|

برگردانِ دو اثر هاينريش بل از زبان اصلي

از شكستنِ صليب

شرق: از مجموعه‌آثارِ هاينريش بل كه با برگردان از زبان اصلي يعني زبان آلماني در نشر نگاه در دست انتشار است، دو كتاب اخيرا منتشر شده: يكي رمانِ «صليب بدون عشق» و رمانِ مطرح هاينريش بل «سیمای زنی در میان جمع» كه پيش‌تر با ترجمه درخوري از مترجمِ فقيد، مرتضي كلانتريان منتشر شده بود و اينك با ترجمه سارنگ ملكوتي به چاپ رسيده است. «صليب بدون عشق» چنان‌كه از عنوانش پيداست روايتي است از ظهور فاشيسم. صلیبی بر فراز آلمان در حال طلوع‌کردن است. صلیبی که هاینریش بل، نويسنده مطرحِ آلماني از آن به نفرت یاد می‌کند و آن را مسبب فقر و بدبختی مردم آلمان می‌داند: صلیب شکسته، نماد رسمی حزب نازی. «صلیب بدون عشق» اثر هاينريش بل روايتِ استقرار حکومت فاشیستی در آلمان است و اعلان جنگ به اروپا كه ديدگاه‌هاي متفاوتي را در ذهنِ دو برادر با نام‌هاي «هانس» و «کریستوف» برمي‌انگيزد تا از خلالِ اين تضاد، اوضاع حاكم بر دورانِ حكومت وحشت نازي‌ها بر آلمان و اروپا را ترسيم كند. سرنوشتِ اين دو برادر و انتقال آن‌ها به جبهه‌های شرق و غرب كه به جدایی‌شان از هم ختم مي‌شود رمان را پيش مي‌برد. رمان با سايه شومِ نازيسم و ظهورش آغاز مي‌شود: «صلیب همچون پیکری روی عرشه‌ کشتی، بر فراز محراب کلیسای سنت‌مارین در مه شناور بود: چنین به‌ نظر می‌رسید که صلیب در همان حالی‌که توده‌ ابرهای مه‌آلود مثل بخاری از کنارش می‌گذشتند و در بلندی‌ها گم می‌شدند، در دل موج‌ها غوطه‌ور می‌شد و بالا می‌آمد و برای بقایش مبارزه می‌کرد. دو پسر جوان کنار یک فرغان پر از کتاب پای محراب بلند و کشیده ایستاده بودند. یکی از آن دو، مثل افسون‌شده‌ها با حالتی نیمه‌منگ و گیج تماشاگر بازی مه شده و سرش را روی گردن عقب کشیده بود اما مدهوش این نمایش شگفت‌انگیز به بالا می‌نگریست، پسر بزرگ‌تر بی‌وقفه در میان کوهی از کتاب می‌لولید... پسر کوچک‌تر به یکباره فریادزنان تنه‌ای به دیگری زد: یک لحظه نگاه کن کریستف! و توجه‌اش را به بالای سرشان جلب کرد. حالا هر دو به این حرکت موج‌گونه‌ عجیب می‌نگریستند... تا هنگامی که خورشید در سمت شرق رفته‌رفته قوی‌تر شد و مه را از جلوی خویش می‌راند و محراب کلیسا با صلیب‌اش بدون حرکت و نوسان ایستاد... بعد سرشان را پایین آوردند و به جست‌و‌جو در پشته کتاب‌ها ادامه دادند. آن‌ها تقریباً با میل و رغبتی عمیق و کاملاً با دقت و پشت سر هم کتاب‌های توی بسته‌ها را زیر و رو می‌کردند و بعد از بازکردن هر کتابی نگاهی دقیق به آن می‌انداختند...». رمانِ «سیمای زنی در میان جمع» بي‌شك شاهکارِ هاینریش بل و از شاهكارهاي ادبيات جهان است كه در سالِ 1971 نوشته شده. رماني كه جايزه نوبل ادبيِ 1972 را نصيبِ هاينريش بل كرد . اين نويسنده آلماني در اين اثر خود به مصاف با ساختارهاي تماميت‌خواه و ديكتاتوريِ آن‌ها مي‌رود و ضمن تاختن به مناسباتِ جامعه سرمایه‌داری، به انتقاد از کمونیسم پرداخته است و از اين‌رو با حذفيات بسیاری از بخش‌هاي انتقادي‌اش به كمونيسم در شوروی به‌چاپ رسید. او عملکرد سرمایه‌داری را مبتنی بر حرص و طمع می‌داند و نظام کمونیستی را نیز به اجرانكردنِ اصولِ سوسیالیزم متهم مي‌كند.اين رمان، روايت زندگي زني آلماني‌تبار به‌نام «لنی» است از گذشته تا اكنونِ او. ابتداي داستان مي‌خوانيم: «زنی که در مرحله اول موضوع بر سر او می‌گردد زنی چهل‌وهشت‌ساله و آلمانی است. بلندای قامت او یک متر و هفتاد و یک سانت است و وزنش در لباس منزل شصت و هشت کیلو و هشتصد گرم است، تقریباً سیصد چهارصد گرم کمتر از وزن ایده‌آل و مطلوب می‌باشد. رنگ چشمانش چیزی مابین آبی تیره و سیاه است که بیشتر به سیاهی می‌زند و موهای انبوه بلوند که چند تار موی سپید در آن قابل رؤیتند،... او سی و دو سال تمام طبیعتاً، به صورت دائم به امر عجیبی اشتغال داشت که نامش را کار می‌گذارند... از آن‌جایی که او تنها ملک ساختمانی‌اش را که خانه‌ی ‌اجاره‌ای بسیار خوبی در قسمت جدید شهر بود و امروزه می‌توانسته بالغ بر چهارصد هزار مارک ارزش داشته باشد نابخردانه در شرایط تورم به قیمتی بسیار نازل فروخته بود و همچنین کارش را نه به جهت مریضی و نه به دلیل پیری و سالمندی رها کرده بود، امروزه تقریباً فردی بدون تمکن مالی است. او در سال 1941 برای سه روز به همسری یک گروهبان ارتش نازی آلمان درآمده و از این جهت مبلغ کمی حق بازنشستگی بیوه‌های جنگی به او تعلق می‌گیرد، برای بهبود شرایط مالی‌اش به کمک‌هزینه اجتماعی نیازمند است.» با اين مقدمه هاينريش بل سراغِ روايت سرنوشت لني مي‌رود در بستري از تاريخِ پرتنش آلمان آن‌هم با يك راویِ روزنامه‌نگار و نویسنده‌ كه در حال گردآوري پرونده‌ای در مورد لنی است. هاينريش بل از طريقِ درگيري راوي با لني كه زني «ساكت و كم‌حرف، بسيار موقر و مجسمه‌وار» است شخصيتِ او و افراد مرتبط با او را مي‌سازد، در عينِ حال سرگذشتِ لني نيز از خلالِ روايات راوي ساخته مي‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.