درسهای اقتصادی از اورست
جیم اونیل، وزیر خزانهداری سابق بریتانیا در کابینه دیوید کامرون و ترزا می، مدیر سابق شرکت مدیریت دارایی گلدمن ساکز و رئیس فعلی چتمهاوس لندن هفته گذشته مقالهای با عنوان «درسهای اقتصادی از اورست» منتشر کرده که بخشهایی از آن را میخوانیم. تصاویر اخیرا منتشرشده از صفی طولانی در حال راهپیمایی از اردوگاه پای کوه اورست تا قله در امتداد خطالرأس کوه، نمونهای عالی از سوءمدیریت عرضه و تقاضا در دنیای واقعی را به نمایش میگذارد. مانند تعداد دیگری از حوزههای سیاستگذاری اقتصادی، ترکیبی از تنظیم قیمت و مقررات، تنها راه پایینآمدن از کوه مشکلات است. من هم مانند بسیاری دیگر از تماشای تصاویر اخیر مبهوت شدم که نشان میداد در ماه مي (اردیبهشت) صفی طولانی از پایین تا قله کوه اورست، بلندترین قله جهان، از ضلع طرف کشور نپال تشکیل شده است. این نظر که تأخیر ناشی از شلوغی بیش از حد مسیر احتمالا یکی از عوامل 11 مورد مرگومیر گزارششده در این کوه در فصل صعود امسال بوده، واقعیتی است که نمیتوان به آسانی از کنارش گذشت. حدود یک دهه پیش، من و همسرم مسیر از لوکلا در نپال به سمت اردوگاه پایه اورست را در پیش گرفتیم، بنابراین من جذابیت چنین ماجراهایی را بهخوبی احساس میکنم. اما یادم میآید همراه با هیجان از دیدن تعداد زیاد افراد در مسیر سفر احساس ناامیدی به من دست داد. فانتزی اولیه از بین رفت و در تلاش برای درصفماندن به نظرمان رسید فايدهای ندارد که بیشتر بجنگیم و تقلا کنیم. در آخرین ایستگاه قبل از اردوگاه پایه به عقب برگشتیم (برای مسافران علاقهمند، مسیری را که کمتر از آن استقبال میشود به سمت دریاچههای گوکیوی نپال توصیه میکنم که کمتر شلوغ است و چشمانداز خوبی دارد). گذشته از شرایط خاص مانند باریکبودن مسیر، مشکل شلوغی اورست تفاوت چندانی با بسیاری از چالشهای اقتصادی و اجتماعی دیگر که سیاستمداران با آن مواجه هستند، ندارد؛ یعنی نبود توازن بین عرضه و تقاضا و احتمالا قوانین ضعیف. یک نمونه از نگرانیهای خاص من، بازار آنتیبیوتیکهاست که سقوط کرده؛ چون توسعه داروهای جدید با تقاضا هماهنگ نیست. اما مسئلهای که بیشتر به اورست مربوط میشود، چالش بزرگتر مدیریت مناطق توریستی است. در سراسر جهان، طبقه متوسط بزرگتر شده و پرواضح است که این طبقه میخواهد از آنچه سیاره ارائه میدهد، بیشترین بهره را ببرد. عرضه ثابت، بخشی از مشکل اورست است. مسیرهای محدودی به قله کوه وجود دارد (هرچند شکی نیست برخی کوهنوردان جسور راه سخت خود را پیدا میکنند)، اما تعداد گروههای تور افزایش یافته است. با درنظرگرفتن این مسئله، قیمت باید افزایش یابد تا تعادل بین عرضه و تقاضا برقرار شود. البته، سیاستگذاران نپالی که مشتاق درآمد گردشگری هستند، از این پیشنهاد استقبال نمیکنند و میگویند بازدیدکننده متوسط نباید از چنین جاذبه عظیم طبیعی باز بماند. اما در این مورد، آنها باید استانداردهای ایمنی و نظارتی سختگیرانهتری بر شرکتهای گردشگری کوهستان اعمال کنند (که خودبهخود فشار میآورد و قیمتها را بالا میبرد). این مسئله خاص درباره همه نقاط توریستی مصداق دارد. سوئیس اگر بخواهد رضایت گردشگران رو به رشد چینی با تقاضای روزافزون گردشگری در آلپ را جلب کند، مجبور است کوههای زیبای بیشتري تولید کند. این مسئله در مورد پترا در اردن یا هر مقصد فوقالعاده گردشگری دیگر صادق است. در تمام این موارد، راهحل اقتصادی- عقلانی این است که اجازه دهید قیمت افزایش یابد یا کنترلهای قانونی سختتري اعمال کنید. در مورد بازار آنتیبیوتیک، بسیاری در صنعت دارو هستند که یک دارو را عرضه میکنند. اگر قیمت آنتیبیوتیکها به میزان قابل توجهی بالاتر رود، تقاضای نامناسب برای چنین داروهایی کاهش مییابد و شرکتها انگیزهای برای ورود دوباره به فعالیتهای خطرآفرین در تحقیق و توسعه پیدا میکنند و به دنبال داروهای مورد نیاز مبرم میروند. ظاهرا در مقایسه با معضل اورست، این استدلال منطقی به نظر میرسد. مشکل این است که مسئله داروهای زندگیبخش با ماجراها و تعطیلات متفاوت است. گرچه تحمیل هزینه بالا میتواند این مشکل را در جوامع ثروتمند حل کند، مشکل مضاعف و بغرنجی به بخشهای بزرگی از جهان تحمیل میکند. در بسیاری از نقاط آفریقا، شبهقاره هند و فراسوی آن، پرداختن قیمتهای بالاتر راهحل نیست. این جوامع برای جلوگیری از ظهور باکتریهای مقاوم که میتواند کل جهان را تهدید کند، باید بتوانند به طور مؤثر و مسئولانه بیماریهای عفونی را مدیریت و از آن پیشگیری کنند. من پس از آنکه پژوهش مستقل دولت بریتانیا در مورد باکتریهای مقاوم را در فاصله سالهاي 2014 تا 2016 پیگیری کردم، همچنان خواستار یک «پاداش ورود به بازار» بزرگ برای تشویق شرکتهای تولید دارو شدم که توسعه آنتیبیوتیکهای جدید را دنبال میکردند. اما این اقدام به تنهایی کافی نیست. همانطور که مشکل اورست نشان میدهد، ما به سیاستهای ابتکاری نیز برای محدودکردن سوءمصرف دارو نیاز داریم که لازمهاش سرمایهگذاری بیشتر در بحث تشخیص بیماری است. با اعمال سیاستهای مناسب، شرکتهای داروسازی برای داروهای لازم جدید میتوانند قیمتهای بالاتر وضع کنند اما این داروها فقط وقتی ابزار تشخیصی مناسب به کار گرفته شود، قابل تجویز خواهند بود. خوب که فکرش را بکنیم، میبینیم شاید مقامات نپال باید یک روش تشخیصی را در سایتهای پذیرش گردشگر معرفی کنند تا آمادگی متقاضیان مشتاق را بسنجند. این کار نه فقط جلوی افرادی را میگیرد که ارزیابی درستی از وضع خود ندارند بلکه جانشان را هم نجات میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.