حاکمیت قانون، راه رفع مشکلات
هوشنگ ماهرویان
از زمان نهضت مشروطه و حتی پیش از آن بحث حکومت قانون در میان روشنفکران این کشور مطرح بود. این بحثی است که به نظرم هنوز که هنوز است حتی به ریشههایش نرسیدهایم. لازمه این موضوع تفکیک قوا به معنی کامل آن است؛ یعنی قوا کاملا از یکدیگر استقلال داشته باشند؛ بهعنوانمثال قوه قضائیه باید استقلال داشته باشد و قاضی باید استقلال رأی داشته باشد. اگر به مسائلی مانند استقلال قوا از یکدیگر و حکومت قانون بیشتر توجه داشته باشیم؛ اینکه روابط تعیینکننده نباشد، بلکه ضوابط قانونی در امور کشور رعایت شود، تضمینی است برای اینکه بسیاری از مشکلات پیش نیاید و با مسائل و مشکلاتی مانند ماجرای قتلی که رسانهای شده است و به آقای شهردار سابق مربوط میشود، روبهرو نشویم. در آن حالت با مسائلی از نوعی دیگر روبهرو خواهیم بود. حاکمیت قانون و جایگزینشدن ضوابط قانونی بهجای روابط نیازمند پیشزمینههایی مانند آزادی مطبوعات است؛ اینکه مطبوعات ناظر بر عملکرد قوا باشند و امکان نقد به معنی واقعی را داشته باشند. ایجاد فضای نقد به معنای درست آن بسیاری از مشکلات را برطرف میکند؛ بهعنوانمثال مدام بحث حفظ جنگلها مطرح است، اما ناگهان به این واقعیت برمیخوریم که در نوک تپهای وسط منطقه جنگلی ویلایی چندیندهمیلیاردی سبز شده است و وقتی کنجکاوی میکنیم، درمییابیم که ویلا به فلان مقام مسئول تعلق دارد. این به آن معناست که روابط در اینجا حاکم است، نه قانون. اما اگر اصرار بر حکومت قانون داشته باشیم و بر استقلال قوا و تفکیک قوا، بسیاری از مشکلاتی که درگیرشان هستیم، رفع خواهند شد. به این ترتیب است که میتوانیم جنگلهای خود و ساحل دریا را حفظ کنیم. از آستارا و انزلی تا گرگان هرجا به ساحل دریا نگاه میکنیم، میبینیم ساحل دریا در اشغال و تملک شخصی است، در صورتی که ساحل دریا طبق قانون، ملک عمومی و متعلق به 80 میلیون نفر جمعیت این کشور است. در ابتدای انقلاب آنهمه بر تحصیلات رایگان تأکید میشد، اما به مدارس پولی و «انتفاعی» مجوز داده شد و نام آن را هم «غیرانتفاعی» گذاشتند و در آموزشوپرورش امروز با اینهمه مؤسسات مالی عملا تحصیل رایگان بیمعناست. وقتی میخواهیم به علت آن پی ببریم به همین بحث روابط میرسیم. اگر به مبحث حاکمیت قانون و تفکیک قوا برسیم و این بحث بهطور ریشهای مطرح شود، از بسیاری از این معضلات رها خواهیم شد. برای رسیدن به این هدف، باید روشنفکران و مطبوعات آنقدر بر این مبحث اصرار بورزند که بهعنوان یک گفتمان در جامعه جا بیفتد. این وظیفه روشنفکران و مطبوعات است. وقتی این گفتمان جا بیفتد و ریشه بگیرد، حاکمیت قانون برقرار میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.