ترامپ ميخواهد براي بريتانيا نخستوزير تعيين کند
اردشير زارعيقنواتي: قواعد و مناسبات جهاني در چند سال گذشته و بهویژه بعد از پيروزي «دونالد ترامپ» در انتخابات رياستجمهوري 2016 آمريکا تغييرات بسياري به خود ديده و به دليل موقعيت آنارشي حاکم بر نظم جهاني، مناسبات بينالمللي و عرف ديپلماتيک بهشدت تضعيف شده است. البته اين برداشت مطلقا اشتباهي است اگر تصور شود عامل اين هرجومرج در مناسبات جهاني يک شخص مثل رئيسجمهوري آمريكا بوده است؛ چراكه تحولات جهاني بسيار فراتر از اراده فردي او حتي در مسند رياستجمهوري بزرگترين هژمون بينالملل امروز جهان است. درواقع برآمدن و پيروزي ترامپ در انتخابات رياستجمهوري آمريکا در مصاف با «هيلاري کلينتون» کانديداي حزب دموکرات و به عنوان نماد «وضع موجود» معلول چنين شرايطي بوده است. متأسفانه در حوزه تحليل و کارشناسي حوزه بينالملل و سياسي براي ارزيابي از تحولات جهاني، معمولا با درکنکردن اين رابطه «علت و معلولي» و تمرکز بيشازاندازه بر نقش دونالد ترامپ به عنوان عامل اصلي بهدليل شناخت اشتباه از شرايط جهاني و ساختار سياسي آمريکا، بسياري از برداشتها موجب نتيجهگيريهاي نادرست ميشود. اين وضعيت تقريبا در تمامي جوامع به غير از چين که تابع يک استراتژي کلان به روند رشد خود ادامه ميدهد، بهنوعي حکمفرما است؛ چنانکه تحولات در سطح اروپا، آمريکاي لاتين، خاورميانه و روسيه به عنوان کانونهاي اصلي تحولات و بحرانها از همين قاعده پيروي کرده و شخصيتها جدا از نقش مثبت يا منفي خود تابع همين وضعيت ژلاتيني ايفاي نقش ميکنند. در چنين شرايطي براي تحليل درست يا به تعبير همچنان معتبر تئوريسين انقلاب در رن بيستم «ولاديمير لنين»، بايد براي درک نظري و کنش پراتيک «تحليل مشخص از شرايط مشخص» داشت، در غير اين صورت انسجام در رويکرد و موضعگيري نسبت به وقايع ملي و جهاني دچار اشتباه و سطحينگري خواهد شد. موضوع خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا يا همان «برگزيت» که خود معلول همين شرايط آنارشيک و ناشي از شکست سياستهاي نئوليبرالي و عدم انطباق حق حاکميت ملي در چارچوب همگرايي منطقهاي است، امروز يک کانون منازعه در حوزه ملي و حتي بينالمللي شده است. رأي 52 درصدي مردم بريتانيا به برگزيت جدا از اينکه جامعه بريتانيا را بهشدت به يک دوقطبي ناهمساز تبديل کرد و اين کشور را در برزخ برگزيت قرار داد و متقابلا موجب عکسالعمل نيروها و جريانات مرکز گريز در مقابل نيروهاي حامي ادغامگرايي منطقهاي شد، از يک طرف اتحاديه اروپا و از طرف ديگر دولت دونالد ترامپ را هم در تقابلی موضعي قرار داد. اين تقابل منافع بين قدرتهاي درجه يک در نظام سرمايهداري معاصر تابع منافع دو سوي آتلانتيک است که همواره بريتانيا در کانون توجه آنان براي بالانس قدرت بوده است و در واقع دفاع دولت کنوني آمريکا از حاميان برگزيت معلول همين عامل اصلي است. اما در اينجا و در شرايط کنوني موضوعي که بيش از هميشه جلب توجه ميکند، نقض نرمهاي معمول ديپلماسي و قواعد دموکراتيک در سطح جهاني و مناسبات سنتي است که يکي مثل ترامپ و تيم نئوکان او را واميدارد تا بهصراحت از خروج حتي بدون توافق از اتحاديه اروپا و همچنين دفاع از يک فرد مثل «بوريس جانسون» براي گزينه جانشين نخستوزير مستعفي «ترزا مي» در حزب حاکم «محافظهکار» وارد حوزه تحولات داخلي يک کشور مستقل شوند.هرچند ترامپ به عنوان يک ناسيونال- امپرياليست هميشه از حاميان خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا بوده اما اظهارات اخيرش که يک روز بعد از موضعگيري حمايتگرانه «جان بولتون» از برگزيت انجام شد، در چارچوب حقوق بينالملل و قاعده عدم دخالت در امور داخلي يک کشور متحد موضوع تازهاي است که بايد به آن بهدرستي توجه شود. در شرايطي که هماکنون با استعفاي ترزا مي از مقام نخستوزيري، رقابت در حزب محافظهکار بريتانيا براي انتخاب رهبري حزب و بهتبع نخستوزير آينده بهشدت اوج گرفته است، خلاف عرف معمول دونالد ترامپ وارد گود اين مبارزه درونحزبي در يک کشور مستقل و همپيمان شد.او از بوريس جانسون، شهردار سابق لندن و از رهبران محافظهکار حامي سرسخت برگزيت و «نايچل فاراژ» رهبر حزب جديدالتأسيس «برگزيت» که در آستانه انتخابات پارلماني اروپا توانست با کسب 32 درصد آرا پيروز مطلق اين انتخابات باشد، در سخناني حمايت كرد.فقط يک روز بعد از اين اظهارات، دونالد ترامپ اينبار تعارف را کنار گذاشت و در مصاحبه با روزنامه بريتانيايي «سان» ضمن حمايت از خروج بدون توافق اين کشور از اتحاديه اروپا با تمجيد از بوريس جانسون و بيان اينکه «او فردي با استعداد است که ميتواند کار خود را به نحو احسن انجام دهد»، بهصراحت از انتخاب او به رهبري حزب محافظهکار و نخستوزير آينده بريتانيا دفاع کرد.در اين زمینه ترامپ به عنوان رئيسجمهوري آمريکا همزمان سه خلاف و نقض حقوقي را مرتکب شده که از سویی براي فروپاشي ساختار اتحاديه اروپايي به عنوان يک متحد اقدام کرده است، از سوی ديگر برخلاف عرف ديپلماتيک در حوزه ملي بريتانيا در جهت نقض حق حاکميت ملي دخالت کرده و همچنين در رقابتهاي درونحزبي يک کشور مستقل اعمال نفوذ کرده است.متأسفانه به غير از «جرمي کوربين»، رهبر حزب «کارگر» که اين عمل را «دخالت غيرقابل قبول» در امور بريتانيا دانست و بهشدت به اين امر اعتراض کرد، نه از طرف اتحاديه اروپا و نه از طرف حزب محافظهکار نسبت به اين موضوع عکسالعملي انجام نشده است.بدون ترديد بعد از استعفاي ترزا مي که نتوانست طرح برگزيت هدايتشده را از موافقت پارلمان بريتانيا بگذارند و بعد از سه دور رأيگيري شکست خورد، اين احتمال که يک شخصيت تندروي حامي برگزيت بر مسند رهبري حزب محافظهکار و نخستوزيري بريتانيا قرار بگيرد، قابل پيشبيني است، اما ترامپ در چارچوب خواست آمريکا و رويه خود از تمامي خطوط قرمز ديپلماتيک عبور کرده است.از آنجا که نظرسنجيهاي جديد نشان ميدهد امروز اکثريت مردم بريتانيا خواهان برگزاري يک همهپرسي جديد درباره طرح برگزيت هستند و به نظر نميرسد يکي مثل بوريس جانسون هم بتواند جناحهاي دروني حزب محافظهکار را براي کسب رأي از پارلمان بسيج کند و احتمال شکست پيش از موعد سناريوي ترامپ در دستيابي به اهداف مخرب خود، نزديک به يقين است، همچنين با توجه به اينکه حزب کارگر و شخص جرمي کوربين تا حدودي پيام انتخابات پارلماني اروپا را گرفتند و بلافاصله اعلام کردند که حزب کارگر خواهان برگزاري انتخابات جديد برگزيت است، بايد در انتظار تعميق بحران حول اين موضوع در بريتانيا بود که ميتواند با شکست نخستوزير آتي، مسئله همهپرسي دوباره يا انتخابات پيش از موعد پارلماني را به دنبال داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.