|

كوبريك عصر ما

شرق: «كريستوفر نولان هزارتوي روابط» عنوان كتابي است از ديويد بوردول و كريستين تامپسن كه مدتي پيش با ترجمه احسان چادگاني در نشر كتاب‌ پارسه منتشر شده است. نولان از جمله فيلمسازاني است كه برخي از منتقدان به ستايش از آثارش پرداخته‌اند و برخي نيز انتقادات جدي به آثارش وارد كرده‌اند. نويسندگان اين كتاب در شمار آن دسته از منتقدان و نويسندگاني هستند كه از ستايش‌كنندگان برخي از فيلم‌هاي نولان هستند هرچند كه ايراداتي هم به آنها وارد مي‌كنند. آنها در اين كتاب با بررسي فيلم‌هاي نولان، اين پرسش را مطرح كرده‌اند كه آيا مي‌توان در سبك و فرم روايي فيلم‌هاي نولان چيز تازه و اصيلي پيدا كرد؟ آنها در اين كتاب كوشيده‌اند تا حوزه‌هاي نوآوري نولان را در فيلم‌هايش مورد بررسي قرار دهند. در پيشگفتار كتاب درباره نقطه قوت فيلمسازي نولان آمده: «از آنجايي كه نولان به سراغ ابرقهرمان‌ها و داستان‌هاي روان‌كاوانه جنايي و اسرارآميز رفته است، فكر مي‌كنم نقطه قوت او در انتخاب موضوع نيست بلكه در درونمايه و فرم است. درونمايه‌هاي او نظرات زيادي را به خود جلب كرده است. مسائلي مثل هويت متزلزل كه خودشان را در يادآوري و سه‌گانه بتمن نشان مي‌دهند؛ موتيف زن ازدست‌رفته - از زن لئونارد در يادآوري گرفته تا شخصيت ريچل در شواليه تاريكي و شواليه تاريكي برمي‌خيزد- درونمايه تكرارشونده انتقام را در اختيار فيلم‌هاي نولان مي‌گذارد؛ همين‌طور درونمايه مردي محكوم به تنهايي و غم كه هميشه در حال غصه‌خوردن است. اگر اين تكرار وسواس‌گونه حول شخصيت‌هاي داستان و ازدست‌دادن همسر يا معشوقه، از نظر حسي براي ما مجاب‌كننده‌اند، مديون بازي بازيگراني چون گاي پيرس، هيو جكمن، كريستين بيل و لئوناردو دي‌كاپريو است كه توانسته‌اند به موقعيت‌هاي كلي فيلم‌هاي نولان جان ببخشند». اين كتاب در دو بخش نوشته شده است و در پايان كتاب نيز فيلم‌شناسي و تصاويري از فيلم‌هاي مورد بحث در كتاب منتشر شده است. در بخش ابتدايي كتاب با عنوان سبك در عين بي‌سبكي درباره نظرات مختلف درباره سينماي نولان آمده:‌ «عده‌اي تسلط نولان بر فن فيلمسازي را از پايه مورد حمله قرار داده‌اند. هر كسي حق دارد از توالي پرجنب‌وجوش و گيج‌كننده اتفاقات در فيلم‌هاي مدرن متنفر باشد، اما نولان انتخابش را كرده و سعي‌اش بر اين بوده كه شانس خود را در اين‌گونه فيلمسازان امتحان كند. عده‌اي نيز او را به‌خاطر ديالوگ‌هاي فيلم‌هايش و به‌طوركلي، هنر نمايشي او، آماتور مي‌دانند. گمان نمي‌كنم هيچ فيلمساز عامه‌پسندي در اين سال‌هاي اخير به اندازه نولان مورد هجوم شديد و موشكافانه منتقدان تيزبين قرار گرفته باشد. جيم امرسون در يك فيلم ويديويي، با بررسي پلان‌به‌پلان يك بخش از شواليه تاريكي انتقاد كرده كه اين قسمت از فيلم جزو بدترين بخش‌هاي فيلم است و به‌شدت ضعف آن را نشان مي‌دهد. ساختار بصري آن شلخته است و گاهي منجر به صحنه‌هايي شده كه هيچ انسجامي در آنها نيست. اي. دي. جيمسون، نولان را متهم مي‌كند كه او فيلمسازي واقعا بي‌هنر است، و اين نااميدكننده است؛ و مي‌گويد نولان به‌قدري بر ديالوگ تكيه دارد كه فيلم‌هايش تبديل مي‌شوند به يك نوشته متحرك. از نظر جيمسون شروع تلقين از نظر شخصيت‌پردازي بسيار درهم‌ريخته است. از نظر او سيزده پلان ابتدايي فيلم مي‌توانست به راحتي به هفت يا حتي چهار پلان كاهش يابد و درعين‌حال بينندگان را هم بيشتر درگير ماجرا كند. تعداد كمي از كارگردان‌ها هستند كه تحمل چنين جراحي‌هاي بي‌رحمانه‌اي را داشته باشند. اما در كمال ناباوري، نولان (اين كارگردان شايسته تقدير سينما) هنوز روي تخت جراحي اين منتقدان دراز كشيده است». «بي‌قراري» عنوان رماني است از زولفو ليوانلي كه با ترجمه پري اشتري در نشر كتاب پارسه منتشر شده است. ليوانلي از نويسندگان معاصر تركيه است كه در سال 1964 در قونيه متولد شده است. او به واسطه رمان‌ها و آثار موسيقي صلح‌جويانه‌اش موفق به كسب بيش از سي جايزه بين‌المللي و ملي در حوزه‌هاي ادبيات، موسيقي و سينما شده است. رمان‌هاي او در كشورهايي مانند چين، اسپانيا، كره و آلمان نيز در فهرست پرفروش‌ترين‌ها قرار گرفته است. ليوانلي تاكنون موفق به كسب جايزه ادبي بالكان، جايزه بارنس آمريكا، كتاب سال ايتاليا و فرانسه، جايزه يونس نادي تركيه و جايزه اورهان كمال شده است. «بي‌قراري» با اطلاع نويسنده‌اش به فارسي ترجمه شده و در ابتداي كتاب يادداشتي كوتاه از ليوانلي درباره ترجمه فارسي كتاب به چاپ رسيده است كه او در اين يادداشت به ستايش از فرهنگ و ادبيات ايران پرداخته است. در ماجراي اين رمان، ابراهيم كه در شهر استانبول به زندگي معمولي و يكنواختي مشغول است، خبر مرگ دوست دوران كودكي‌اش را مي‌شنود و تصميم مي‌گيرد به زادگاهش برگردد. در آن شهر قديمي، به دنبال سرنوشت حسين مي‌رود كه با عشق و زخم آغاز شده و در نهايت به مرگ در آمريكا انجاميده است. «بي‌قراري» اين‌طور آغاز مي‌شود: «حتي اگر مرا دوباره به زهدانت بازگرداني، ديگر نمي‌تواني از من محافظت كني مادر! در آخرين ديدار اين آخرين جمله‌اش بوده است. پيرزن كه از گريه زياد، چشم‌هايش كاسه خون شده بود، اشك‌هايش را با گوشه روسري سفيدش پاك مي‌كرد و اين كلمات را تكرار مي‌كرد. خواهرش، آيسل، هم اين‌ها را شنيده بود. هنگام خداحافظي برادرش را در آغوش گرفته بود اما او در رخوتي عجيب، انگار كه در حال وداع با تمام زندگي باشد، حتي دست‌هايش را براي درآغوش‌گرفتن خواهر بالا نياورده بود. البته دست چپش از زخم گلوله‌اي كه در كتفش داشت اصلا بالا نمي‌آمد. آيسل مي‌گفت: انگار مي‌دونست كه بار آخره، مي‌دونست داره به سمت مرگ مي‌ره. توي اون لحظه احساس كردم كه ديگه هيچ كاري از دست‌مون برنمي‌آد. شايد به‌خاطر اون دختر بود. حتي اگر مرا دوباره به زهدانت بازگرداني، ديگر نمي‌تواني از من محافظت کني مادر! اين آخرين جمله زندگي حسين نبود، اما هنگام وداع با خواهر و مادر، آخرين حرفش همين بود. پدرش سال‌ها پيش مرده بود و دو برادر بزرگ‌ترش در آمريكا زندگي مي‌كردند...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.