حق بر سلامت
مهسا خوشاخلاق.پژوهشگر حقوق پزشکی
حق بر سلامت در میان حقوق بشر جایگاه ویژهای دارد؛ زیرا از یک طرف با حق حیات، بهداشت و حق بر محیط زیست سالم و از طرف دیگر با حق تأمین اجتماعی و حقوق اقتصادی و فرهنگی مرتبط است. تأمین این حق نقطه آغازی برای مطالبه و برخورداری از سایر حقوق بشری است؛ چراکه سلامتی، محور توسعه در جوامع است و تا زمانی که افراد به لحاظ جسمی، روحی و اجتماعی سالم نباشند، به دنبال رشد فردی و توسعه اجتماع نخواهند بود و محرومیت از سلامتی روند سالم و پوینده زندگی اجتماعی را مختل میکند و بههمیندلیل توسعه سلامتمحور باید در دستور کار دولتها قرار بگیرد. سازمان بهداشت جهانی با نگرش بهزیستی، سلامتی را بهعنوان حالت آسودگی کامل جسمانی، روانی و اجتماعی تعریف میکند و برای تعریف سلامت فقط به نبود بیماری یا ناتوانی اکتفا نکرده است و سلامت را مستلزم برخورداری از آموزش، اشتغال، مسکن، تأمین اجتماعی، شادی، رضایت، افتخار و خلاقیت میداند. میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مفصلا اجزای سازنده حق سلامت را شامل حق تغذیه، مسکن، آب آشامیدنی سالم، کار، آموزش، کرامت ذاتی، تبعیض و برابری، احترام به حریم خصوصی، منع شکنجه، دسترسی به اطلاعات و برپایی تجمّعات میداند. اعلامیه حقوق بشر، کنوانسیون حقوق کودک و کنوانسیون منع هرگونه تبعیض علیه زنان نیز از دیگر اسناد بینالمللی هستند که به طور خاص به سلامت بدون تبعیض زنان و کودکان تأکید دارند. در اصل ۲۹ قانون اساسی ایران نیز برخورداری از تأمین اجتماعی از نظر بازنشستگی، بیکاری، پیری، ازکارافتادگی، بیسرپرستی، حوادث و سوانح و نیاز به خدمات بهداشتی، درمانی و پزشکی حقی همگانی است که تأمین آنها برای یکایک افراد کشور وظیفه دولت است.
بند ۱۲ اصل ۳ قانون اساسی نیز پیریزی اقتصاد عادلانه برای ایجاد رفاه، رفع فقر و اجتناب از هر نوع محرومیت در زمینه تغذیه، مسکن، کار، بهداشت و تعمیم بیمه را از وظایف دولتها میداند. اصول ۲۰ و ۲۱ نیز حمایت قانونی یکسانی را برای افراد اعم از مرد و زن در برخورداری از حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مقرر کردهاند. اصل ۴۳ نیز بر تأمین نیازهای اساسی مرتبط با سلامت جامعه تأکید دارد. در قانون برنامه چهارم توسعه نیز بر لزوم ارتقای سلامت و کیفیت زندگی مانند تأمین فضای سالم، تأسیس نهاد پزشک خانواده و برقراری عدالت اجتماعی در سلامت تأکید دارد. قانون حمایت از حقوق و مسئولیتهای زنان در عرصه داخلی و بینالمللی و قانون حمایت از حقوق معلولان و برنامههای تغذیه با شیر مادر و آگاهسازی و درمان مبتلایان به ایدز نیز در راستای ارتقای سلامت جامعه ایجاد شدهاند. باوجوداین آمار دقیقی درباره توزیع عادلانه این حقوق در ایران وجود ندارد و لازم است سازمانی مستقل از وزارت بهداشت در سطح کشوری تأسیس شود تا به بررسی و نظارت بر اجرای این قوانین و کمّیت و کیفیت توزیع این خدمات بپردازد و با درنظرگرفتن سهمیهای جداگانه و مازاد برای مردمان مناطق محروم و تدوین برنامههایی با هدف حمایت از اقشار آسیبپذیر و نیازمند توجه خاص حوزه سلامت ازجمله معلولان، سالخوردگان، افراد دارای بیماریهای خاص، کودکان و زنان متناسب با نیازمندیها و اولویتهای هر گروه سطح سلامت را در جامعه توسعه دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.