کار کمتر، حال کره زمین را بهتر میکند!
محمد درویش
رفتارهایی مانند صرفنظرکردن از پلاستیک، مصرف کمتر گوشت، محدودکردن پرواز با هواپیما و خودداری از استفاده از خودروی شخصی، همه اقداماتی درست و مهم، اما فردی در مقابله با بحران اقلیمی محسوب میشوند. ما تنها یک سیاره در اختیار داریم، اگر بخواهیم بر اساس صدها سال توسعه بدون حدومرز برنامهریزی کنیم، راهی بسیار غیرمنطقی و درعینحال یک نسخه برای نابودی و فاجعه در پیش گرفتهایم. باوجوداین از زمان صنعتیشدن دنیا، رشد نظام سرمایهداری، کار و تولید بیشتر، بهعنوان تنها راه گریز از رکود و رشد اقتصادی شناخته میشود، اما این به معنای واقعی نشانه بیخردی است؛ واقعیتی که به مرور در حال شناختهشدن است. چندی پیش یک اندیشکده بریتانیایی از فیلیپ فرَی، یک کارشناس ارشد در زمینه تخمین نتایج فناوری و تحلیل سامانهها از بنیاد فناوری کالسروهه/آلمان درخواست کرد تا ارتباط بین ساعات کار و انتشار گازهای گلخانهای را دقیقتر بررسی کند. فری در بررسی پژوهشی خود- مرزهای اکولوژیکی کار- که از جمله بر اساس دادههای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بنا شده، ارتباط بین گازهای گلخانهای و تولید ناخالص داخلی را زیر ذرهبین قرار داد که شدت دیاکسیدکربن یک اقتصاد را نشان میدهد. افری در بررسیاش به این نقطه میرسد که اگر ما قصد دستیابی به هدف را داریم، باید ساعتهای کارمان را کمتر کنیم. با این وصف بهجای ۴۰ ساعت کار، ۹ ساعت کار در هفته پایدار محسوب میشود. ویل استرانگ، مدیر اندیشکده نامبرده نیز در گفتوگویی با گاردین میگوید: «راه رسیدن به یک جامعه سبز پایدار نیاز به یکسری استراتژی دارد که یکی از آنها کوتاهترکردن ساعات کار در هفته است». از جمله تأثیرات مثبت کار کمتر بر کره زمین میتوان به ترافیک سبکتر، کاهش تولید اجناس و حملونقل روانتر اشاره کرد. اقلیمشناس اتریشی، پروفسور هلگا کرومپ-کُلْب به این پرسش که چرا کار کمتر، حتی ورای تولید ناخالص داخلی پایدار، مهم است؟ چنین پاسخ میدهد: «بحران اقلیمی از علائم استفاده بیش از اندازه از منابع کره خاکی است. این مصرف بیحد از جهتی با شمار جمعیت انسان و از جهتی دیگر با سبک زندگی ما و با منابع انرژی و موادی که برای امکانپذیرکردن این سبک از زندگی استفاده میکنیم، در ارتباط است. اگر توقعات مادی ما کمتر شود، کمتر تولید میکنیم و از این طریق بار سیاره سبکتر و ساعات کار کمتر میشوند». کمتر کارکردن، کمتر از خدمات و سرویسها استفادهکردن و بهجای آن امورات را خود برعهدهگرفتن- بهطور مثال تعمیرات، کار در باغچه، منزل و خدمات اشتراکی- همه میتوانند کمک کنند تا منابع کمتری مصرف شود. پروفسور کرومپ-کلب اضافه میکند: «ساعت کار فینفسه مهم نیست، سؤال این است که ما در این مدتزمان چه کاری انجام میدهیم؟» زیرا ما برای محفوظ نگهداشتن منابع طبیعی بایست از محصولات پردوام استفاده کنیم و این به آن معناست که به کار دقیقتر و درواقع وقت متمرکزتر نیاز داریم. «کاهش ساعات کار هدف نیست، بلکه نتیجهای از محفوظ نگهداشتن منابع است. محصولات یکبارمصرف درهرحال غیرسازنده هستند. ما میتوانیم با ملاحظه و وقت فراوان کفشهای دستسازی تولید کنیم که عمر زیادی دارند و از این طریق به اقلیم آسیب کمتری میرسانند». با این وصف در صدر سیاهه، محفوظ نگهداشتن منابع محدود ماست. اما متأسفانه بهتحققرساندن این هدف کار آسانی نیست. خانم کرومپ-کلب میگوید: «سیستم مالی و اقتصادی موجود درحالحاضر ضد چنین تغییراتی است». کسانی وجود دارند که از شرایط فعلی بهره میبرند و حاضر نیستند از امتیازات کوتاهمدت به نفع بقای تمدن در درازمدت چشمپوشی کنند. همزمان به گفته ویل استرانگ، مدیر اندیشکده بریتانیایی، ضرورت هفته کار کوتاهتر مدتهاست که حس میشود و حداقل از لحاظ تئوری قابل اجراست، از جمله از طریق تکنولوژی و اتوماتیککردن کار که نیرو و زمان را کاهش میدهد و به همین دلیل نیز اقلیمشناس اتریشی با توجه به بحران اقلیمی تا حدی خوشبین است و میگوید: «شرایط کاملا ناامیدکننده نیست. پیشتر از اینها نیز سیستمهایی سقوط کرده یا تغییر داده شدهاند، حتی برخلاف میل و اراده قدرتمندان».
خواننده عزیز روزنامه «شرق»! چند روز پیش اعلام شد که مرز تخطی زمین در سال ۲۰۱۹ برای نخستینبار به ماه جولای - ۲۹ جولای برابر با هفتم مرداد - رسیده است؛ یعنی اینک در کمتر از هفت ماه، جهانیان تولید یکساله زمین را مصرف میکنند که یک فاجعه تمامعیار است. روز تخطی زمین امسال ۲۹ جولای خواهد بود. این به آن معناست که بشریت هماکنون ۱.۷۵ بار سریعتر از توان احیای اکوسیستم کره خاکی، از طبیعت بهره میبرد. راهی نمانده جز نقد پندارینههای مکتب نوسازی در جهان سرمایهداری. باید بکوشیم بهجای تولید بیشتر، مصرف را مدیریت کنیم، بهجای ساخت سدهای بیشتر، کیفیت آب را حفاظت کنیم و بهجای دستکاری ژنتیکی محصولات غذایی، دورریز غذا را کاهش داده و ضایعات بخش کشاورزی را به کمتر از پنج درصد برسانیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.