به مناسبت چهلمین روز درگذشت بهمن کشاورز
در ترازوی قضاوت
شرق: مراسم بزرگداشت بهمن کشاورز عصر ديروز در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد. در اين مراسم كه عموما شخصيتهاي برجسته حقوقي در آن شركت داشتند، افرادي از جمله فريبز رئيسدانا، داریوش فرهود، حسين شهبازينيا، ابراهيم اميني، عباس كريمي و شخصيتهاي ديگر به سخنراني پرداختند كه گزيدهاي از سخنان تعدادي از شخصيتها را در ادامه ميخوانيد.
اهميت اجراي عدالت
فريبز رئيسدانا، اقتصاددان در اين جلسه درباره بهمن كشاورز گفت: «ميخواهم در بزرگداشت بهمن كشاورز درباره عدالت سخن بگويم. عدالت به اندازه آزادي در انديشه انسان جايگاهي بالا دارد. كانت باور داشت كه عدالت محقق نميشود اما بايد با توسل به قانون به صورت مدام در پي آن بود. تا اينجا كشاورز شبيه به كانت بود زيرا همواره بر اصل قانونگرايي تأكيد ميكرد و به نوعي كانتگرا محسوب ميشد. اما ژاک دریدا پا را فراتر از اين ميگذاشت و ميگفت حتي با قانون هم نميتوان عدالت را محقق كرد زيرا ممكن است قانون ناقص باشد. كشاورز از كانت هم عبور كرد و به دریدا رسيد. به ياد دارم كه فرد جواني خطايي بسيار بزرگ كرده بود كه مجازاتش هم به همان ميزان سنگين بود. بهمن كشاورز درباره آن مجازات گفت قانوني است اما عادلانه نيست. ميدانيم كه كشاورز عاشق دكتر كاتوزيان بود و كاتوزيان هم همين نظر را داشت و ميگفت وظيفه قاضي اجراي قانون نيست، بلكه اجراي عدالت است».
فقدان بزرگ
داریوش فرهود، پژوهشگر حوزه ژنتیک، روانشناسی، انسانشناسی و از دوستان دوران دبستان و دبيرستان بهمن كشاورز در اين بزرگداشت او را بسيار بخشنده دانست و اظهار كرد: «بهمنِ عزيز هم بخشنده و هم مهربان بود و يقين دارم هيچكس در اين ايام نام او را در طول شبانهروز به اندازه من تكرار نميكند. بهمن بهشدت نسبت به اخلاق حرفهاي پايبند بود و ميدانيد هيچفردي نميتواند بدون اخلاق فردي داراي اخلاق حرفهاي شود. اما از بهمن گله دارم زيرا رعايت نوبت را نكرد و از من در رفتن پيشي گرفت. اكنون نوبت او نبود. بسياري از مردم در دوراني كه هستند آنقدر كه بايد شناخته نميشوند. سعدي و حافظ نمونه واضح اين موضوع هستند؛ بهنحوي كه بعد از مرگشان به شكل كنوني شناخته شدند. بهمن كشاورز هم همينطور است و هرچه بگذرد درمييابيم كه چه گوهري را از دست دادهايم. انسان تا زماني كه قلبش يا كبدش خوب كار ميكند، اصلا نميداند قلب يا كبد كجاي بدن قرار دارد اما امان از روزي كه اينها خوب كار نكنند؛ آن وقت است كه به اهميتشان پي ميبريم. از اينرو بعدها خواهيم دانست كه رفتن بهمن كشاورز چه خسران بزرگي است».
خداباوري و مردممداري
همچنين حسين شهبازينيا، حقوقدان و رئيس اسكودا نيز ضمن تقدير از حضار يكي از مهمترين ويژگيهاي بهمن كشاورز را خداباوري دانست و گفت: «استاد بهمن کشاورز اعتقاد راسخ به کرامت انسان داشت و این مسئله در زندگی ایشان هویدا بود و او همواره بر فضل الهی تأكيد ميكرد و خداوند هم لطف خاصی به ایشان داشت و هر اتفاقی هم در زندگی استاد کشاورز رخ داد، ناشی از این موضوع است». رئیس اسکودا با بیان اینکه اعتقاد راسخ استاد کشاورز به کرامت انسان بود، خاطرنشان کرد: «این مسئله در همه مسیر زندگیشان و در رفتار با مردم هویدا بود». شهبازینیا با اشاره به اینکه استاد کشاورز بیتفاوت به امور عَرَضی افراد بود، اظهار کرد: «هنوز فقدان ایشان را باور نمیکنم چون انسانی که آثارش در جامعه جاری باشد، هنوز هم هست».
حفظ استقلال كانون وكلا
در ادامه ابراهيم اميني، حقوقدان و نايبرئیس شورای شهر تهران گفت: «مهمترین دغدغه استاد کشاورز استقلال کانون وکلا و حفظ آن بود. ۱۸ شهریور سال گذشته بزرگداشت استاد كه مقارن با ميلاد او بود، در همین تالار برگزار شد اما هیچ وقت تصور نمیکردم در 19 خرداد امسال در همين سالن در مراسم يادبود او شركت كنم. چه زیباست که استاد بهمن کشاورز به نیکی از میان ما رفتند و این مطلب در ذهن همه است و خلأ ایشان به این سادگی قابل پرشدن نیست. در دوران مجلس ششم و بررسی طرحها و لوایح در کمیسیون حقوقی و قضائی سعی میکردیم که استاد کشاورز حضور پررنگی داشته باشند و آخرین بار هم در مورد قانون منع بهکارگیری بازنشستگان بود که آیا شامل حال شهرداران میشود که نظر استاد کشاورز و دکتر محمد هاشمی بر این بود که این قانون شامل شهرداران نمیشود».امینی با بیان اینکه عشق به حرفه وکالت از ویژگیهای استاد کشاورز بود، گفت: «این امر باعث شد ایشان بیان کنند که اگر مجددا هم متولد شوم، باز هم حرفه وکالت را انتخاب خواهم کرد. این عشق به وکالت بود که موجب شد هم مورد اعتماد وکلا و هم مورد اعتماد افکار عمومی باشند. امیدواریم همه بزرگوارانی که میتوانند
تلاش کنند نه تنها استقلال وکلا حفظ شود بلکه همه وکلا مانند استاد کشاورز تمام مسائل مطرح در جامعه را مورد بحث قرار داده و راه استاد را ادامه دهند».
كرامت بسيار
عباس كريمي، حقوقدان و استاد دانشگاه در وصف بهمن كشاورز، كريمبودن را يكي از مهمترين ويژگيهاي او برشمرد و گفت: «ديشب كه ميخواستم موضوعي را براي سخنراني امروز آماده كنم هرچه فكر كردم نتوانستم از ميان خاطرات انبوهي كه با استاد كشاورز دارم، يكي را برگزينم تا آنكه از ديوان شمس مولانا مدد گرفتم و آن را باز كردم. به اين شعر رسيدم كه بیا تا قدر یکدیگر بدانیم/ که تا ناگه ز یکدیگر نمانیم». مولانا در يكي از مصرعهاي اين غزل ميگويد: «کریمان جان فدای دوست کردند». حقيقتا هم همينطور بود؛ مرحوم كشاورز بسيار بزرگمنش بود. من در دوره كارشناسي ارشد حقوق خصوصي با استاد كشاورز همكلاس بودم؛ او 44 سال و من 22 سال داشتم و در طول ايام همكلاسيبودن جز كرامت چيزي از او نديدم. در كار وكالت هم همينطور بود؛ بارها ديده بودم كه وقتي يك وكيل جوان در مقابلش قرار ميگرفت، طوري رفتار نميكرد كه آن جوان حس كند يك وكيل كاركشته مقابلش ايستاده است. در مسئوليتهايي كه در كانون وكلا هم برعهده گرفت، داراي همين روحيه بود و هيچگاه به كساني كه در انتخابات كانون مخالف او بودند، به عنوان رقيب نگاه نميكرد و وقتي رئيس اسكودا يا كانون مركز بود،
موافقان و مخالفان را به يك چشم مينگريست».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.