|

چند و چون رواج پديده دروغ در جامعه امروز

جامعه پيشرو يا پیرو؟

صادق صدقگو

«کاري نکنيد که‏‎ ‎‏نتوانيد به مردم توضيح بدهيد‏»؛ مهم‌ترين اصل در حاکميت ملي يعني «مردم‌مداري» در اين تذکر امام خميني به هيئت دولت وقت نهفته است. مردم‌محوري و مردم‌سالاري در گرو ارتباط صادقانه دولت‌ها با ملت‌هاست و بهره‌گيري از روش‌هاي ماکياوليستي در برخورد با مردم، به مرور زمان ديوار بلند بي‌اعتمادي را در رابطه ملت-دولت پديدار مي‌کند. توصيه و سياست‌گذاري امام على (ع) در مديريت و زمامداري، مبتنى بر صراحت و صداقت است و خود نيز در آغاز حكومت، در نخستين خطبه‏اش به مردم مي‌گويد: «آنچه مى‏گويم، در عهده خويش مى‏دانم و خود ضامن آنم... به خدا سوگند! به اندازه سرِ سوزنى حقيقتى را پنهان ندارم و هيچ‏گونه دروغى نگويم». اشتهار به عدم صداقت و فقدان شفافيت، مهم‌ترين معضل پيش‌روي دولت‌ها است که به بي‌اعتباري جايگاه حقوقي‌اش در انظار عموم جامعه منجر مي‌شود. در سبک‌شناسي مديريت علوى، صداقت‏ورزى کارگزاران با مردم، شاخصي مهم و اساسى محسوب مي‌شود. على‌(ع) به كارگزاران خود فرمان مى‏دهد كه هرگاه مردم و اداره‏شوندگان درباره سياست‏ها، اقدامات و رفتار آنان گرفتار بدگمانى شوند و احساس كنند از جانب آنان به ايشان ستمى رفته، يا خلافى صورت گرفته، يا خيانتى انجام شده است، زمامداران و مسئولان موظف‌اند با صراحت و صداقت تمام، همه‏چيز را به‏طور كاملا شفاف با مردم و اداره‏شوندگان در ميان بگذارند.

امام(ع) به مسئولان خود توصيه مي‌کند كه در رابطه با مردم بر اساس قاعده «اصحار» (شفاف‏سازى) عمل كنند و همان‏طوركه در صحرا همه‏چيز روشن و آشكار است و چيزي مخفى نمى‏ماند، حاكمان و زمامداران نيز بايد همه مطالب را با مردمان در ميان بگذارند، به پرسش‏هاى ايشان با صراحت و صداقت پاسخ گويند، عذر خود را به تمام معنا آشكار كنند و هيچ‏چيز را به جز اسرار نظامى و مانند آن تا زمان مقررش از مردمان مخفى ندارند.دروغ نه‌تنها در فرهنگ و مذهب ما رفتاري قبيح و مذموم شمرده شده که در ايران باستان نيز دروغگويي زمامداران، هم‌سنگ با بلايايي همچون خشک‌سالي و جنگ قلمداد شده است.از آنجا که جوامع بشري از رفتار زمامداران خود الگوبرداري کرده و به شيوه حاکمان خود زندگي مي‎‌کنند، عادي‌سازي و به تعبيري ديگر ترويج غيرمستقيم دروغگويي، زمينه‌ساز معضلات اجتماعي و سپس فروپاشي اخلاقي در اين جوامع است. تهديدي جدي که در سکوت و آرامش، موريانه‌وار جامعه را از درون متزلزل و بنيان‌هاي حاکميت را ويران مي‌کند. معضل ما در اين روز‌هاي سخت، نه بحران اقتصادي که بحران اجتماعي و حرکت به سوي ریزش مرزهاي اخلاقي است. تا آنجا که برخي به دنبال القاي اين مفهوم به جامعه هستند که مي‌توان مؤمن و متدين بود اما برخي از ارزش‌هاي انساني و هنجارهاي اخلاقي را ناديده گرفت. متأسفانه برخي از مروجان شريعت پا را فراتر نهاده و دستيابي به هدف را با هر وسيله‌اي توجيه مي‌کنند و از اين رو، دروغ و بهتان به عنوان يک «ضدارزش مطلق» را امري جايز براي رسيدن به «ارزش» تلقي کرده و بر اين مبنا جواز دروغ و حتي تهمت و افترا را نيز صادر مي‌کنند. ابزار توجيه‌شان هم روايتي از رسول اکرم (ص) است که فرموده: در مقابل «اهل بدعت» از آنان برائت جسته، عيب‌ها و ايراداتشان را بازگو و آنان را «مبهوت» كنيد تا براي تباه‌کردن اسلام، طمع نکنند. يا به تعبير علامه ملامحسن فيض‌کاشاني «با آنان چنان سخن بگوييد که ساکت شوند و حرفي براي گفتن نداشته باشند». اما اين جماعت، چنين استدلال مي‌کنند که بايد با تهمت آبرو و حيثيت آنها را از بين برد تا کسي به آنها اعتماد نکند و تحت تأثير ضلالت و گمراهي‌شان قرار نگيرد. مظاهر و مصاديق اين تفکر را مي‌توان در بعضي رسانه‌ها و از برخي تريبون‌ها خواند و شنيد و ريشه‌ها و اثرات آن را نيز در جامعه مشاهده کرد که در اين تفسير جديد (فارغ از حوزه مذهب) دايره «اهل بدعت» بسيار گسترده شده که حوزه‌هاي سياسي و فرهنگي را نيز در بر گرفته است. استاد شهيد مطهري در تفسير اين تفکر مي‌گويد: «بعضي آدم‌هاي بي‌سواد... با هر کسي هم که دشمني شخصي داشته باشد، مي‌گويد: اين ملعون اهل بدعت است، صغري و کبري تشکيل مي‌دهد، بعد هم شروع مي‌کند دروغ‌جعل‌کردن عليه او». صداقت حاکمان اسلامي و مناديان توحيد، مهم‌ترين پايه بنا و رمز بقاي حکومت‌هاي ديني است و در چنين جامعه دين‌باوري، مسلمين قيامت را نه در حرف که در عمل «باور» دارند و از حساب و کتابِ روز رستاخيز نه در «شعار» که با «شعور» در هراسند. از اين رو، کسي راه را گم نمي‌کند و اسير نفس خود نمي‌شود تا براي رسيدن به مطامع دنيوي و منافع مادي - با همه جذابيت و بزرگي‌اش- قباحت، زشتي و پلشتي دروغ و بهتان را بر خود مباح بداند. چنين جامعه‌اي پيشرو است، دروغ و بهتان نمي‌شنود و نمي‌گويد و در سطحي متعالي‌تر، مردم اين جامعه الگو و اسوه‌اي براي رفتار، کردار و گفتار حاکمان محسوب مي‌شوند و نه‌تنها بر سيره عملي آنان تأسي نمي‌کنند که از آنان پيش‌ترند. روزي خدمت ايشان (امام خميني) بوديم و درباره فداکاري مردم صحبت مي‌کرديم. ايشان فرمودند: «اين مردم خيلي از ما جلو هستند» يکي از برادران اظهار کرد: اگر ما بگوييم دنباله‌روي مردم هستيم درست است، اما در مورد شما چنين نيست. ايشان با شنيدن اين مطلب، قدري ناراحت شدند و فرمودند: «خير اين مردم از همه ما جلوتر هستند».و به راستي که در جامعه امروز، مردماني اين‌چنين کمياب‌اند و حکم کيميا دارند.

منابع در دفتر روزنامه موجود است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.