دیپلماسی فعال ایران
رحمان قهرمانپور.کارشناس مسائل بینالملل
پس از اتفاقات اخیر و تصمیماتی که ایران برای انجام برخی اقدامات در حوزه بینالملل گرفت، دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران به دنبال القای برخی از پیامها به دنیاست. به این صورت که افکار عمومی جهان و کشورهای دوست و تا حد امکان بیطرف را متقاعد کند که حق با ایران است و این ترامپ است که برجام را نقض کرده و ایران به تعهدات خود پایبند است. این از نظر دیپلماسی عمومی اهمیت زیادی دارد.
نکته دیگر اینکه در مقابل تلاشهای آمریکا که خیلی صریح اعلام کرد به دنبال ائتلافی علیه ایران است، به نظر میرسد ایران هم منفعل نیست و دنبال این است که از شکلگیری چنین ائتلافی جلوگیری کند. سفرهای مقامهای خارجی به ایران و نیز مقامهای ایرانی به کشورهای خارجی از جمله اجلاس شانگهای را باید از این زاویه ارزیابی کرد که ایران هم برای ممانعت از ائتلافهای ضدایرانی، تمهیدات و اقدامات خود را دارد. نکته سوم این است که بعد از خروج آمریکا از برجام، ایران دوباره تلاش دارد تا روابط خود را با کشورهایی مانند روسیه، چین و دیگر کشورهای آسیایی قویتر کند. این در دیدارهای آقای روحانی با آقای پوتین و سفرهای قبلی آقای ظریف به کشورهای آسیایی مشهود است. این رفتوآمدهای دیپلماتیک، بخش عمدهای از مقابله دیپلماتیک ایران با آمریکاست. بر اساس واقعیتهای نظام بینالملل، آمریکا کشوری است که از اهرم زور یا همان دیپلماسی اجبار برای نهی کشورها از همکاری با ایران استفاده میکند. بر این اساس است که بعضی از کشورها با وجود اذعان به حقانیت طرف مقابل آمریکا، در جاهایی اعلام میکنند که نمیتوانند در برابر فشار آمریکا مقاومت کنند. این موضوع روشنی است و فقط هم به ایران مربوط نمیشود و در مورد کشورهای مختلفی که در مقابل آمریکا قرار میگیرند، مصداق دارد. نکتهای هم که آقای روحانی در اجلاس شانگهای به آن اشاره کرد، همین است. اینکه آمریکا از قدرت نظامی و اقتصادی خود برای اعمال فشار بر ایران و به تعبیر آقای ظریف راهانداختن جنگ اقتصادی علیه ایران استفاده میکند. اینکه در مقابل چنین روندی چه باید کرد، موضوعی است که دیدگاههای مختلفی در مورد آن در داخل کشور وجود دارد. اینکه کشورهای همسایه چه موضعی در این زمینه دارند، بستگی به نوع کشورها دارد و در مورد هر کدام از کشورها ممکن است متفاوت باشد. مثلا در مورد عراق به دلیل مناسبات سیاسی و امنیتی قوی بین دو کشور، موضع عراق تابع محاسبات ایران خواهد بود. در حالی که مثلا عربستان که از نظر دریایی با ایران همسایه است، به افزایش تنش در منطقه نظر دارد. یا مثلا افغانستان و پاکستان گرفتار مشکلات داخلی خود هستند. مهمترین کشور منطقه یعنی روسیه سیاست خاص خود را دارد. از زمانی که پوتین وارد سوریه شد، میتوان اینطور ارزیابی کرد که روسیه دنبال یک سیاست استراتژیک در خاورمیانه است. قبل از آن روسیه متهم بود به اینکه از کشورهای دوست خود در منطقه حمایت نمیکند و در نتیجه فشار آمریکا هم بر این کشورها بیشتر میشود. در مورد لیبی این موضوع را شاهد بودیم. لیبی با اینکه روابط نزدیکی با روسیه داشت، مورد حمله ناتو قرار گرفت و روسیه کاری نکرد؛ اما در مورد سوریه، روسیه به طور جدی ورود کرد و تا الان نشان داده که در استمرار حضور خود در منطقه جدی است. نگاه روسیه به مسئله ایران و آمریکا هم از این زاویه میتواند بررسی شود. بنابراین روسیه برای حفظ منافع استراتژیک خودش هم که شده برای پیشگیری از بهوجودآمدن تنشی دیگر در منطقه تلاش میکند. آقای لاوروف گفته است که در جریان انفجار کشتی در دریای عمان نمیتوان ایران را متهم کرد و روسیه اقداماتش را همراستا با این باور در شورای امنیت انجام خواهد داد. اگرچه این اقدامات روسیه بیشتر به خاطر رقابتی است که با آمریکا دارد و منافع خود را دنبال میکند اما در اینجا اشتراک منافع بین ایران و روسیه هم مطرح است. قدرت دیپلماسی و هماهنگی داخلی در ایران در این ارتباط بسیار اهمیت دارد. همانطور که در مورد روابط ایران با چین، هند، ترکیه و... مهم است. باید ببینیم در کجاها میتوانیم از ظرفیتها به نفع خودمان استفاده کنیم. باید شرایط آن کشورها را هم در نظر بگیریم و فرمولی طراحی کنیم که بر اساس آن بتوان بیشترین منافع ملی ایران را در سیاست خارجی تأمین کرد. در مجموع سفر اخیر رئیسجمهور و دیدارهای دیپلماتیک ایشان را باید مثبت ارزیابی کرد. چراکه کمترین دستاوردش نقض ادعای ترامپ است و نشان میدهد که ایران کشوری منزوی نیست. از یاد نبریم که آلمان به عنوان قویترین اقتصاد اتحادیه اروپا و ژاپن در جایگاه قویترین اقتصاد آسیا در سطوح عالی به ایران آمدند و اعلام کردند که حاضر به گسترش روابط با ایران هستند. باید صبر کرد و منتظر نتیجه عملی این سفرها بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.