|

خداحافظ براي هميشه

شرق: از تازه‌هاي ادبيات جهان، دو كتاب از داگلاس آدامز و ريچارد بيرد منتشر شده است كه هر دو از نويسندگانِ مطرح انگليسي هستند و براي بار نخست آثاري از آنها به فارسي برگردانده شده و اين نويسندگان به مخاطبان ادبيات جهان در ايران معرفي شده‌اند. «خداحافظ براي هميشه و ممنون بابت اون همه ماهي»، جلد چهارمِ از مجموعه‌ پنج‌جلديِ داگلاس آدامز، نويسنده انگليسي است با عنوانِ «راهنماي كهكشان براي اتواستاپ‌زن‌ها» كه با ترجمه آرش سركوهي اخيرا در نشر چشمه منتشر شده است. پيش از سه جلدِ ديگر اين مجموعه با عناوينِ «راهنماي كهكشان براي اتواستاپ‌زن‌ها»، «رستوران آخر جهان» و «جهان و همه‌ چيز» منتشر شده بود و جلدِ پنجم آن با عنوان «بيش‌ترش چيز خاصي نيست» نيز ترجمه شده و به زودي منتشر خواهد شد. رمان «بيست» با عنوان فرعيِ «رمان [ترك] سيگار» از ريچار بيرد با ترجمه نيما ملك‌محمدي نيز در نشر چشمه چاپ شده و نخستين اثر از اين نويسنده معاصر انگليسي است كه بار نخست در 1996 منتشر شده است. راهنماي كهكشان مجموعه «راهنماي كهكشان براي اتواستاپ‌زن‌ها»، در بافت و ساختار روايي، ژانر علمي-‌تخيلي به‌شمار مي‌رود، اما آدامز با زباني كنايي مفاهيم فلسفي را در قالبِ پارودي در رمان‌هايش طرح مي‌كند. رويكرد فلسفيِ آدامز در رمان‌ها بيش از همه از مواجهه‌اش با مفاهيم اساسيِ فلسفي هم‌چون معناي زندگي پيداست. در «جهان و همه‌ چيز»، آرتور دنت، قهرمان داستان، پس از سفرهاي زماني و مكاني به زمين بازمي‌گردد، به جايي كه آرتور خود نابودي‌اش را ديده بوده اما هنوز وجود دارد. جلد چهارم مجموعه آدامز مقدمه‌اي نيز به‌قلمِ مترجم دارد كه شرح مختصري از اين اثر به‌دست مي‌دهد: «راهنماي كهكشان براي اتواستاپ‌زن‌ها، كه برخي منتقدان آن را از درخشان‌ترين طنزها و زيباترين آثار پست‌مدرن معاصر ارزيابي مي‌كنند.» مترجمِ اين رمان‌ها در مقاله‌اي كه همزمان با انتشار جلد سوم اين مجموعه نوشت كه اثر آدامز با «افسانه سیزیفِ» كامو و فلسفه اگزیستانسیالیسم نسبت‌هایی جدی دارد: «پوچی جهان، پرتاب‌شدگی ِ ناخواسته و چگونگی واکنش انسان‌ها به آن، نقطه‌عطف داستان مجموعه پنج‌جلدی راهنمای کهکشان برای اتواستاپ‌زن‌ها است. در جلد نخستِ این رمان، آرتور دنت، پس از نابودی کره زمین به‌‌معنای واقعی کلمه به فضا پرتاب می‌شود و زندگی ناخواسته خود را به‌عنوان مسافر، اتو‌استاپ‌زن و ماجراجوی کهکشانی آغاز می‌کند. آرتور از شروعِ ماجرا علاقه‌ای به این زندگی ندارد و بزرگ‌ترین آرزوی او بازگشت به زندگی معمول خود در کره زمین است. جهانی که داگلاس آدامز در این رمان ترسیم می‌کند، جهانی که آرتور ناخواسته بدان پرتاب شده، جهانی است عبث، پوچ و ابزورد. زندگی در این جهان بی‌هدف است و بی‌معنا. پوچی جهان در تمامی بخش‌های این رمان دیده می‌شود. پوچی جهان این رمان از آن‌جا آغاز می‌شود که کره‌زمین فقط برای بازکردن راه برای احداث یک بزرگ راه ماوراء مکانی نابود می‌شود و آن‌جا به اوج می‌رسد که کتاب، عدد چهل و دو را به عنوان پاسخ نهایی به پرسش درباره معنای زندگی، جهان و همه‌چیز ارائه می‌دهد. پاسخ داگلاس آدامز به این پوچی چیست؟ پاسخ آدامز را می‌توان در نحوه برخورد شخصیت‌های مهم رمان با این جهان جست.» مترجم، در مقدمه‌اش، سفر كهكشانيِ پرماجراي آرتور دنت، مردي ميان‌مايه از طبقه متوسط انگليس، را راهي براي طرحِ پرسش معناي زندگي مي‌داند. آدامز با روايت ماجراهاي بين‌كهكشاني دور از زمين، سعي دارد زمين و زمان و زمانه، قدرت، مراجع اتوريته‌هاي جهان معاصر، آدم‌ها و مفاهيم، افكار و كردار انسان‌ها را از خلالِ آن درك كند، آن‌هم با زبان طنز كنايي. مترجم جز درون‌مايه و مضمون اثر آدامز به زبان و نحوه انتخاب‌ معادل و زبانِ ترجمه نيز اشاره مي‌كند. «زبان آدامز در اين رمان زباني روايي و گفتاري است كه زيبايي‌هاي زبان ادبي را نيز حفظ كرده است. كوشيده‌ام تا، علاوه‌بر انتقالِ طنز رمان، شيوه، سبك، روال و لحن و شگردهاي نويسنده را نيز به فارسي منتقل كنم. زبان آدامز در اين رمان، كه براي خواندن از راديو تنظيم شده است، زباني گفتاري است. زبان محاوره‌اي يا شكسته‌ي فارسي معادلي است مناسب براي اين زبان...». داستانِ جلد چهارم اين‌طور آغاز مي‌شود: «اون‌سر دنيا، در يه بخشِ ملال‌آور و كشف‌نشده‌ي يكي از نواحيِ بي‌اهميت و ازمُدافتاده‌ي بازوي غربي كهكشان، خورشيدِ زرد و كوچيكي مي‌درخشه كه هيچ‌كس براش تره هم خورد نمي‌كنه. دور اين خورشيد و به فاصله‌ي 98 ميليون مايلي اون، يه سياره‌ي كوچيك و بي‌اهميت مي‌چرخه... مشكلْ مشكلِ خود ساكنان سياره بود. اين جوري بود كه مشكل هم‌چنان سر جاي خودش باقي موند... اين وضعيت ملال‌آور همين‌طور ادامه يافت تا يه روز پنجشنبه...». رمانِ ترك سيگار رمان «بيست» نوشته ريچارد بيرد، آن‌طور كه از عنوانش پيداست روايت بيست روز تلاش شخصيتي به نام «گرگوري سيمپسون» براي ترك سيگار است آن‌هم پس از كشيدن بيست نخ سيگار در روز به‌مدت دَه ‌سال. «راوي تصميم مي‌گيرد هر بار كه هوس سيگار مي‌كند با نوشتنْ دست‌هاي خود را مشغول نگه دارد و چون گرگوري تنها مواقعي كه هوس سيگار مي‌كند دست به قلم مي‌برد، هر چيزي مي‌نويسد درنهايت به سيگار ارتباط پيدا مي‌كند.» ابتداي كتاب نيز نقل‌هايي هست در مورد خصلت سيگار مثلا از كتابِ «چگونه سيگار را ترك كنيم و ديگر هيچ‌وقت سيگار نكشيم» با اين مضمون: «اعتياد به‌وسيله‌ي شبكه‌ي پيچيده‌اي از اغوا و فريب پابرجا باقي مي‌ماند.» رمان «بيست» اين‌طور آغاز مي‌شود: «دكتر ويليام باركلي، تولد 7 مارس 1936، مرگ 3 مارس 1994، 57 ساله. ميستريوم مگنوم. او مي‌گفت اساسِ هر زايشي بر جدايي است.» در بخشي از رمان مي‌خوانيم كه تأسيس باشگاهي براي سيگاري‌ها فكر تازه‌اي نيست. در انتهاي قرن نوزدهم تعدادي باشگاه ويژه‌ي سيگاري‌ها در لندن وجود داشت كه همگي پررونق بودند... اما حالا كه در پايان قرن ديگري هستيم، همه‌چيز فرق كرده. سيگار دموكراتيزه شده... سيگار به اعتيادِ علني قرن بدل شده، اعتراف بين‌المللي به اين‌كه تنفس هوا به‌خودي‌خود كافي نيست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.