شليک به امتحانات!
گيتي صفرزاده
اين روزها زمان امتحانات پايان سال مدارس است و خانوادههاي زيادي درگير امتحان فرزندانشان. آنها که رسم آفرينش و زايش موجودي ديگر را بجا آوردهاند (که البته فکر نميکردند پديده بهدنياآمدهشان به غير از همه آن ذوقوشوقها و گوگوليمگوليبازيها و شيرينزبانيها فصل امتحانات هم دارد!)، ميدانند که در اين ايام خانه و خانواده صحنه چه نبرد خاموش يا پرسروصدايي ميشود. در يک طرف ماجرا مادر و پدرها هستند؛ يکي میهماني نميرود، چون بايد به طفل معصومش کمک کند تا دوروزه يک خروار محفوظات داخل کلهاش برود و ديگري با حسرت از خير سفر ايام تعطيل ميگذرد تا عزيزدل با فراغ خاطر درسش را دوره کند و آن يکي نميگذارد پشه در خانه پر بزند تا تمرکز نور ديده بههم نخورد و دچار استرس خاليشدن ناگهاني مغز نشود. خيلي هم که مثل من مادری کمتوجه باشي، حداقل چهار، پنجبار در طي روز جمله «درست را خواندي؟ تو مگه امتحان نداري؟» را براي پاسخدادن به يک نداي دروني تکرار ميکني؛ ندايي که انگار از جايي در اعماق اجتماع به تو ميگويد اگر اين جمله را نگويي مادر خوبي نيستي و به آينده فرزندت بيتوجهي. اين البته اين طرف ماجراست که ما پدر و مادرها نشستهايم. طرف ديگري هم هست که بچهها هستند. يک گروه از آنها فارغ از همه حرصوجوشهاي ما دارند يواشکي بازي ميکنند، با گوشيشان ور ميروند يا با دوستانشان گپ ميزنند، چون عقيده دارند کل اين ماجرا هيچ تأثيري در آيندهشان ندارد (ياد مطلب چند روز پيش يکي از استادان جامعهشناسي افتادم که نقل به مضمون اينگونه بود که بعد از انتشار مطلب انتقاديشان درباره چگونه پولدار بشويد، پسر نوجواني به سراغشان آمده و گفته بود خب راهش را بگوييد، من ميخواهم سريع پولدار بشوم!). يک دسته ديگر از بچهها هم تا پاي جان در تلاشاند تا همه درسها را طوري بخوانند که معدلشان از 19 و فلانصدم پايينتر نيايد. مديونيد اگر فکر کنيد اغلب اين دسته بهخاطر عشق به علم و نابغهبودن است که اينجور نفسگير درس ميخوانند - درهرحال هر عقل سليمي اين را تشخيص ميدهد که اگر بچهاي در همه درسها؛ از فيزيک گرفته تا هنر نمرهاش 20 باشد، لابد يا نابغه است يا لاجرم در هيچکدام علاقه و استعداد واقعي ندارد -بلکه تعداد بيشماري از آنها ميخواهند در رقابت نفسگيري برنده شوند که در نهايت آنها را به خوشبختي رايج اين دوران برساند؛ يعني پولدارشدن. همين چندوقت پيش با نوجواني صحبت ميکردم که در مقطع تعيين رشته متوسطه بود، از آن معدلبيستها. گفت به هنر علاقه دارد، اما به هنرستان نخواهد رفت. اول فکر کردم دليلش آن منطق رايج اطرافيان است که «عزيزم حيف تو نيست با اين معدل 20 بروي هنر؟ هنر را که بعدا با دوتا کلاس نقاشي و پولکدوزي ياد ميگيري». اما نوجوان مربوطه به من گفت که خودش نميخواهد به دنبال هنر برود، چون در هنر پولي نيست و اگر هم باشد، احتياج به رابطه و آشنابازي دارد. نباید غافل باشيم که اين ماجرا طرف پشتپرده ديگري هم دارد؛ معلمان و کادر آموزشي مدرسه که از يک طرف بايد به قواعد اين نظام آموزشي تن در دهند و با ساختن چهرهاي خشن از خودشان کار را به انجام برسانند و از طرف ديگر با نسلي روبهرو هستند که معيارهايشان، علايقشان و حتي زبانشان بسيار با آنها متفاوت است. اين نبرد سهمگين که هرساله مثل توفاني داخل خانوادهها ميشود، از عوارض سيستم آموزشي است که در آن رقابت شرط موفقيت به حساب ميآيد. لابد اين سيستم هم محصول جامعه و تفکري است که در آن مسابقه حرف اول را ميزند؛ مسابقهاي که در آن قرار است سريعتر به قلههايي برسيم که در آن تضمين موفقيت و خوشبختي وجود دارد. حالا حتما چند خواننده نکتهبين هم در اين ميان وجود دارند که بگويند خب، اگر رقابتي نباشد چطور ميشود پيشرفت کرد يا حداقل چطور ميشود بچهها را هل داد به سمتي که زندگيشان موفقيتآميز به حساب بيايد؟ البته که من هم مثل شما به دنبال جواب هستم، فقط بد نيست درست وسط همان نبردي که با فرزندمان براي گرفتن نمره 20 داريم، به اين فکر کنيم که او را به رقابت با چه چيزي يا داخل چه مسابقهاي بيندازيم که در انتها نه نقش کسي را بگيرد که با اسم عشق تهديد ميکند و نه نقش کسي که با ياد عشق شليک ميکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.