|

محمدعلی ابطحی، عضو مجمع روحانیون مبارز، در گفت‌و‌گو با «شرق»:

امام گفت اختلاف نظر نگران‌کننده نیست

برای بررسی منویات امام خمینی (ره) در منشور برادری، سراغ محمدعلی ابطحی، عضو مجمع روحانیون مبارز رفتیم که خود از اعضای اصلی این جمع بود و اشراف کاملی دارد بر آنچه بر جریانات سیاسی گذشته است. او در گفت‌و‌گو با «شرق» در نقد و بررسی منشور برادری رهبر انقلاب در سال 67، توضیح داد: برای صحبت درباره منشور برادری باید به شرایط سیاسی حاکم در آن دوران اشاره کنیم. در آن زمان بحثی جدی در مواجهه جریان‌های سیاسی پیش آمده بود که تا امروز هم ادامه داشته است. دو جریان سیاسی شروع پرهیاهویی داشتند. اختلاف‌های سياسي ميان روحانيون رده‌بالاي نظام افزايش يافت و به‌طور جدی مقابل هم صف‌آرایی سیاسی کرده بودند، تاجايي‌كه برخي علما و روحانيون منتسب به جريان خط امام تصميم به جدايي از جامعه روحانيت و تشكيل مجمع روحانيون مبارز گرفتند. ابطحی ادامه داد: در فضای سیاسی آن روز نیروهای درون نظام به دو جریان راست و چپ تعریف شدند و جریان سنتی بیشتر به اقتصاد سنتی، اقتصاد بازار و اقتصاد آزاد اعتقاد داشت و جریان چپ یا به‌اصطلاح امروز اصلاح‌طلب، بنا بر شرایط خاصی که آن وقت در کشور و جهان بود، بیشتر بر اقتصاد در کنترل دولت پافشاری می‌کرد. در آن روزها فضای اتهام‌زنی بسیار باب شده بود و رقبای سیاسی طرف مقابل را با برچسب‌های مختلفی خطاب قرار می‌دادند؛ برای مثال جامعه روحانیت مبارز که افرادی مانند مرحوم مهدوی‌کنی عضو آن بودند، به طرفداری از اسلام آمریکایی متهم می‌شدند. رهبرفقید انقلاب پیش‌تر از این اصطلاح استفاده کرده بود و به‌همین‌دلیل معنا و مفهوم بسیار عمیقی در جامعه داشت. ازآنجایی‌که کسانی که جزء جریان چپ آن دوران بودند حمایت‌های بیشتری از امام داشتند، قبل از انتخابات مجلس سوم شورای اسلامی، آیت‌الله مهدوی‌کنی از کلمه اسلام آمریکایی، نزد امام شکایت برد؛ اما حضرت امام گفتند بعد از انتخابات درباره این اختلاف‌ها صحبت خواهند کرد، زیرا نمی‌خواستند حمایت از یک گروه و تفکر در روند انتخابات تأثیرگذار باشد. در آن زمان عده زیادی از شخصیت‌های معروف مانند جناب آقای کروبی، جناب آقای امام جمارانی و جناب آقای موسوی‌خوئینی و آقای خاتمی و اعضای برجسته دفتر امام خمینی از اعضای جامعه روحانیون مبارز بودند. بعد از کلی اختلاف و بحث، مجمع روحانیون مبارز در سال ۱۳۶۶ و در آستانه انتخابات مجلس سوم با انشعاب روحانیون چپ‌گرا به رهبری مهدی کروبی از جامعه روحانیت مبارز خارج شد. در انتخابات مجلس شورای سوم هم این انشقاق و جدایی به فهرست مستقل و برنده مجمع روحانیون مبارز منتهی شد. در این فهرست افراد ناشناس بسیار بود؛ اما نکته جالب حمایت گسترده مردم از این فهرست بود و مردم از این جدایی دو نگرش و تفکر در دل جامعه روحانی آن روزها استقبال کرده بودند. در فهرست جامعه روحانیت افراد سرشناس کم نبودند؛ اما انتخاب مردم بسیار متفاوت بود. او به موضوع نگارش نامه انصاری به امام و پاسخ ایشان اشاره کرد و گفت: بحث اختلاف این دو جناح بالا گرفته بود، به‌ویژه بعد از شکست فهرست انتخاباتی جامعه روحانیت، موضوع تلاش برای حذف رقیب سیاسی را قوت بخشیده بود. در آن زمان جناب محمدعلی انصاری، از اعضای دفتر امام، نامه‌ای به ایشان نوشتند که پاسخ به نامه با نام منشور برادری معروف شد. شخصا معتقدم دلیل نداشت این نامه را یکی از اعضای دفتر به این شکل بنویسد و چنین پاسخ بگیرد، مگر اینکه شخص امام متمایل به ارائه این سخنان به‌صورت مکتوب بوده باشند؛ یعنی با یک هماهنگی از سوی اطرافیان امام که شاید خود ایشان هم در جریان بودند، این نامه نگارش شده و در پاسخ به مباحث مهم و کلیدی منشور برادری امکان بروز یافته است. ابطحی در توضیح نکات برجسته این منشور گفت: دو نکته مهم در این منشور وجود دارد؛ اول اینکه امام از پایبندی به اصول صحبت کرده و اصول را اسلام و انقلاب معرفی می‌کنند و می‌گویند این درگیری‌ها و اختلاف‌نظرها نگران‌کننده نیست؛ یعنی تا وقتی افراد به اسلام و انقلاب پایبند باشند، در هر زمینه‌ای می‌توانند بحث و تبادل نظر کنند و حتی مخالف یکدیگر باشند؛ یعنی خیمه نظام را وسیع در نظر گرفته بودند تا همه جریان‌های فکری که تابع اسلام و انقلاب بودند، زیر آن جمع شوند. نکته دوم هم اینکه در این منشور امام به مباحث فقهی اشاره می‌کنند که در آن زمان و حتی امروز نیز همچنان مباحثی چالش‌برانگیز بوده و هستند. موضوعاتی مانند مجسمه‌سازی، موسیقی، تئاتر و... که امام معتقد بودند با فقه پویا می‌شود شرایط زندگی در جامعه را تسهیل و قواعد فقهی روزآمد را استخراج کرد. از دیدگاه بنده مهم‌ترین اثر این پیام که یک اثر ماندگار است، نشان از فقهی دارد که بتواند برای زندگی انسان‌ها راه‌حل پیدا کند، فقهی که جامعه را در بن‌بست نگه دارد، فقه مورد نظر امام نبود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.