|

تك‌گويي‌هاي كلاسيك و موج نوي فرانسه

نسيم آصف: «تك‌گويي‌هاي كلاسيك براي مردان» عنوان كتابي است كه با ويراست كريس سالت و ترجمه غلامرضا شهبازي در نشر بيدگل منتشر شده است. اين كتاب گزيده‌اي از چهل تك‌گويي درخشان كلاسيك براي بازيگران است كه از نمايشنامه‌هاي مهم درام‌نويسان شاخص دوره‌هاي مختلف انتخاب شده‌اند. كريس سالت گردآورنده و ويراستار اين كتاب، كارگردان و نويسنده تئاتر است و به‌عنوان مدرس رسمي كانون بازيگران لندن نيز فعاليت مي‌كند و با بسياري از بازيگران مطرح كار كرده است. چهل تك‌گويي منتشرشده در اين كتاب، به نويسندگان گوناگوني از دوره‌هاي مختلف تعلق دارند. كتاب در پنج بخش تدوين شده و بخش اول به آثار كلاسيك يوناني و رومي اختصاص دارد. در اين بخش تك‌گويي‌هايي از آثار نويسندگاني چون آيسخولوس، اوريپيد و... ديده مي‌شود. بخش دوم كتاب به آثار انگليسي اليزابتي و جاكوبي اختصاص دارد و در اين بخش گزيده‌هايي از آثار كريستوفر مارلو، ويليام شكسپير، تامس دكر، جان فورد و... انتخاب شده است. آثار انگليسي دوره بازگشت و قرون هجدهم و نوزدهم بخش بعدي كتاب است و پس از آن تك‌گويي‌هايي از آثار اسپانيايي و فرانسوي آورده شده است. آثار روسي و اسكانديناويايي نيز بخش پاياني كتاب است. كريس سالت در ابتداي هر تك‌گويي توضيحي آورده تا به واسطه آن هر تك‌گويي را در بستر نمايشنامه‌اي كه از آن استخراج شده قرار دهد و امكان فهم بهتر آن را فراهم كند. او همچنين پيشنهادهايي نيز براي اجراي هر يك داده است. در بخشي از مقدمه كتاب درباره ويژگي‌هاي متون كلاسيك در اجراي بازيگران مي‌خوانيم: «متون كلاسيك در مقايسه با متون مدرن چالش‌هاي مختلفي پيش‌روي بازيگران مي‌گذارند و بنيه و تخيل قوي‌تر، انعطاف‌پذيري آوايي و كنترل بيشتري بر تنفس مي‌طلبند. بدنتان را سالم و قبراق نگه داريد و هر روز تمرين‌هاي تنفستان را انجام دهيد تا هيكل متناسبي داشته باشيد، كاري كه در هر صورت هر بازيگري بايد انجام دهد. شخصيت‌ها زباني به كار مي‌برند كه غريب است، نحوي كه ما با آن آشنا نيستيم و كلماتي كه در دايره واژگان ما نيست. گاهي، متون منظوم نوشته شده‌اند؛ زبان آنها فاخر است و حاوي فرايندهاي فكري پيچيده و مطول‌اند كه خود انواع مسائل را تحميل مي‌كند. اگر متن منظوم باشد، آيا شما ساختار، قافيه‌ها و ضرب‌آهنگ‌هاي آن را فداي لحن خودماني‌تر مي‌كنيد؟ چطور مي‌توانيد وزن و آهنگ شعر را حفظ كنيد، درحالي‌كه هم‌زمان لايه‌هاي عاطفي و معنايي آن را نشان مي‌دهيد؟ چگونه مي‌توانيد كاري كنيد كه تماشاگران امروزي با اين متون ارتباط برقرار كنند؟ چطور می‌توانید به اين شخصيت‌هاي ظاهرا بيش از اندازه عظيم جان ببخشيد و كاري كنيد كه نفس بكشند، آن هم وقتي كه موقعيت‌ها و شيوه‌هاي بيان آنها بسيار ناآشنا به نظر مي‌رسند؟» سالت در كتابش كوشيده تا به اين پرسش‌ها و پرسش‌هايي ديگر پاسخ دهد و راهكارهايي را به بازيگران پيشنهاد دهد. كتاب او منبعي است براي استفاده در كلاس‌ها، آزمون‌هاي بازيگري و تمرين‌هاي تئاتر. اين كتاب انواع گوناگوني از تك‌گويي‌ها، چه جدي و چه خنده‌آور را شامل مي‌شود تا توانايي‌هاي مختلف بازيگران را مورد سنجش قرار دهد. «موج نوي فرانسه» با عنوان فرعي «يك مكتب هنري» عنوان كتابي است از ميشل ماري كه با ترجمه محمدرضا يگانه‌دوست در نشر بيدگل به چاپ رسيده است. ميشل ماري از پژوهشگران برجسته سينماي فرانسه است و در اين كتاب به سراغ يكي از مشهورترين جنبش‌ها در تاريخ سينما رفته است. او در اين كتاب «ضمن ساختن يك نقشه سه‌بعدي» از مكتب موج نو، شرحي از چگونگي شكل‌گيري و شكل‌شناسي آن نيز ارائه كرده است. ميشل ماري از زواياي مختلف اجتماعي، سياسي، اقتصادي و تاريخي به بحث درباره موج نوي فرانسه پرداخته است و درعين‌حال پرداختن به دغدغه‌هاي تكنيكي و زيبايي‌شناختي را نيز فراموش نكرده است. كتاب در شش فصل با اين عناوين نوشته شده است: «شعاري ژورناليستي و نسلي نو»، «مفهومي انتقادي»، «شيوه توليد و توزيع»، «شيوه عمل فني، زيبايي‌شناسي»، «مضامين نو و چهره‌هاي نو: نقش‌ها و بازيگران»، «تاثير جهاني موج‌نو و ميراث آن براي سينماي امروز». در بخشي از مقدمه پرسش‌هايي درباره موج نو مطرح شده كه در بحث‌هاي مختلف كتاب به آنها پرداخته شده است. پرسش‌هايي از قبيل اين‌كه:‌ «آيا موج نو غير از محفل افسانه‌اي دوستان (گروه مشهوري از منتقدان- فيلمسازانِ كايه‌دوسينما به رهبري فرانسوا تروفو، منتقد جوان تندرويي كه در ستون خود در مجله آرتس به معتبرترين و محترم‌ترين توليدات سينماي فرانسه حمله و آن‌ها را تخريب كرده بود)، به لحاظ زيبايي‌شناختي هم از نوعي انسجام واقعي برخوردار بوده است؟ يا به سادگي نوشدن ناشي از به‌دوران‌رسيدن نسلي نو بود، پديده‌اي كه لاجرم هر بيست سال يك‌بار رخ مي‌دهد؟ آيا موج‌نو با ستايش از تكنيك‌هاي آماتوري و بداهه‌سازي به‌جاي بهره‌گيري از فيلمنامه مشخص و مدون و در نتيجه استواركردن كيفيت فيلم بر پايه درك تعداد اندكي از كارگردانان و منتقدان، تاثير فاجعه‌باري نداشته است؟ آيا موجب گريز مخاطبان معمولي از سالن‌هاي سينما نشد؟ آيا حقيقت دارد كه اين فيلم‌ها درست در لحظه‌اي پديدار شدند كه منحني تماشاچيان سينما به طرز سرسام‌آوري نزولي شد تا حدي كه به نصف كاهش يافت؟ و سرانجام چرا اسطوره موج نو اين‌همه سال از دهه 1960 تاكنون دوام آورده است؟ و چرا ژان لوك گدار سي‌سال پس از ساخت مثال اعلاي موج نو، فيلمي با نام موج نو ساخت؟» ميشل ماري مي‌گويد كه موج نو جنبشي يكپارچه بود كه در مقطع زماني خاصي به وجود آمد و مجموعه‌اي از عوامل همزمان در حوالي دهه 1950 ظهور آن را ميسر كردند. در سه فصل ابتدايي كتاب به اين عوامل پرداخته شده است. در اين كتاب تحليل جامعي از تك‌تك فيلم‌ها صورت نگرفته اما تلاش شده تا «سنتزي فراگير» از يك جنبش بر اساس نقاط قوت و ضعف شناخته‌شده‌اش ارائه شود. ميشل ماري ضمن تشريح مهم‌ترين خصوصيات موج نو، كارگردان‌ها، تهيه‌كننده‌ها، بازيگران و فيلمبرداران اصلي اين جنبش را معرفي مي‌كند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.