بررسی عوامل تأثیرگذار بر قتل یک متهم سیاسی و امنیتی در زندان فشافویه
آیا عدم تفکیک زندانیان قربانی گرفته است؟
شرق: علیرضا شیرمحمدعلی تیرماه ۱۳۹۷ به دلیل فعالیت در فضای مجازی بازداشت شد و در دادگاه بدوی به اتهام اهانت به رهبری، اهانت به بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران، تبلیغ علیه نظام و توهین به مقدسات و مدیریت کانالی به نام «آتئیستها» به هشت سال زندان محکوم شده بود. با اعتراض به رأی دادگاه بدوی قرار بود دادگاه تجدیدنظر در هجدهم تیرماه برگزار شود که شب دوشنبه ۲۰ خرداد با 30 ضربه چاقو در زندان کشته شد. این در حالی است که تأمین جانی از حقوق ابتدایی زندانیان و از وظایف ذاتی سازمان زندانها و رعایت تفکیک زندانیان یکی از راهکارهای تحقق این حق است.مطابق ماده یک آییننامه نحوه تفکیک و طبقهبندی زندانیان، جداسازی زندانیان از یکدیگر در زندان، از حیث جنس، سن، نوع جرم، وضعیت قضائی (متهم و محکوم) و وضعیت سلامتی، یک ضرورت بوده است که از سوی سازمان زندانها اگر جدی گرفته نشود، به جرائم دیگری همچون قتل منجر خواهد شد. مقتول به اتهام جرائم سیاسی و امنیتی در انتظار رسیدگی به پروندهاش در دادگاه تجدیدنظر بوده و قرارداشتن کنار دو مجرم محکوم به اعدام خلاف قانون و عرف سازمان زندانهاست. هرچند به گزارش ایرنا، وکیل شیرمحمدعلی در تشریح نحوه وقوع قتل گفته است: من از جزئیات بهصورت دقیق خبر ندارم، ولی بر اساس اطلاعات موثقم در بندی که مرحوم شیرمحمدعلی حضور داشت، یک سلول بوده که دو قاتل داخل آن بودند و همیشه درِ آن بسته بوده است، اما آن شب آن دو نفر آقای شیرمحمدعلی را به داخل سلول برده و با تعداد ضرباتی بیش از ۳۰ ضربه او را به قتل رساندهاند. تأکید رئیس سازمان زندانها بر تفکیک زندانیان قتل با ضربات متعدد چاقو در زندان، در حالی رخ داده است که پیش از این جهانگیر، رئیس سازمان زندانها، مهمترین ابزار برای اجرای کامل سیاستهای کیفری را داشتن فضای مناسب و استاندارد در زندان دانسته و گفته بود: یکی از پیششرطهای ضروری در اجرای برنامههای اصلاحی و تربیتی تفکیک و طبقهبندی کامل زندانیان است. وی حتی تأکید کرده بود هرچند ساخت زندان و مراکز تأمینی و تربیتی یک ارزش محسوب نمیشود ولی با توجه به افزایش جمعیت کشور، توسعه شهرها و ظهور جرائم جدید، ساخت زندانها با فضای مناسب و استاندارد ضروری است. جهانگیر در سال 95 هم درباره زندان بزرگ استان تهران توضیح داده بود: راهاندازی این زندان چهار فاز دارد که هر فاز دو هزار نفر جمعیت دارد و در مجموع اگر همه فازها تکمیل شوند، 10 هزار نفر ظرفیت در زندان تهران بزرگ وجود دارد. رئیس سازمان زندانها در ادامه توضیح داده بود در زندان تهران بزرگ تفکیک زندانیان صورت میگیرد. قراردادن متهمان سیاسی در بند لاتها و قاچاقچیان اشتباه است فارغ از نوع اتهام و دلیل محکومیت زندانیان، آنچه اهمیت دارد حق و حقوقی قانونی یک زندانی است که سازمان زندانها ملزم به رعایت آن است. اینکه در سیاست جنایی ما کیفر زندان به عنوان مهمترین عامل بازدارندگی در تکرار جرم است، به این معنا نیست که فرد در زندان رها شود و عقوبتی بیش از آنچه قانون مقرر کر ده است را در مواجهه با سایر زندانیان متحمل شود. بنابراین وقتی اتهام سیاسی و امنیتی باشد، انتظار میرود زندانی بهدور از مجرمان دیگر بهویژه زندانیان خطرناک نگهداری شود که همین نگهداری در صحت و سلامت زندانی از وظایف مهم و تعریفشده سازمان زندانهاست.حال این قصور در انجام وظیفه ابتدایی سازمان زندانها در تأمین امنیت جانی یک زندانی سبب شده است علی مطهری، نماینده مجلس شورای اسلامی، در واکنش به خبر قتل این متهم سیاسی در زندان و در پاسخ به سؤالی مبنی بر امکان ورود مجلس به این موضوع، بگوید: مجلس وظیفه ورود به این موضوع را دارد، کمیسیون امنیت ملی حتما باید هیئتی را برای تحقیق و ارائه گزارش تعیین کند. نماینده مردم تهران در مجلس با بیان اینکه سازمان زندانها در این قضیه کوتاهی کرده است و وزیر دادگستری هم باید پاسخگو باشد، تأکید کرد: زندانی سیاسی را نباید در بند تبهکاران، دزدان و قاتلان و قاچاقچیان قرار دهند تا چنین اتفاقی بیفتد. گاهی برای تنبیه متهمان سیاسی این کار را میکنند که کار بسیار بدی است و در واقع شبیه اقدامی است که در کهریزک انجام شده و بچههای جوان را در سال 88 به زندان کهریزک که جای لاتها و قاچاقچیان بود، منتقل کردند که آسیبهای جدی دیدند.دلیل تأکید مطهری بر بازخواست سازمان زندانها و وزیر دادگستری، عدم اجرای قانون در اینباره است و هنوز مشخص نشده چرا دو محکوم به اعدام در سلول خود تیزی داشتهاند و چرا این تیزیها هر از گاهی یک قربانی در زندان میگیرد؛ مانند آنچه برای وحید مرادی رخ داد البته در آن پرونده تعداد ضاربان زیاد و شناسایی ضارب اصلی سخت بود اما در رابطه با این پرونده دادستان تهران اعلام کرده است دو نفر در این پرونده متهم هستند که یکی از آنها با اتهام قتل عمد روبهرو و دیگری به معاونت در قتل و ضرب و جرح عمدی متهم شده است. همچنین به گزارش میزان، خانواده علیرضا شیرمحمدعلی خواهان «قصاص» شدهاند. در صورت نهاییشدن حکم قصاص، شخصی که به عنوان قاتل شناخته شود با مجازات اعدام روبهرو خواهد شد.هنوز اطلاعاتی از انگیزه قاتلان منتشر نشده است اما نباید فراموش کرد محکومان اعدام چیزی برای ازدستدادن ندارند و گاهی فقط برای خریدن زمان بیشتر برای فرار از اعدام ممکن است اقدام به قتل کنند به همین دلیل محکومان اعدام از خطرناکترین زندانیان هستند و دلیل بازبودن درِ سلولی که محل وقوع قتل بوده، به میزان خود قتل دارای اهمیت است و انتظار میرود با ورود نمایندگان مجلس برای بررسی روند رسیدگی به این پرونده شاهد اطلاعرسانی دقیقتری از جزئیات و دلایل وقوع این قتل باشیم.
بازدید نمایندگان مجلس از زندان فشافویه خیلی دور، خیلی نزدیک
امیرمحمد حسینی: همیشه باید یک اتفاق یا حادثه ناگوار دوباره موضوع را زنده کند؛ موضوع بازدید از زندانها در مجلس که در بزنگاههایی برجسته میشود و دوباره پشت سد طرح و لوایح کمیسیونها از یاد میرود. حتی سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضائی مجلس هم به این نکته اذعان دارد، آن هم وقتی که یک فعال سیاسی در زندان فشافویه به قتل رسیده است. حسن نوروزی به «شرق» میگوید به دلیل مشغلهها و گرفتاریها موضوع بازدید از زندانها از دستور کار کمیسیون خارج شده بود. ادبیات نوروزی البته باز هم چندان دراینباره مطمئن نیست و میگوید که «بازدید از فشافویه را در جلسه پیشروی کمیسیون قضائی انشاءالله در دستور کار قرار میدهیم». نوروزی آذرماه سال گذشته از درخواست بازدید از زندان فشافویه خبر داده بود. موضوع بازدید اما دوباره مطرح شده و علی مطهری، دیگر نماینده مجلس، هم در برنامه رادیویی گفته «مجلس وظیفه ورود به این موضوع را دارد». او پای کمیسیون امنیت ملی را برای پیگیری قتل یک زندانی سیاسی در مجلس به میان آورده و گفته که باید حتما هیئتی برای تحقیق و ارائه گزارش در این زمینه تعیین شود. فشافویه در انتظار بازدید روایتهایی که از زندان فشافویه شنیده شده نزدیک به یک سال پیش بحث بازدید از آن را به وجود آورد؛ به طورمثال نادر فتورهچي از جمله روزنامهنگاراني بود که به دليل يک شکايت، به زندان فشافويه منتقل شد و بعد از آزادي، او هم به جرگه کساني پيوست که به توضيح درباره شرايط فشافويه پرداخت. نام زندان فشافويه زماني بر سر زبانها افتاد که برخي شرکتکنندگان در تجمعي به مناسبت روز جهاني زن را به اين زندان منتقل کردند و زنان بازداشتي را هم به زندان قرچک. اين در حالي بود که به باور بسياري، آنها بايد به زندان اوين منتقل ميشدند. بههرحال طیف متهمان سیاسی و امنیتی در زندان فشافویه کم است. مطهری در همین زمینه گفته که سازمان زندانها هم کوتاهی کرده و وزیر دادگستری نیز باید پاسخگو باشد: «زندانی سیاسی را نباید در بند تبهکاران، دزدان، قاتلان و قاچاقچیان قرار دهند تا چنین اتفاقی بیفتد. گاهی برای تنبیه متهمان سیاسی این کار را میکنند که کار بسیار بدی است و درواقع شبیه اقدامی است که در کهریزک انجام شده و بچههای جوان را در سال 88 به زندان کهریزک که جای لاتها و قاچاقچیان بود منتقل کردند که آسیبهای جدی دیدند». بااینهمه بازدید نمایندگان از این زندان هنوز میسر نشده است. آذر سال گذشته این بحث در کمیسیون حقوقی مطرح شد. حتی دوبار نیز علیاصغر جهانگیر، رئیس سازمان زندانها، به این کمیسیون آمده و درخواستها به صورت کتبی به او داده شده. محمود صادقی در این زمینه به «شرق» گفته بود که «وقتي موضوع را پيگيري ميکنيم پاسخ ميدهند که بايد دراينباره از مقامات قضائي اجازه گرفته شود، اما چنين اجازهاي به ما داده نميشود». از سوی دیگر همان زمان به گفته طیبه سیاوشی، نماینده تهران، درخواست بازدید دیگری از این زندان از طرف مجمع نمایندگان استان تهران نیز به سازمان زندانها داده شد؛ نامهای که هیچ پاسخی به آن داده نشده است. درخواستهای بیپاسخ نمایندگان مجلس دهم تا به حال یکبار از زندان اوین بازدید کردهاند؛ بازدیدی که سال 96 و در جریان اتفاقات دیماه همان سال رخ داد. در آن زمان بازداشتهايي بعد از اعتراضات دي اتفاق افتاده بود و بحثهايي درباره شرايط نگهداري معترضان مطرح شد. در نهايت بعد از کشمکشهاي فراوان هيئت 10نفرهاي از نمايندگان براي بازديد به زندان اوين رفتند و گزارش شفافي هم از بازديد در رسانهها مطرح نشد. همه اینها در حالی است که به گفته محمود صادقی، نمایندگان مجلس دهم از سال اول درخواست بازدید از زندانها را داشتند و این درخواست معطوف به دوره و حتی زندان خاصی نیست. صادقی گفته که «درخواست و انتظار ما اين است که مجلس اختيار بازديد از همه زندانها را داشته باشد». در این بین نام زندان قرچک هم بهمنماه سال گذشته بر سر زبانها افتاد؛ وقتی که درگیریهایی در این زندان زنان اتفاق افتاده بود. برخی از نمایندگان، از جمله محمود صادقی اخبار شنیدهشده از زندان را نگرانکننده دانسته بودند. این واکنشها دعوت امامجمعه قرچک برای بازدید از زندان را در پی داشت. حجتالاسلام حجتالله اسماعيلي از کسی که اخبار را نگرانکننده میدانست و همه کسانی که به زعم او چنین ادعایی دارند دعوت کرد که از زندان بازدید کنند: «...من بهعنوان امامجمعه از حضور و بازديد ايشان و ديگر کساني که چنين ادعايی دارند، از زندان استقبال ميکنم؛ بنده حاضر هستم همراه ايشان از همه بخشهاي زندان بازديد کنم». با اینکه نمایندگان متقاضی بازدید از این دعوت استقبال کردند، اما این اتفاق تاکنون عملی نشده است. نامهها و درخواستهای نمایندگان برای بازدید از زندانها نیز تاکنون بیپاسخ مانده و به نتیجهای ختم نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.