هشدار غفلت از ادبيات ديپلماتيک
جاويد قرباناوغلي . ديپلمات ارشد
ايران در هفتههاي اخير بيش از گذشته مرکز رايزنيهاي ديپلماتيک قرار دارد. بعد از خروج ترامپ از برجام و تنشهاي فزاينده ميان دو کشور که نگراني جدي براي تنش نظامي هم ايجاد کرد، کشورهاي متعددي فعال شدند تا براي منافع منطقه و جهان، اجازه افزايش سطح تنشها ميان دو کشور را ندهند. بااينحال اگر از اين فرصتها با تکيه بر ظرافتهاي ديپلماتيک و تکنيکهاي مذاکره بهدرستي بهره گرفته نشود، اقدامي ضد منافع ملي و حتي اقتدار منطقهاي ايران انجام شده است. مقامات ديپلماسي ايران بايد بدانند ميان ادبيات عاليترين مقام ديپلماسي با مسئولان بخشهاي ديگر کشور بايد تفاوت روشن وجود داشته باشد. اگر بنا باشد همگي با يک ادبيات سخن بگويند، چه نيازي به دستگاه ديپلماسي در يک کشور وجود دارد؟ معمولا در جلسات مذاکرات پشت درهاي بسته، طرفين ديدگاههاي خود را با صراحت به يکديگر انتقال ميدهند ولي در نشست خبري، تلاش ميکنند جلسه را داراي بالاترين سطح تفاهمات نشان دهند. نبايد براي برخي موضوعات داخلي، اين نوع قواعد را ناديده گرفت. هنر ديپلماسي اين است که در شرايط دشوار، راهگشا باشد و مرزبندي لازم با وظايف دستگاهها از جمله دستگاههاي نظامي را ايجاد کند. سياسيون با توجه به آموزشها و تجربيات چهار دهه پس از انقلاب ميدانند زبان دنياپسند به يک شکل از منافع کشور صيانت ميکند و فعاليتهاي ميداني و آمادگي بالاي نيروهاي مسلح نيز به يک شکل. درعينحال هر شنوندهاي بايد تفاوت محسوس بين سخنان فرمانده نظامي و فرمانده ديپلماسي کشور را بهوضوح متوجه شود. نظاميان کار خود را با قدرت سخت و ديپلماتها با تکيه بر منطق مذاکره و قدرت نرم به پيش ميبرند تا برآیند آنها، منافع ملي را تحقق ببخشد. گفتوگو حتي با فرعون با «قول لين»، تجربهاي است که خداوند از پيامبر خود خواسته است. نشست خبري روز گذشته وزراي خارجه ايران و آلمان، به نظر نگارنده همراه با اين ظرافتها از سوي طرف ايراني نبود. ميدانيم اروپا در موقعيت ويژهاي قرار دارد. بر کارشناسان اقتصادي و سياست خارجي واضح و مبرهن است که قاره سبز امکان ناديدهگرفتن پيوندهاي خود با ايالات متحده را ندارد، بااينحال به دليل منافع، امنيت و اعتباري که براي توافقنامه برجام با ايران دارد، همچنان به اشکال مختلف درصدد اثبات پايبندي به تعهدات است. خوشبختانه تصميم مدبرانه نظام براي ماندن در برجام، ايران را پشت سنگري محکم قرار داده و حقانيت تعهد ايران 14 بار توسط آژانس انرژي اتمي و کشورهاي مؤثر دنيا، تأييد شده و در مقابل، آمريکاي ترامپ در مظان اتهام است.
ممکن است تيتر برخي روزنامههاي وابسته به جريان خاص، بخواهد آدرس غلط داده و سؤال کند چه فرقي ميکند ايران در برجام باشد و از منافع اقتصادي آن بهرهمند نباشد؟ همانها ميدانند اگر ترامپ رئيسجمهور آمريکا نبود، معادله به شکل ديگري پيش ميرفت و دو سال ابتداي برجام نشان داد چه فرصتهاي سرمايهگذاري و ثبات اقتصاديای براي ايران ايجاد شده بود. بههرحال اين يک اشتباه مهلک است که تصور شود با تنديکردن و ناديدهگرفتن ظرايف ديپلماتيک و ادبيات مذاکره، ميتوان اروپا را وادار به ايستادن مقابل ايالات متحده کرد بلکه برعکس باعث آن خواهد شد که اتحاديه اروپا به سمت آمريکا هل داده شود. اقتصاد چند صد ميليارددلاري درهمتنيده اروپا و آمريکا و استيلاي شرکتهاي خصوصي که در جايگاه غولهاي اقتصادي، حاضر به آسيب رساندن به منافع خود نيستند، واقعيت دنياي موجود است و حفظ برجام، به تلاش براي بازگردان آمريکا به آن و پذيرفتن مسئوليت توافق دولت ايالات متحده با ايران، نيازمند است. نبايد اسير ادبيات غيرديپلماتيک برخي محافل شد. وزير خارجه آلمان و نخستوزير ژاپن بايد با منطق روشن ايران و ابراز علاقهمندي مسئولان براي مذاکره در چارچوب برجام با هر کشوري، ايران را ترک کنند. اروپا به دليل پايبندي به برجام و قراردادي که ابعاد بينالمللي بزرگ داشته، سعي ميکند از شکست نهايي آن جلوگيري کند و آلمانيها هم بهعنوان رئيس سازوکار اينستکس در اين چارچوب از ايران حمايت میکنند. موضوع موشکي و اقدامات منطقهاي ايران موضوع بعد از برجام نيست. نبايد فريب اين سخنان برخي رسانههاي تندرو را خورد؛ اروپا از گذشته به دليل لابي صهيونيستها، نگران فعاليتهاي منطقهاي ايران بوده است و اتفاقا همواره گفته و نوشتهام ايران در اين حوزه در هر مذاکرهاي، دست پر را خواهد داشت؛ چراکه قراردادهاي چندصد ميلياردي فروش سلاح توسط غربيها به کشورهاي منطقه و تجربه جنگ تحميلي هشتساله، راهي جز تقويت بنيه دفاعي ايران باقي نميگذارد. مذاکره هرگز به معناي قبول نظرات طرفهاي مقابل نيست بلکه دو سو دارد و ايران ميتواند به تمام دغدغههاي طرفهاي ديگر، پاسخ مستدل بدهد به شرط آنکه اعتمادبهنفس به دستگاه ديپلماسي برگردانده شود. چرا نخستوزير ژاپن بعد از 40 سال قرار است به ايران بيايد؟ چرا وزراي خارجه اروپايي و حتي مقامات اول اين کشورها در شش سال گذشته به ايران آمدهاند؟ چون ايران در چارچوب مذاکرات هستهاي و با منطق خود توانست تصوير دولت احمدينژاد را پاک کند و تهديدات قطعنامههاي شوراي امنيت و اجماع ايجادشده عليه کشور را بشکند. ژاپن ميخواهد براي حضور در صحنه بينالمللي گام بردارد و به دليل نياز به انرژي و امنيت ايران، بهدنبال همکاري و تعامل است. ايجاد موازنه با استفاده از ظرفيت اين قدرت بزرگ شرق آسيا و جهان ايجاب ميکند مانند رويه مذاکراتي عجيب با هايکو ماس وزير خارجه آلمان، با آبه برخورد نشود. ايران حتما در مقابل منطق زور مقاومت ميکند اما اين بهمعناي بستن درهاي مذاکره يا سخن گفتن با ادبيات غيرتخصصي ديپلماسي نيست. هنر مدیریت جمع ميان اين دو است و بايد با منطق قدرتمند مذاکره و آداب ايراني ميزباني، قدر فرصت حضور کشورهاي مهم در ايران را دانست. بخش عمدهاي از روابط امروز ايران، مديون منطق مذاکراتي ايران و توافق برجام است اما متأسفانه دولت در دفاع از بزرگترين دستاورد ديپلماسي کشور دچار ترديد شده و جرياني توانسته با زيرسؤالبردن دستاوردهاي آن، دولت را به لاک دفاعي ببرد. آقاي روحاني و ظريف بايد از موضع طلبکارانه نسبت به برخي فرصتسوزيها در استفاده از مواهب بزرگترين دستاورد ديپلماسي، ابراز گلايه کرده تأکيد کند منافع ملي نبايد خرج مصرف داخلي مواضع برخی جریانها شود. امروز در منطقه و جهان، همه از ابتکارعمل ايران در بعد استفاده از ظرفيتهاي محاکم حقوقي بينالمللي و ديپلماسي هستهاي، تجليل ميکنند و همين منطق جهاني و البته اقتدار دفاعي است که موقعيت ايران را به شکلي درآورده که کشورهاي مهم دنيا مسئولان خود را براي مذاکره به تهران بفرستند. نبايد با تضعيف بعد ديپلماسي ايران، اين ظرفيت را هدر داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.