چند و چون رواج پديده دروغ در جامعه امروز
جامعه پيشرو يا پیرو؟
صادق صدقگو
«کاري نکنيد که نتوانيد به مردم توضيح بدهيد»؛ مهمترين اصل در حاکميت ملي يعني «مردممداري» در اين تذکر امام خميني به هيئت دولت وقت نهفته است. مردممحوري و مردمسالاري در گرو ارتباط صادقانه دولتها با ملتهاست و بهرهگيري از روشهاي ماکياوليستي در برخورد با مردم، به مرور زمان ديوار بلند بياعتمادي را در رابطه ملت-دولت پديدار ميکند. توصيه و سياستگذاري امام على (ع) در مديريت و زمامداري، مبتنى بر صراحت و صداقت است و خود نيز در آغاز حكومت، در نخستين خطبهاش به مردم ميگويد: «آنچه مىگويم، در عهده خويش مىدانم و خود ضامن آنم... به خدا سوگند! به اندازه سرِ سوزنى حقيقتى را پنهان ندارم و هيچگونه دروغى نگويم». اشتهار به عدم صداقت و فقدان شفافيت، مهمترين معضل پيشروي دولتها است که به بياعتباري جايگاه حقوقياش در انظار عموم جامعه منجر ميشود. در سبکشناسي مديريت علوى، صداقتورزى کارگزاران با مردم، شاخصي مهم و اساسى محسوب ميشود. على(ع) به كارگزاران خود فرمان مىدهد كه هرگاه مردم و ادارهشوندگان درباره سياستها، اقدامات و رفتار آنان گرفتار بدگمانى شوند و احساس كنند از جانب آنان به ايشان ستمى رفته، يا خلافى صورت گرفته، يا خيانتى انجام شده است، زمامداران و مسئولان موظفاند با صراحت و صداقت تمام، همهچيز را بهطور كاملا شفاف با مردم و ادارهشوندگان در ميان بگذارند.
امام(ع) به مسئولان خود توصيه ميکند كه در رابطه با مردم بر اساس قاعده «اصحار» (شفافسازى) عمل كنند و همانطوركه در صحرا همهچيز روشن و آشكار است و چيزي مخفى نمىماند، حاكمان و زمامداران نيز بايد همه مطالب را با مردمان در ميان بگذارند، به پرسشهاى ايشان با صراحت و صداقت پاسخ گويند، عذر خود را به تمام معنا آشكار كنند و هيچچيز را به جز اسرار نظامى و مانند آن تا زمان مقررش از مردمان مخفى ندارند.دروغ نهتنها در فرهنگ و مذهب ما رفتاري قبيح و مذموم شمرده شده که در ايران باستان نيز دروغگويي زمامداران، همسنگ با بلايايي همچون خشکسالي و جنگ قلمداد شده است.از آنجا که جوامع بشري از رفتار زمامداران خود الگوبرداري کرده و به شيوه حاکمان خود زندگي ميکنند، عاديسازي و به تعبيري ديگر ترويج غيرمستقيم دروغگويي، زمينهساز معضلات اجتماعي و سپس فروپاشي اخلاقي در اين جوامع است. تهديدي جدي که در سکوت و آرامش، موريانهوار جامعه را از درون متزلزل و بنيانهاي حاکميت را ويران ميکند. معضل ما در اين روزهاي سخت، نه بحران اقتصادي که بحران اجتماعي و حرکت به سوي ریزش مرزهاي اخلاقي است. تا آنجا که برخي به دنبال القاي اين مفهوم به جامعه هستند که ميتوان مؤمن و متدين بود اما برخي از ارزشهاي انساني و هنجارهاي اخلاقي را ناديده گرفت. متأسفانه برخي از مروجان شريعت پا را فراتر نهاده و دستيابي به هدف را با هر وسيلهاي توجيه ميکنند و از اين رو، دروغ و بهتان به عنوان يک «ضدارزش مطلق» را امري جايز براي رسيدن به «ارزش» تلقي کرده و بر اين مبنا جواز دروغ و حتي تهمت و افترا را نيز صادر ميکنند. ابزار توجيهشان هم روايتي از رسول اکرم (ص) است که فرموده: در مقابل «اهل بدعت» از آنان برائت جسته، عيبها و ايراداتشان را بازگو و آنان را «مبهوت» كنيد تا براي تباهکردن اسلام، طمع نکنند. يا به تعبير علامه ملامحسن فيضکاشاني «با آنان چنان سخن بگوييد که ساکت شوند و حرفي براي گفتن نداشته باشند». اما اين جماعت، چنين استدلال ميکنند که بايد با تهمت آبرو و حيثيت آنها را از بين برد تا کسي به آنها اعتماد نکند و تحت تأثير ضلالت و گمراهيشان قرار نگيرد. مظاهر و مصاديق اين تفکر را ميتوان در بعضي رسانهها و از برخي تريبونها خواند و شنيد و ريشهها و اثرات آن را نيز در جامعه مشاهده کرد که در اين تفسير جديد (فارغ از حوزه مذهب) دايره «اهل بدعت» بسيار گسترده شده که حوزههاي سياسي و فرهنگي را نيز در بر گرفته است. استاد شهيد مطهري در تفسير اين تفکر ميگويد: «بعضي آدمهاي بيسواد... با هر کسي هم که دشمني شخصي داشته باشد، ميگويد: اين ملعون اهل بدعت است، صغري و کبري تشکيل ميدهد، بعد هم شروع ميکند دروغجعلکردن عليه او». صداقت حاکمان اسلامي و مناديان توحيد، مهمترين پايه بنا و رمز بقاي حکومتهاي ديني است و در چنين جامعه دينباوري، مسلمين قيامت را نه در حرف که در عمل «باور» دارند و از حساب و کتابِ روز رستاخيز نه در «شعار» که با «شعور» در هراسند. از اين رو، کسي راه را گم نميکند و اسير نفس خود نميشود تا براي رسيدن به مطامع دنيوي و منافع مادي - با همه جذابيت و بزرگياش- قباحت، زشتي و پلشتي دروغ و بهتان را بر خود مباح بداند. چنين جامعهاي پيشرو است، دروغ و بهتان نميشنود و نميگويد و در سطحي متعاليتر، مردم اين جامعه الگو و اسوهاي براي رفتار، کردار و گفتار حاکمان محسوب ميشوند و نهتنها بر سيره عملي آنان تأسي نميکنند که از آنان پيشترند. روزي خدمت ايشان (امام خميني) بوديم و درباره فداکاري مردم صحبت ميکرديم. ايشان فرمودند: «اين مردم خيلي از ما جلو هستند» يکي از برادران اظهار کرد: اگر ما بگوييم دنبالهروي مردم هستيم درست است، اما در مورد شما چنين نيست. ايشان با شنيدن اين مطلب، قدري ناراحت شدند و فرمودند: «خير اين مردم از همه ما جلوتر هستند».و به راستي که در جامعه امروز، مردماني اينچنين کمياباند و حکم کيميا دارند.
منابع در دفتر روزنامه موجود است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.