گفتوگوی «شرق» با یکی از محکومان پرونده شرکتهای واردکننده تلفن همراه
قربانی عوامل قاچاقچی شدیم
محمد مساعد: در آستانه 40سالگی به شش سال زندان محکوم شده است. یکی از 17 محکوم دادگاه سال گذشته شرکتهای واردکننده تلفن همراه که به اتهام اخلال در نظام اقتصادی کشور از طریق گرانفروشی محاکمه شدند و علاوه بر جریمههای مالی، به پنج تا 10 سال زندان محکوم شدند. با او در حالی به گفتوگو نشستیم که بازار تلفن همراه در کشور همچنان پس از گذشت یک سال از نوسانات نرخ ارز آشفته است و اگرچه شرکتهای تحت مدیریت این مدیران به فعالیت خود ادامه میدهند؛ اما آنها روزها و شبهای بلندی را در زندان اوین میگذرانند. او که درخواست کرد نامش افشا نشود، درباره آنچه سال گذشته در بازار تلفن همراه رخ داد، توضیحات جالبی داد و ادعا کرد عامل اصلی برجستهشدن نقش این واردات در التهابات بازار و نگاه منفی افکار عمومی به فعالیتشان، تلاش و فعالیت هدفمند قاچاقچیان بازار موبایل بوده است که در رقابت با این واردکنندگان رسمی موفق شدهاند فضای لازم برای حذف آنان را فراهم کنند؛ قاچاقچیانی که با توجه به آمارهای واردات تلفن همراه و بازار موبایل، نمیتوان وجودشان را کتمان کرد و فعالیتشان در آرامش کامل و عبور بیدردسرشان از موانعی مانند طرح رجيستری ستاد مبارزه با واردات کالا نشاندهنده قدرت درخورتوجهشان است، قدرتی که با گردش مالی درخورتوجهی نیز همراه است. آنچه در ادامه میخوانید، حاصل گفتوگوی ما با این فعال اقتصادی است که ایام محکومیتش را در اوین سپری میکند.
برای شروع، بد نیست از تاریخ بازداشتتان آغاز کنیم؛ شما چه زمانی بازداشت شدید؟ ما حدود 17، 18 مدیرعامل شرکتهای مختلف بودیم که از چهاردهم تا شانزدهم مرداد سال 97، یعنی در سه روز بازداشت شدیم. برای بازداشت به خانه شما آمدند یا خودتان رفتید؟ به من گفتند برای پارهای از توضیحات به آگاهی بروم. در آنجا مقداری درباره فاکتورهای شرکت صحبت کردند و بعد ناگهان حکم بازداشتم را نشان دادند. یعنی احتمال نمیدادید بازداشت بشوید؟ پیش از آن هم احضار شده بودید؟ بله؛ یکی، دو بار به آگاهی رفته بودیم؛ یعنی روز اول به ما گفتند همه فاکتورهای رسمی شرکت را بیاورید تا راستیآزمایی کنیم. ما هم همه فاکتورها را بردیم. همه شرکتها همین کار را کردند. یکی، دو بار هم برای بازپرسی احضارمان کرده بودند و سؤال و جواب شده بودیم. پس بهتر است به عقب برگردیم. اصلا اولینبار که سراغتان آمدند، چه زمانی بود؟ هفته اول و دوم تیر 97 بود که داخل شرکتها ریختند. چه کسانی؟ از تعزیرات و آگاهی بودند. چه خواستهای داشتند؟ گفتند فاکتورهایتان را نشان بدهید، چقدر ارز گرفتهاید، با ارزها چه کار کردهاید و سؤالاتی از این قبیل مطرح کردند و مدارکمان را چک کردند. بعد گفتند طبق مصوبه هیئت وزیران، شما مشمول قیمتگذاری بودهاید. ما گفتیم اصلا در این مصوبه اسمی از موبایل نیامده است؛ گفتند نه، هرکسی که ارز دولتی دریافت میکند، شامل آن میشود. ما گفتیم زمانی که بحث ارز مطرح شد و آقای جهانگیری در تلویزیون صحبت کرد، حرفش این بود که ارز برای واردات همه کالاها چهارهزارو 200 تومان است و هرکسی که نیاز به ارز دارد، بیاید و بگیرد. منتها وقتی وزیر ارتباطات آن فهرست کذایی را پخش کرد، ما بولد شدیم و گفتند حتما شما بردهاید و خوردهاید. به روز بازداشتتان برگردیم. به اینجا رسیدیم که در آگاهی برگه بازداشت را نشانتان دادند؛ آیا برایتان قرار صادر کردند؟ اول قرار صادر کردند، اما بعد قرار را تبدیل به بازداشت موقت کردند. چه مدت بازداشت موقت؟ دو ماه. به کجا منتقل شدید؟ از آگاهی به اوین بردند. همه مدیران عامل بازداشتی؟ بله؛ در دو، سه روز همه به بند عمومی اوین منتقل شدیم. و تا زمان دادگاه در بند عمومی ماندید؟ بله. دسترسی به وکیل داشتید؟ به وکیل شخصیمان دسترسی نداشتیم. به ما گفتند با توجه به اینکه در دادگاه انقلاب محاکمه خواهید شد، باید از بین وکلای مورد اعتماد قوه قضائیه یکی را انتخاب کنید. در مدت بازداشت، یعنی تا دادگاهتان که اگر اشتباه نکنم در شهریور 97 برگزار شد، بازجویی شدید؟ خیر؛ یکی، دو بار بازپرسی شده بودیم، بعد هم یکی، دو بار به آگاهی رفتیم، بعد هم که بازداشت شدیم و تا زمان برگزاری دادگاه در اوین بودیم. از وکلایتان راضی بودید؟ پیگیر حقوقتان بودند؟ بله؛ پیگیری کردند، اما در نهایت آنچه دادستان در کیفرخواست خواسته بود، اتفاق افتاد؛ یعنی هرچقدر ما دفاع کردیم و حتی موضع سازمان حمایت را که میگفت موبایل جزء کالاهای ضروری نیست، ارائه کردیم، تأثیری نگذاشت. در کیفرخواست اتهام ما اخلال در توزیع نیازمندیهای عمومی از طریق گرانفروشی ذکر شده بود؛ بااینحال در جلسه آخر دادستان گفت شما باهم در این اخلال مشارکت کردهاید، این مسئله برای ما پذیرفتهشده نبود؛ چون اصلا چطور ممکن است کسی که برند هوآوی میفروشد، با کسی که برند سامسونگ یا نوکیا میفروشد، در گرانفروشی مشارکت کند؟ اینها رقیب هم هستند و ممکن است قیمت پایینتر برای رقابت بدهند، اما امکان ندارد با هم برای گرانفروشی زدوبند کنند. هرچقدر هم توضیح دادیم که ما نماینده برند هستیم و شرکتی که محصولاتش را میفروشیم بر ما نظارت میکند و ما باید با قیمتی بفروشیم که محصول شرکت فروش برود و شرکت دقیقا نظارت میکند که ما هر روز چقدر فروش داریم و در ماه فروشمان به چه میزانی میرسد و به چه کسانی میفروشیم، افاقه نکرد. چند جلسه دادگاه داشتید؟ دو، سه جلسه علنی بود. بعد هم پنج، شش جلسه غیرعلنی برگزار شد. همه اینها در سه ماه انجام شد و در نهایت در آبان احکام ما صادر شد. زمان کافی برای دفاع به شما داده شد؟ بله؛ هر بار حدود یکربع فرصت دفاع به ما داده شد و برای دفاع آخر هم مشکلی نداشتیم و نیمساعت زمان داشتیم. متأسفانه دفاعیات ما تأثیری نگذاشت و همان چیزی که کیفرخواست خواسته بود، اتفاق افتاد. یعنی دقیقا عین کیفرخواست؟ دادستان برای ما اشد مجازات را درخواست کرده بود، اما قاضی به مقدار کمتری که شامل چند سال زندان برای هرکداممان بود، رأی داد. پس عین کیفرخواست هم نبوده؛ چقدر ارز گرفته بودید؟ حدود 18 میلیون یورو. زمانی که تعزیرات و آگاهی وارد شرکت ما شد، نزدیک 20 روز بود ارز را گرفته بودیم. یک پارت وارد کرده و فروخته بودیم، یک پارت دیگر هم در انبارمان بود که به ما گفتند امانتسپاری کنید و نفروشید. یک پارت دیگر در گمرک داشتیم و یک پارت هم در راه کشور بود. این 18 میلیون یورو که به ما دادند، نزدیک 10 درصدش برای ما چهارهزارو 200 تومان تمام شد، بقیه آن را به اجبار در بانک، مابهالتفاوت با نرخ ثانویه پرداخت کردیم. آن تلفنهای همراهی که در انبار داشتید و گفتند نفروشید و امانتسپاری کنید چه سرنوشتی پیدا کرد؟ تازه یک ماه قبل آزاد شد؛ یعنی یک سال در انبار ماند و بعضی از آنها هم از بین رفت، یعنی باتریهایشان باد کرده بود و ضررش برای ما ماند. بعد هم گفتند که اگر بخواهید جنس را بفروشید باید مابهالتفاوت ارز چهار هزارو 200 و 9 هزار تومان را پرداخت کنید، بعد قیمتگذاری کنید و بفروشید. شرکتتان تعطیل شده یا به فعالیتش ادامه میدهد؟ فعال است. با یک مدیرعامل جدید؟ بله. شما که سرمایهگذار شرکت نبودید! خیر. سرمایهگذار شرکت از شما حمایت کرد؟ بله، آن بنده خدا هم در این مدت از من حمایت کرده است. با او برخورد نکردهاند؟ خیر، مدیرعامل بالاترین سمت شرکت است و من مدیرعامل بودم و طبق قانون باید پاسخگو میبودم. اغلب شما که دستگیر شدید همین وضعیت را داشتید و تنها مدیرعامل بودید و سرمایهگذار فرد دیگری بود. همه مدیرعامل بودیم، اما بعضی علاوهبر مدیرعامل، سرمایهگذار هم بودند. برای شما در زمان بازداشت و زندان این سؤال پیش نیامده که چرا فقط شما بهعنوان مدیرعامل باید پاسخگو باشید و سرمایهگذاران در حاشیه امن باشند؟ این سؤال را از این جهت مطرح میکنم که بالاخره سرمایهگذار به سود خودش فکر میکند و اگر شما بهعنوان مدیرعامل آن سود موردانتظار را فراهم نمیکردید، بالاخره سرمایهگذار مدیرعاملی پیدا میکرد که این کار را انجام دهد. شرکت ما در سال 97 سودی نکرده است. ما باید دو جریمه 850 میلیونتومانی به تعزیرات پرداخت کنیم و 850 میلیون تومان هم باید به دادگاه انقلاب پرداخت کنیم، شش سال هم که حکم زندان گرفتهایم. متوجه منظورتان هستم، اما سؤالم این بود که احساس نمیکنید بین رفتار با شما بهعنوان مدیرعامل که درواقع مأمور انجام وظایف بودهاید و سرمایهگذار شرکت تفاوتی وجود دارد؛ یعنی اگر کاری که شما انجام دادید جرم تلقی شود، سرمایهگذار شرکت هم باید پاسخگو باشد؛ اینطور نیست؟ اگر بخواهند با سرمایهگذار برخورد کنند دیگر کسی جرئت سرمایهگذاری نخواهد داشت. مثل وضعیتی که درحالحاضر وجود دارد و سرمایهگذاران کمتر جرئت میکنند که سرمایهشان را بیاورند و سختی بکشند و محکوم هم بشوند. اکثر شما که بهعنوان مدیرعامل شرکتهای واردکننده تلفن همراه بازداشت شدید جوان بودید، چطور اصلا در این شرکتها مدیرعامل شدید؟ من 12 سال مدیرعامل این شرکت بودم. از سال 75 در بازار کامپیوتر فعال بودم و بعد به بازار تلفن همراه آمدم. سنم هم کم نیست و نزدیک به 45 سال سن دارم. اکثر مدیرانعامل بازداشتی هم باتجربه بودند، هرچند ممکن است افراد کمتجربه هم بینشان باشد، اما بالاخره شرکتهای قدری بودند که مشغول فعالیت بودند. سال 91 که بازار ارز دچار همین مشکل شد برایتان مشکلی پیش نیامده بود؟ برای تأمین ارز مشکل وجود داشت، اما حل شد. در یک برهه زمانی توزیع ارز متوقف شد، اما کمکم توزیع ارز مبادلهای از سر گرفته شد و دستگیری هم اتفاق نیفتاد؛ یعنی یکی، دو ماه مشکلات اقتصادی وجود داشت، اما فعالیتمان ادامه پیدا کرد. به نظرت چه تفاوتی بین 91 و 97 وجود داشت که باعث شد بازار تلفن همراه اینبار تا این حد متشنج و به بازداشت شما ختم شود؟ علتش این بود که از مهرماه سال 96 ستاد مبارزه با قاچاق کالا طرح رجیستری تلفن همراه را شروع کرد. در آن زمان حدود 90 درصد بازار تلفن همراه در اختیار موبایلهای قاچاق بود. از ما که شرکتهای واردکننده رسمی بودیم دعوت به عمل آمد تا در طرح رجیستری شرکت کنیم و به ما هم توصیه شد که سفارش بالایی ثبت کنیم تا وقتی طرح اجرا شد بازار با مشکل تأمین تلفن همراه روبهرو نشود. ما هم سفارش ثبت کردیم و انتظارمان هم این بود که بازار خیلی خوب شود، چون درواقع ما فعالان رسمی بازار بودیم و کارمان را درست انجام میدادیم و انتظار این بود که آن بازار شیرین قاچاق تلفن همراه که سریعا هم به پول تبدیل میشد از بین برود و دولت هم سه، چهار هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی را که به دلیل قاچاق تلفن همراه از دست میداد به دست بیاورد. این طرح به مرور جلو آمد و در پایان فروردین 97 کاملا زیر بار اجرا رفت. در این زمان کمکم عوامل قاچاقچی آن زمزمهها را در بازار مطرح کردند که این طرح، طرح خوبی نیست و چرا رجیستری گوشیهای مسافری فعال نمیشود و این فشار را در خرداد به اوج خودش رساندند و بازار علاءالدین را شلوغ کردند. یعنی عوامل قاچاقچی جوی را ایجاد کردند که ما شرکتهای واردکننده رسمی در فضای عمومی جامعه متهم به گرانفروشی شویم و مشکل بازار را گردن ما انداختند. اگر درست فهمیده باشم، منظورتان این است که با طرح رجیستری قرار بود شما که واردکنندگان رسمی تلفن همراه بوديد، بازار را در دست بگیرید اما قاچاقچیان تلفن همراه که قدرتمندتر از شما بودند، موفق شدند فضایی را ایجاد کنند که به حذف شما منجر شود. بله. یعنی اگر شما اخبار طرح رجیستری و ثبت گوشیهای مسافرتی را دنبال کنید، متوجه ماجرا میشوید. همان زمانی که بحث رجیستری گوشیهای مسافرتی مطرح شد، ما گفتیم این طرح منفذهایی دارد که مورداستفاده قاچاقچیها قرار میگیرد اما توجه نشد و اگر شما امروز آمارهای واردات تلفن همراه را نگاه کنید، میبینید که در سال97، حدود 2 میلیون تلفن همراه توسط شرکتهای واردکننده، واردات و در طرح رجیستری ثبت شده اما چهار میلیون تلفن همراه بهعنوان گوشی مسافری وارد کشور و ثبت شده است که به نظر من بیشتر از این هم هست. به نظر شما این چهار میلیون تلفن همراه را مسافران و گردشگران وارد کشور کردهاند؟ یعنی دو برابر شرکتهای واردکننده؟ سؤال دوم این است که به نظر شما، ما شرکتهای واردکننده که دو میلیون گوشی وارد کردهایم، میتوانیم بازار را تحتتأثیر قرار بدهیم و قیمت تعیین کنیم یا کسانی که چهار میلیون گوشی وارد کردهاند و برعکس ما، هیچ نظارتی هم بر آنها وجود ندارد؟ ما بهعنوان شرکت واردکننده همه چیزمان، از آمار وارداتمان، تا هزینههای گمرکی و مالیات و فروشمان کاملا مشخص و ثبت شده است و سریعا میتوانند بررسی و رصد کنند اما آیا میتوانند آن قاچاقچی را رصد کنند؟ آیا اگر او گرانفروشی کند، کسی میتواند رصدش کند؟ جواب این دو سؤال معلوم است و اگر دقت کنید، تشخیص اینکه چه کسانی بازار را به هم زدند و گرانفروشی کردند و ما تاوانش را دادیم اصلا سخت نیست. آمار عجیب و تکاندهندهای است. سؤال بعدیام درباره قیمت تلفن همراه است. در زمانی که بازار متشنج شد، برای همه ما این سؤال مطرح بود که اگر واردکنندگان ارز 4200تومانی دریافت کردهاند، چرا قیمت تلفن همراه در بازار نسبتی با ارزش دلاری آن ندارد و بسیار گرانتر است؟ آن مشکل هم از ما نبود. ما تلفنها را با فاکتور رسمی فروخته بودیم. مغازهداران در علاءالدین، آیفون ایکسی را که 7میلیون و 200هزار تومان از شرکت خریده بودند، زمانی که ما در زندان بودیم و شرکتها فعالیت نمیکردند 14میلیون تومان میفروختند. ما که از گردونه خارج شده بودیم، پس چرا قیمتها هنوز بالا بود؟ چه کسی سود میکرد؟ مشخص است که مغازهداران و قاچاقچیها سود میکردند. البته همان زمان این ادعا مطرح بود که شرکتهای واردکننده با فاکتورسازی محصولات را نزد خود نگه میدارند و با قیمت بالاتری وارد بازار میکنند. چرا باید من واردکننده که هرماه 30 میلیون دلار خرید میکردم، جنسم را در انبار خودم بچرخانم؟ من اتفاقا باید زودتر جنسم را میفروختم تا پولم برگردد و سفارش بعدیام را تسویه کنم. زمانی که ما در زندان بودیم و شرکتهایمان هم فعالیت نمیکردند، چرا همچنان گرانی بود؟ آن موقع که دیگر ما نبودیم. موقعی که آقای جهانگیری اعلام کرد ارز خواهند داد، اسمش ارز تک نرخی بود نه ارز دولتی. اما بعد ناگهان ما محکوم شدیم که از ارز دولتی سوءاستفاده کردهایم و قیمتهای مصوب را رعایت نکردهایم، درحالیکه این ارزها برای واردات انواع و اقسام محصولات استفاده شدند. خاک گربه هم با این ارز وارد کشور شد. اما فقط برای بازار موبایل این اتفاق افتاد و این برخورد شد. یعنی نقش قاچاقچیان موبایل را در جوی که علیه شما ایجاد شد، بسیار مؤثرتر از دیگر عوامل میدانید؟ بله، طرح رجیستری و تبعات آن. همین امروز هم میبینید که میگویند طرح مسافری باید ادامه پیدا کند، چون شرکتهای واردکننده نمیتوانند بازار را تأمین کنند. چرا نمیتوانند؟ شما ارز را تأمین کنید، کاملا بازار را تأمین خواهند کرد. همه حرفم همین است که چرا این برخورد با ما شد؟ شرکتهای لبنیاتی چندبرابر ما به گرانفروشی محکوم شدند اما به تعزیرات رفتند و جریمه پرداخت کردند اما ما چندین سال از عمرمان را باید در زندان بگذرانیم. من هرگز سوءسابقه نداشتهام. من حتی یک شاکی خصوصی بابت گرانفروشی در این پرونده ندارم. این شرکتهای خودروسازی چقدر شاکی خصوصی دارند؟ چرا برای آنها این اتفاق نمیافتد؟ یکی از همین مدیرعاملهایی که همراه ما محکوم شد، فقط 14میلیون تومان جریمه دارد اما چند سال حکم زندان گرفته است. باید به این سؤالات فکر کنیم و امیدوارم گوش شنوایی باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.