|

زندگي و شعر بيژن جلالي

شرق: «بيژن جلالي، شعرهايش و دل ما» عنوان كتابي است از كاميار عابدي كه آن‌طور كه از عنوانش هم برمي‌آيد، به بيژن جلالي و جهان شعري‌اش مربوط است. بيژن جلالي كه در سال 1306 متولد شد و در سال 1378 از دنيا رفت، از آغاز دهه چهل به بعد به انتشار شعرهايش پرداخت و بعد از مدتي شعر او به‌عنوان يكي از نمونه‌هاي درخور‌توجه شعر سپيد يا منثور در ايران شناخته شد. «بيژن جلالي، شعرهايش و دل ما» كتابي است كه درواقع توسط كاميار عابدي تأليف و گردآوري شده است. عابدي در اين كتاب علاوه بر آنكه شرحي دقيق از زندگي جلالي ارائه كرده، به شناخت و تحليل شعرهاي او نيز پرداخته است. عابدي در بخشي از متن ابتدايي كتاب با عنوان پيش‌سخن درباره دشواري تحليل شعر عابدي نوشته: «طبقه‌بندي شمار درخور‌توجهي از شاعران در سير شعر فارسي دوره تجدد چندان دشوار نيست. در شعر اين دوره، هم به لحاظ تاريخي، هم از نظر محتوا و هم از حيث ساختارهاي زباني و شكلي مي‌توان شاعران را با حفظ ويژگي‌هاي سبك فردي به يكي، دو گروه شناخته‌شده نزديك دانست؛ اما هنگامي كه به شعرهاي ساده، دلپذير و ظريف بيژن جلالي مي‌رسيم، چنين تحليلی بسيار دشوار مي‌شود. درواقع، قرار‌دادن بيژن جلالي در هريك از گروه‌هاي شناخته‌شده شعري ممتنع است. شايد اين كتاب را بتوان پاسخي به اين دشواري و امتناع دانست. در بخش دوم، كوشش تحليلگر آن بوده كه فضاي فكري، ادبي و فرهنگي شعر او، تا حد امكان با دقت تحليل و بررسي شده است». كتاب در هفت بخش با اين عناوين تدوين شده: «چشم‌اندازي از زندگي»، «تحليل‌ها و بررسي شعرها»، «نمونه‌هايي از زيباترين سروده‌ها»، «نمونه‌هايي از تأمل‌هاي فكري و ادبي»، «يادبودها: نثر»، «يادبودها: شعر» و «در آيينه آرا». در پايان كتاب نيز كتاب‌شناسي جلالي آمده است. در بخش اول كتاب زندگي بيژن جلالي بررسي شده و به نوع پيوند او با دايي‌اش، صادق هدايت، نيز پرداخته شده است. بخش اعظم اين زندگي‌نامه، حاصل گفت‌وگوي مكتوب و مفصل عابدي در مهرماه 1376 با اين شاعر است. بخش دوم كتاب به جهان شعري جلالي مربوط است و در اينجا شعر و زمينه‌هاي فكري و ادبي جلالي مورد توجه قرار گرفته است. بخش بعدي كتاب گزيده‌اي از اشعار جلالي است و بخش چهارم به تأمل‌هاي فكري و ادبي جلالي اختصاص دارد و البته از‌آنجا‌كه او چندان اهل مقاله‌نويسي نبوده، بخش غالب اين بخش از ميان گفت‌وگوهاي به‌جا‌مانده از او استخراج شده است. عابدي در جايي از متن ابتدايي كتاب به اين نكته اشاره كرده كه جلالي اگرچه «شاعري بود انديشه‌ورز»؛ اما علاقه‌اي به تأليف و ترجمه در زمينه‌هاي مورد علاقه‌اش نداشت و از‌اين‌رو براي يافتن ايده‌هاي او درباره شعر و موضوعات گوناگون بايد به گفت‌وگوهاي صورت‌گرفته با او رجوع كرد. در بخش پنجم، تعدادي از مقاله‌هاي زندگي‌نامه‌اي درباره بيژن جلالي به قلم دوستان و آشنايان او آورده شده است. عابدي درباره اينکه به چه علت بخش زيادي از اين كتاب به زندگي‌نامه جلالي اختصاص يافته، نوشته: «دليل اصلي هم اين است كه صاحب اين قلم در سال‌هاي پاياني زندگي اين شاعر، يكي از دوستان نزديك او به شمار مي‌رفت: سلوك انساني گسترده، پرتو نگاه آرام و تجلي روح شاعرانه جلالي از‌جمله ويژگي‌هايي است كه هيچ‌گاه از ياد نخواهيم برد». بخش ششم كتاب شامل شعرهايي است كه ديگران به ياد جلالي سروده‌اند. در بخش پاياني كتاب نيز نظر عده‌اي از شاعران و منتقدان درباره شعر جلالي آورده شده است. در اين بخش نوشته‌هاي كساني چون منوچهر آتشي، احمدرضا احمدي، رضا براهني، نجف دريابندري، نصرت رحماني، فروغ فرخزاد، نادر نادرپور و... ديده مي‌شود. در بخشي از نظر نادر نادرپور درباره شعر جلالي مي‌خوانيم: «شعر بيژن جلالي همچون صداي كسي است كه با خود حرف مي‌زند، با خود زمزمه مي‌كند و براي دل خود آواز مي‌خواند. بي‌‌آنكه يقين داشته باشم، گويا اين مطلب را از خود او شنيده‌ام كه اغلب اشعارش را هنگام قدم‌زدن و راه‌رفتن، بر مقواي قوطي سيگار يا بر صفحه‌اي از تقويم جيبي خود نگاشته است. چنين كسي از هيچ بابت، ادعايي ندارد و نمي‌تواند داشته باشد. نه مي‌تواند ادعا كند كه زباني خاص آفريده است... نه مي‌تواند بگويد كه شيوه‌اي مخصوص آفريده است... و نه مي‌تواند ندا در ‌دهد كه ايهاالناس، پيامي براي شما دارم. با همه سادگي و سهولتي كه در كلام بيژن جلالي هست، اندوخته غني او از فرهنگ ايران و جهان و آشنايي او با فلسفه‌هاي كهن هندي و آريايي و نيز بصيرتي كه در كار شعر امروز فرنگي دارد، سبب شده است كه در شيار كشتزاران سبز و خرم شعرش، دانه‌هايي نيرومند از حكمت و معرفت بشري بارور شود...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.