسلام به ایران آمده بود. او بعد از اینکه مسلمان شده بود، کشور خودش را رها کرده و برای کار و زندگی ایران را انتخاب کرده بود اما با وجود اینکه از سطح بالایی از دانش برخوردار بود، چندان مقبول نبود. در اینجا با زنی ایرانی ازدواج کرده بود اما بازهم یک بیگانه بود، نهتنها خودش که سه فرزند حاصل از ازدواجش هم بیگانه تلقی میشدند و بیشناسنامه بودند. اروپاییبودن پدر چیزی از مشکلاتشان کم نکرده بود و آنان هم مانند دیگر مادرایرانیها تماموکمال درگیر مشکلات بیشناسنامگی بودند و شاید حتی بیشتر. تحصیلات بالای پدر هم نتوانسته بود کارساز باشد. ایمانوئل استاد اقتصاد بود، او با حوزه در ارتباط بود و در دانشگاهها و مراکز حوزوی معتبر ایران تدریس میکرد و سالها بود که اینجا زندگی میکرد اما همه اینها هویتی برای فرزندانش به ارمغان نیاورده بود. مادر فاطمه با هزار امید تصمیم به ازدواج با مردی اروپایی گرفته بود، شاید هرگز با خودش فکر نمیکرد که تبعات این ازدواج برای فرزندانش آنقدر سنگین باشد. جوابی نداشت به فرزندانش بدهد وقتی که شاگرد زرنگ کلاس بودند اما اجازه رفتن به مدرسه نمونه دولتی و تیزهوشان را نداشتند. بدتر این بود که همه با شک و شبهه بهشان نگاه میکردند؛ چرا پدر خانواده بلژیکی است و ترجیح دادهاند در ایران زندگی کنند؟ چرا وقتی میتوانند بهراحتی و با بهرهمندی از همه امکانات در بلژیک زندگی کنند، مشکلات اینجا را تحمل میکنند؟ همه دنبال دلیل میگشتند و این جستوجو به نقطه منفی انگ جاسوسی ختم میشد. برای همین بود که منزوی شده بودند و حتی نمیخواستند درباره مشکلاتشان صحبت کنند. توضیح تعلق خاطرشان به اسلام بیفایده به نظر میرسید، در کشوری که همه به دنبال راهی برای رفتن به اروپا و زندگی توأم با رفاه در آنجا هستند. گرفتن شهروندی کشورهای اروپایی برایشان یک رؤیاست و همین از خودبیگانگی است که نتیجهاش میشود انگ جاسوسی زدن به امثال خانواده فاطمه بدون دلیل و مدرک. این نوع طرد فقط مخصوص این خانواده نبود؛ چراکه بعدها با موارد دیگری هم روبهرو شدم که حتی باعث رفتن برخی از آنان از ایران هم شده بود؛ باوجود اینکه دوست داشتند در ایران زندگی کنند. * اسامی استفادهشده در متن واقعی نیستند
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.