|

جک و لوبیای سحرآمیز بومی شده

گروه هنر: ‌در نقد و بررسی نمایش «غول بابا» دو منتقد کانون ملی، با تأیید کلیت اجرا با توجه به بالندگی آن و مسیری که این گروه خلاق مشهدی در پیش گرفته‌اند، نقدهایی را بر آن وارد دانستند که در صورت جدی گرفته‌شدن، حتما در آینده شاهد اتفاقات بهتری برای آنان خواهیم بود. در این نشست مهدی سیم‌ریز، نویسنده و یکی از دو کارگردان نمایش غول بابا، درباره سابقه این گروه مشهدی گفت: گروه نمایشی غول بابا متشکل از دو گروه نمایشی افرا و گروه مجتمع امام خمینی است که قریب به 10 سال در حوزه نمایش کودک و نوجوان و نمایش عروسکی فعالیت دارند. این دو گروه نزدیک به سه سال است که به صورت مشترک کار می‌کنند و آثار مختلفی را به صورت مشترک تولید کرده‌اند که آخرین نمونه این آثار نمایش غول بابا بود که برای ارائه در هفدهمین جشنواره مبارک تولید شد و تاکنون موفق به حضور در چهار جشنواره ملی و بین‌المللی بوده و توانسته جوایز مختلفی را کسب کند. او درباره چگونگی بازخوانی این افسانه قدیمی و غربی گفت: قصه جک و لوبیای سحرآمیز قصه‌ای است که اغلب کودکان با آن آشنایی دارند و در انتخاب این نمایش با نگاهی به کتاب افسون افسانه‌ها، یک افسانه انتخاب شده تا ذهن و روح کودک مورد کنکاش قرار بگیرد. در قصه جک و لوبیای سحر آمیز ما با بچه‌ای مواجه هستیم که پدرش را از دست داده و در قصه غول بابا فیروز پسربچه‌ای است که پدرش را از دست داده. برای همین این بچه دوست ندارد که غول قصه از روی درخت بیفتد و بمیرد. همذات‌پنداری این کودک با جک شاید مهم‌ترین نکته این متن است و تلاش شده ویژگی‌های محلی خراسان، اعم از لهجه، بازی‌ها و آیین‌های خراسانی مانند چولی‌قزک با این قصه تلفیق شود. رسول نظرزاده، منتقد، درباره بازخوانی متون با توجه به اینکه همه در حوزه تئاتر بزرگسال در این زمینه فعال‌اند، اما دانش این کار را ندارند و همواره ما را با آثار ضعیف مواجه می‌کنند، از غول بابا به‌عنوان یک نمونه درست یاد کرد که توانسته حتی در این فرایند به بومی‌سازی قابل‌باور و استنادی هم برسد. در نمایش در قیاس با داستان جک و لوبیای سحرآمیز شخصیت فیروز به حالت شرقی درآمده و مهربانی را توسعه می‌دهد و با قلبش پیش می‌رود، اما در قصه اصلی پسر زبروزرنگ است که اتفاقا در آنجا جک دزدی می‌کند، اما در اینجا فیروز دزد نیست. او در ادامه به مفهوم آسمان پرداخت و افزود: آسمان در ذهن مخاطب به وجود می‌آید تا از تنهایی دربیاییم. همچنین غول با فرهنگ ما همسو می‌شود و بعد به آسمان می‌رود. غول، هم درس مهربانی را یاد می‌گیرد و هم یاد می‌دهد.این مدرس دانشگاه با اشاره به اینکه غول می‌توانست با پس‌زمینه وحشی‌تر و بدجنس‌تری باشد که تداعی‌گر همان غول بیابانی عامیانه خودمان است که در اینجا مهربانی غول پررنگ‌تر دیده می‌شود.رضا آشفته، منتقد و پژوهشگر، ضعیف‌شدن وجه شر در نمایش را مخالف با ساختار کلی درام دانست و حتی در خود افسانه جک و لوبیای سحرآمیز نیز این شر بسیار قوی و نیرومند است و در آنجا هر یک از شخصیت‌ها به‌گونه‌ای درگیر با نیروی شر هستند، اما در اینجا به‌کل دارند نیروی شر را کم‌رنگ می‌کنند. اگر این‌طور بود که در تمام دنیا این‌همه بدبختی، بیچارگی، آوارگی، جنگ و گریز و گرسنگی و هزارویک مسئله دیگر نبود. فیروز خانواده‌ای فقیر و کارگری دارد و با افتادن پدر خانواده از داربست و مرگ نان‌آور خانواده و از سوی دیگر خشکیدن شیر گاو خانه مشکلات آنها با این بدشانسی‌ها دوچندان می‌شود و مادر فیروز باید با لباس‌شستن خرج‌ودخل خانه را فراهم کند و اگر ما بیشتر بر این مشکلات آگاه و متمرکز بودیم، آنگاه متوجه رؤیاهای فیروز می‌شدیم که او باید این نیروی شر را پس بزند و به‌جای آن دارد مدام از مهربانی و بخشش می‌گوید. الان فقط توصیه‌های او و تغییردادن مسیر افسانه‌ها را می‌بینیم، بی‌آنکه اشاره و تأکیدی بر این پس‌زمینه‌های ویرانگر و تشدید فقر و بی‌تفاوتی در این وضعیت بشود.این منتقد اجرا را نسبت به متن بهتر دانست، چون در آن نکته‌هایی هست که باعث شگفتی مخاطبان می‌شود؛ اینکه جک و لوبیای سحرآمیز بومی شده و در آن حتی گاوی هم به گویش محلی سخن می‌گوید که اینها مردم را شگفت‌زده می‌کند که اولا مگر گاو حرف می‌زند و ثانیا آن هم به لهجه خاصی... بنابراین گروه از داشته‌های فرهنگی‌اش مایه گذاشته تا مخاطب را درگیر اجرایش کند. آنگاه طراحی عروسک گاو که شگفتی‌ساز است. مدل هدایت و بازی‌دهندگی‌اش بسیار زیباست که سه قسمت دارد و آن دو نفر باید در هماهنگی با هم سر، میانه و ته این گاو را به بازی درآورند. غول هم بسیار زیباست، اما با توجه به اینکه تکنیک عروسک‌های غول‌پیکر چندسالی است وارد ایران شده، می‌توانست خیلی بزرگ‌تر از گاو ساخته شود که باز هم شگفتی‌ساز باشد. به‌هرحال گروه بازیگران و بازی‌دهندگان عروسک که به شیوه بونراکو عروسک‌ها را به بازی می‌گرفتند، خیلی تخصصی بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.