|

ترامپ در مسیر برخورد با خود

روح‌الله نخعی : آخرین و شاید مهم‌ترین خبر از سریال فرازوفرودهای روابط بین ایران و آمریکای ترامپ، ماجرای ساقط‌کردن پهپاد آمریکایی بر فراز خاک ایران، طبیعتا در مرکز توجه اهالی رسانه‌های آمریکا و دیگر نقاط جهان قرار گرفت. در مرحله خبررسانی، علاوه‌بر اخبار موضع‌گیری‌های رسمی، گزارشی که نیویورک‌تایمز از تغییر تصمیم کاخ سفید منتشر کرد، نقش مهمی در شکل‌گیری روایت‌ها و تحلیل‌ها از موضع متقابل ایران و آمریکا ایفا کرد. در مرحله بعدی و بعد از عبور از مرحله هیجان اولیه اما به نظر می‌رسد بسیاری از رسانه‌ها، به‌خصوص در آمریکا، بار دیگر به سؤالی برگشته‌اند که هربار بعد از تحولات مربوط به ایران به سراغش رفته‌ و هربار نیز بدون پاسخ مشخص برگشته‌اند؛ «برنامه کاخ سفید ترامپ در مورد ایران چیست؟» قانع‌کننده‌ترین روایت همچنان این است که «کاخ سفید» به‌عنوان یک مجموعه، راهبرد منسجم و مشخصی در قبال ایران نداشته و ندارد. اتفاق اخیری که درباره حمله به ایران خبرش رسید هم در همین راستا قابل تحلیل است: رئیس‌جمهور برنامه اقدام نظامی علیه ایران را که احتمالا نتیجه جلساتی با مقامات ارشدش باشد، ابتدا تأیید می‌کند، اما بلافاصله از تصمیم خود برمی‌گردد و حمله را لغو می‌کند. چرخش این‌چنینی، اول‌بار نیست که توسط ترامپ رخ می‌دهد؛ حتی اولین‌بار هم نیست که در قبال ایران رخ می‌دهد. بعد از موضع‌گیری شدید و قاطعی که دولت آمریکا حول مسئولیت ایران در قبال ماجرای نفت‌کش‌ها داشت، ترامپ ناگهان اعلام کرد که این ماجرا، اتفاقی جزئی بوده است. این تمایل به کوچک‌نشان‌دادن مسئله از سوی ترامپ، درباره ماجرای پهپاد هم نمایان بود و توجه رسانه‌ها را نیز به خود جلب کرد؛ زمانی که در اولین واکنش گفت این اتفاق احتمالا به اشتباه رخ داده است. نیویورک‌تایمز؛ نسخه‌ تغییریافته از شعار روزولت نیویورک‌تایمز که در کنار سی‌ان‌ان و واشنگتن‌پست در سیبل غضب ترامپ به رسانه‌ها قرار دارد، در تحلیلی به قلم دیوید لئونارت به بررسی راهبرد کلی ترامپ در قبال ایران پرداخته است: «درباره بسیاری مسائل، به نظر نمی‌رسد دولت ترامپ راهبردی داشته باشد. این دولت از یک توییت به یک اعلام سیاست می‌لغزد، بدون اینکه ارتباط مشخصی بین اینها باشد. وضعیت درباره ایران اما متفاوت است. درباره ایران، دولت لااقل قدم‌های اول یک راهبرد را دارد». لئونارت توضیح می‌دهد که از دید مقامات دولت ترامپ، توافق اوباما دو ایراد مهم داشت: خارج از موضوع هسته‌ای مانعی بر سر راه اقدامات ایران در منطقه نگذاشته بود و بازه زمانی بیش از حد کوتاهی را نیز برای محدودیت‌های هسته‌ای پیش‌بینی کرده بود. طبق این تحلیل، ترامپ به دنبال تخریب اقتصاد ایران رفت با این امید که فشار ایران را ناچار به امتیازدهی بیشتر کند، اما: «من تردید دارم که این راهبرد جواب بدهد. تا حدی به این خاطر که ترامپ خودش چنان رئیس‌جمهور پرنقصی است که دیگر رهبران جهانی به او اعتماد ندارند». لئونارت در ادامه از تحلیل دیوید ایگنیشس در واشنگتن‌پست نقل می‌کند که «مشکل اعتبار ترامپ در قبال ایران تا حدی از این حقیقت نشئت می‌گیرد که او پیش از اینکه رئیس‌جمهور شود، به دنبال تقابل بوده ‌است، بدون اینکه هیچ‌وقت راهبردی واضح برای برنامه نهایی‌اش تبیین کرده باشد، به‌جز تغییر رژیم یا جنگ». این تحلیل نیویورک‌تایمز البته اشاره می‌کند که هنوز برای قضاوت نهایی شکست این رویکرد زود است. در تحلیل دیگری در همین رسانه به قلم پیتر بیکر، پرهیز ترامپ از اتخاذ تصمیمی نهایی به بحث گذاشته می‌شود؛ پرهیزی که زمان برای آن رو به پایان است. بیکر می‌نویسد که ماجرای پنجشنبه و تغییر تصمیم ترامپ نشان می‌دهد که او هم‌زمان با رقابت مشاورانش و رقابت غرایز خودش در قبال ایران درگیر است: «این لحظه مواجهه با حقیقت احتمالا از زمانی که ترامپ ایالات متحده را از توافق هسته‌ای بین‌المللی با ایران خارج کرد و یک‌جانبه تصمیم به بازگرداندن تحریم‌های فلج‌کننده گرفت، اجتناب‌ناپذیر بود؛ توافقی که رئیس‌جمهور باراک اوباما به مذاکره‌اش نشسته بود». در این نوشته از رابرت ملی، رئیس گروه بحران بین‌المللی و مشاور سابق اوباما، نقل می‌شود؛ «از بعضی جهات، رئیس‌جمهور ترامپ در مسیر برخورد با خودش قرار دارد. او می‌گوید در قبال ایران طرفدار فشار حداکثری است و مخالف تقابل نظامی، اما هردوی اینها نمی‌توانند درست باشند، چون یکی از این دو ممکن است به دیگری منجر شود». «ترامپ همواره فرمانده کل قوایی پرتضاد بوده ‌است. او نسخه‌ای تغییریافته از شعار تئودور روزولت در قبال تهدیدهای نظامی فرامرزی اتخاذ کرده ‌است: بلند صحبت کن و چوب کوچکی در دست بگیر. یا چوب بزرگی در دست بگیر، اما بچرخانش بدون اینکه واقعا خیلی از آن استفاده کنی». بیکر مدعی است، ترامپ دیر یا زود ناچار می‌شود دست از این رویکرد متناقض بکشد. بلومبرگ؛ ترامپ نمی‌داند چه می‌کند بلومبرگ هم به همین سوژه‌ها پرداخته، اما موضعی تندتر و تحلیلی بدبینانه‌تر از نیویورک‌تایمز دارد. در تحلیلی به قلم جاناتان برنستین، ماجرای تغییر تصمیم ترامپ این‌طور بررسی می‌شود: «از کجا شروع کنیم؟ صادقانه باید گفت نمی‌دانم چه بگویم. ظاهرا رئیس‌جمهور دستور اجرا و لغو حمله نظامی را صادر می‌کند، با یک سرپرست وزارت دفاع در پایان دوره‌اش و یک سرپرست وزارت نیروی هوایی. او تصمیم‌های کلیدی را به مشاور امنیت ملی‌ای سپرده که خودش مرتب از او [بولتون] بدگویی می‌کند. هم‌زمان، او ظاهرا برای روشن‌کردن بعضی از مهم‌ترین سؤالات ریاست‌جمهوری‌اش، با مجریان مسخره شبکه‌های کابلی مشاوره می‌کند». برنستین اشاره می‌کند دیگر پرونده‌های میز ترامپ همچنان باز هستند: «این‌طور هم نیست که بحران‌های دورهای قبلی حل شده‌اند، نه جنگ تجاری با چین، نه مواجهه وحشتناکش با خانواده‌ها در مرز ایالات متحده، نه تقابل با ونزوئلا که ظاهرا ترامپ حوصله‌اش سر رفته است و از آن گذشته». تحلیل بلومبرگ هم به بی‌اعتمادی رهبران متحد آمریکا اشاره دارد: «[فرض کنیم] بدون هیچ شواهدی، این حسن ظن کامل را داشته باشیم که این در واقع نقشه‌ای بسیار باملاحظه بوده ‌است که طراحی شده تا شبیه آشوب به نظر برسد، با دلایلی که هنوز مشخص نیست اما در واقع منطقی هستند، حتی اگر چنین کنیم، باز هم به‌سختی می‌شود تصور کرد که متحدان ما چگونه می‌توانند هیچ اعتمادی به دولتی داشته باشند که به‌نظر تا این حد تکانشی رفتار می‌کند». بلومبرگ در تحلیل دیگری هم به ماجرای تغییر تصمیم ترامپ پرداخته است و به این سؤال که این اتفاق چرخش بوده یا بلوف. آنتونی هلپین با اشاره به همان رویکرد تکانشی ترامپ اشاره می‌کند که این ماجرا نکات بسیاری را درباره «نبرد برای نفود» روی رئیس‌جمهور آشکار می‌کند: «مشخصا تندروها فکر کردند او را قانع کرده‌اند که از یک پاسخ محکم به ساقط‌کردن پهپاد نیروی دریایی آمریکا حمایت کند؛ اما ترامپ با این قول انتخاب شد که از جنگ‌های خاورمیانه خارج شود». سی‌ان‌ان؛ اشتباهات یک رئیس‌جمهور سردرگم دیگر مغضوب ترامپ، سی‌ان‌ان در وب‌سایتش در چند تحلیل به بررسی ماجرا پرداخته است و البته غافلگیرکننده نیست که این تحلیل‌ها حامل نقدهایی جدی به ترامپ هستند. استیون کولینسون در تحلیلی ترامپ را بر سر دوراهی جنگ و صلح می‌داند، به شکلی که هیچ گزینه بی‌دردسری پیش‌ِرویش نیست: «هیچ خروجی واضحی در کار نیست که به او پیروزی آشکاری سیاسی بدهد، یعنی همان چیزی که مکررا، انگیزه پشت ریسک‌های سیاست خارجی اوست». کولینسون می‌نویسد بسیاری معتقد بوده‌اند ترامپ خوش‌شانس است که هنوز با یک وضعیت اضطراری ناگهانی ملی مواجه نشده ‌است اما این شانس او را به پایان است و این وضعیت نیز همانی است که منتقدان سیاست او در قبال ایران پیش‌بینی می‌کرده‌اند: «بحرانی که بدتر و بدتر می‌شود، دولت آشوب‌زده او را در معرض آزمونی بی‌سابقه از انسجام قرار خواهد داد. ممکن است ترامپ لازم داشته باشد متحدانی را فرابخواند که ماه‌ها صرف توهین به آنها کرده است. حملات او به حقیقت و تلاش‌های آماتوری روابط‌عمومی‌اش برای تنظیم پرونده‌ای علیه ایران ممکن است شانس او را محدود کنند، برای قبولاندن اقداماتی به مردم آمریکا که احتمال دارد خطرناک باشند.» این تحلیل این‌طور تمام می‌شود: «این یکی مشکلی است که با یک توییت حل نمی‌شود و سؤالاتی پیش می‌کشد که رئیس‌جمهور پیش‌تر هرگز با آنها مواجه نشده‌ است». اما پیتر برگن بسیار تندتر از این به تحلیل ماجرا نشسته‌ است، با این تیتر: «چطور ترامپ در موضوع ایران یک افتضاح کامل درست کرد.» برگن نیز از جمله تحلیلگرانی است که این وضعیت را نتیجه نهایی خروج ایالات متحده از توافق هسته‌ای می‌خواند، «بدون هیچ برنامه جایگزینی غیر از تحریم‌های شدیدتر و شدیدتر علیه ایران». مرور «پیام‌های متناقضی» که ترامپ درباره ایران ارسال کرده‌ است و تناقض اقداماتش، سی‌ان‌ان را نیز به همان سؤالی رسانده که بلومبرگ و نیویورک‌تایمز و دیگران را: «اینها این سؤال را ایجاد می‌کنند: کسی هیچ ایده‌ای دارد که بازی نهایی ترامپ چیست؟ شامل خود رئیس‌جمهور؟». برگن در تحلیلش با مرور اقدامات ایران و نزدیکانش در منطقه در واکنش به رفتارهای آمریکا، به تأثیر آنها روی یک عامل مهم برای ترامپ هم اشاره می‌کند: «دولت ایران این را هم می‌فهمد که ترامپ روی قیمت نفت هم بسیار حساس است؛ قیمتی که معمولا هر وقت تنش‌ها در خاورمیانه بالا می‌رود، اوج می‌گیرد. پنجشنبه هم بعد از اینکه ایرانی‌ها پهپاد ایالات متحده را ساقط کردند، قیمت‌های نفتی به بالاتر از بشکه‌ای ۶۴ دلار پریدند». این تحلیل سی‌ان‌ان هم با اشاره به مشکل ترامپ در همراه‌کردن متحدانش علیه ایران تمام می‌شود: «ایالات متحده در قبال ایران اهرم چندانی روی اروپایی‌ها ندارد، چون آنها همچنان به حمایت از توافق ایران ادامه می‌دهند. خود ترامپ هم چندان در این کشورها محبوب نیست، بنابر این اگر منازعه با ایران عمیق‌تر شود، منتظر کمک چندانی از سوی آنها نباشید». البته تلویزیون سی‌ان‌ان مشخصا بسیار بیش از این و با حضور کارشناسان متفاوتی به این موضوع پرداخت که یک نمونه آن این موضع‌گیری دان لمون، از مجریان مشهور این شبکه، بود: «سابقه رئیس‌جمهور دونالد ترامپ در گفتن حرف‌های خلاف حقیقت باعث می‌شود آمریکایی‌ها و متحدان ایالات متحده به‌سختی بتوانند به آنچه او درباره ساقط‌کردن پهپاد آمریکایی توسط ایران می‌گوید، اعتماد کنند». فارن‌پاليسی؛ لزوما تنش را افزایش نمی‌دهد ترامپ در واکنش‌هایش به ماجرای پهپاد گفته بود خوشبختانه این پهپاد بدون سرنشین بوده است. این جمله از سوی ترامپ با تمسخر مخالفانش در شبکه‌های اجتماعی همراه شد اما چیزی که ترامپ ظاهرا تلاش داشته به آن اشاره کند، نکته‌ای است که فارن‌پاليسی به تحلیل آن پرداخته. اریک لین گرینبرگ درباره ابعاد نظامی و فنی اقدام ایران درباره پهپاد «گلوبال هاوک» استدلال می‌کند این حمله لزوما به افزایش تنش منجر نمی‌شود: «در واقع، ممکن است ایران دقیقا به این خاطر این پهپاد را ساقط کرده که این کار را به عنوان ابزاری برای نشان‌دادن نارضایتی‌اش از ایالات متحده دیده، بدون خطر تشدید تنشی که با حمله به یک وسیله سرنشین‌دار همراه است. تصمیم درباره افزایش تنش این بحران یا خودداری از این اکنون در دست دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده و تیم امنیت ملی‌اش است». ادعای گرینبرگ ظاهرا پشتوانه تحقیقاتی دارد: «در تحقیقاتی که هنوز در جریان است، من دریافته‌ام که سیستم‌های کنترل از راه ‌دور، مثل پهپادها، می‌توانند به محدودکردن تنش‌ها در بحران‌های بین‌دولتی کمک کنند. از یک طرف، ممکن است دولت‌ها بیشتر مایل به ساقط‌کردن پهپادها باشند تا سیستم‌های سرنشین‌دار. انجام این کار به دولت اجازه می‌دهد محکم به نظر برسد، بدون اینکه جان نیروهای دولتی رقیب را به خطر بیندازد؛ برای مثال حمله به پهپادها ممکن است نارضایتی از سیاست‌ها یا اقدامات نظامی یک دولت خصم را نشان دهد، عملیات نظارتی و جاسوسی رقیب را دچار پیچیدگی کند، یا قدرت نظامی را به رخ مخاطبان داخلی و بین‌المللی بکشد، همه اینها برای گرفتن جان یک انسان». در ادامه فارن پالیسی با بررسی ویژگی‌های فنی این پهپاد، تصمیم ایران برای هدف‌قرار‌دادنش را مهم می‌شمارد. گرینبرگ در مقایسه با تصمیم ایران برای نشاندن یک پهپاد دیگر در ۲۰۱۱ معتقد است ایران این‌بار به‌ دنبال ارسال پیام آشکارتری بوده است. نکته مهم دیگر، گران‌تربودن و کمتربودن تعداد پهپادهای تریتون، مدل این پهپاد، با پهپادهای ریپر مربوط به برخورد قبلی است که باز نشانه جدیت ایران در ارسال پیام است. با‌این‌حال او در بخشی از تحلیلش بازهم بی‌سرنشین‌بودن هدف حمله را مهم می‌داند: «از دست‌رفتن یک ماشین به‌جای [جان] خلبانان آمریکایی، باید به کاخ سفید اجازه دهد که به‌جای بمب و موشک، با کلمات و اقدامات غیرنظامی واکنش نشان دهد. در واقع، تمایز قائل‌شدن ترامپ بین پهپادها و ابزارهای سرنشین‌دار حاکی از همین است که ممکن است او مقابله‌به‌مثل را محدود کند و از تشدید بیشتر تنش جلوگیری کند». بیزنس اینسایدر؛ تقابل ترامپ و اطرافیانش بالاخره بیزنس اینسایدر، گزارشی را جداگانه به تقابل نظر ترامپ با همراهانش اختصاص داده ‌است. این رسانه با فهرست‌کردن حامیان متعدد تقابل با ایران در میان اعضای دولت، مجریان فاکس‌نیوز و جمهوری‌خواهان دیگر اما به اینجا می‌رسد که «ترامپ تا اینجا در مقابل فراخوان‌ها برای اقدام مقاومت کرده است». این مطلب نیز به تمایل ترامپ برای اتفاقی‌بودن حمله به پهپاد اشاره کرده است: «به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور نسبت به مقصرخواندن مقامات دولت بی‌میل است؛ با این حرف که تصور می‌کنم کسی اشتباهی کرده ‌است». دراین‌بین نکته‌ای که به نظر قابل‌توجه می‌رسد، بی‌میلی و بی‌اعتمادی رسانه‌های آمریکایی در همراه‌شدن با موضع دولت علیه دشمنی قدیمی برای آمریکا است. دلیل این رفتار را شاید در این کنایه از استیون کولبرت، کمدین و مجری برنامه «لیت نایت» باید جست: «حرف چه کسی را باور خواهید کرد، ایران یا دولت آمریکا؟ این سؤالی است که زمانی پاسخش بسیار ساده بود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.