طرح عربستان با مخالفت برخي سران عرب مواجه شد
يارکشي ناکام
دو نشست اضطراري اتحاديه عرب و شوراي همکاري خليجفارس در مکه در حالي برگزار شد که بار ديگر سعوديها براي ايجاد یک راهبرد مشترک عربي بر سر ايران به نتيجه نرسيدند. آنها در اين دو نشست در حالي روي موضوعات تکراري گذشته پافشاري ميکردند که به جز بحرين، مصر و امارات، ساير سران کشورهاي عربي روي چندان خوشي به بازي تکراري ايرانهراسي اين چهار کشور نشان ندادند. به غير عراق که برهم صالح، رئيسجمهوري اين کشور، به طور واضح و علني با اتهامات مطرحشده عليه ايران مخالفت کرد، امير کويت نيز خواستار تعديل سياستهاي تنشزا در منطقه بر پايه گفتوگوهاي مشترک شد. همچنين در اين دو نشست، پادشاه مراکش و نيز امير قطر از مهمترين غايبان بودند که به گفته کارشناسان، عدم حضورشان پيام مشخصي مبني بر ناکامي سعوديها براي يارکشي عربي عليه ايران بود. از سوي ديگر در مکه، عمان بهعنوان يکي از بازيگران مهم منطقه در سطح پاييني حضور داشت و محمود عباس نيز به طور واضح از رويکرد اعراب براي ناديدهگرفتن موضوع فلسطين شکايت داشت. با اين حال، در مکه بار ديگر ملکسلمان، پادشاه عربستان، با طرح اتهاماتي عليه ايران، مدعي شد تهران در امور داخلي ساير کشورهاي منطقه دخالت ميکند و به دليل آنکه امنيت خليجفارس ضامن امنيت کل منطقه است، همه کشورهاي عربي بايد تدابيري براي مواجهه با چالشهاي کنوني داشته باشند. از سوي ديگر، در بيانيه پاياني نشست شوراي همکاري خليجفارس که روز پنجشنبه برگزار شد، اعضاي اين شورا بار ديگر حمله به چهار کشتي نفتکش در نزديکيهاي بندر فجيره امارات را به ايران نسبت داده و مدعي شدند: شوراي همکاري خليجفارس حمايت خود را از سياست تشديد فشارهاي آمريکا عليه ايران در قبال برنامه هستهاي و موشکي، فعاليتهاي بيثباتکننده منطقهاي، حمايت از تروريسم، مقابله با سپاه، حزبالله لبنان و حوثيهاي يمن ابراز کرده و از آن تمجيد ميکند. اتخاذ اين مواضع که به گفته تحليلگران در راستاي سياست ايرانهراسي از سوی سعوديها و برخي از کشورها منطقه صورت گرفته و همزماني آن با تشديد تحرکات نظامي آمريکا در منطقه که موجب نگراني جامعه جهاني از بروز يک درگيري جديد شده است، در حالي صورت ميگيرد که به غير از آمريکا و عربستان، هنوز هيچ مرجع معتبر بينالمللي شواهد و مدارکي از دخالت ايران در حوادث اخير را تأييد نکرده است. بازي تکراري اين در حالي است که علاوه بر وزارت دفاع آمريکا و نيز جان بولتون که در سفر اخير خود به امارات مدعي شده بود ايران پشت اقدامات اخير در حمله به چهار کشتي نفتکش در درياي عمان و نيز حمله پهپادي به خطوط انتقال نفت در رياض قرار دارد، عربستان همزمان با روز قدس دو نشست اتحاديه عرب و شوراي همکاري خليجفارس را براي بررسي ابعاد اين ماجرا ترتيب داده است. در اين راستا، ابراهيم عساف وزير خارجه عربستان، راشد الزياني دبيرکل شوراي همکاري خليجفارس و احمد ابوالغيط دبير کل اتحاديه عرب، در نشست خبري مشترک بار ديگر با طرح ادعاي دخالت ايران در امور کشورهاي منطقه، برنامه هستهاي کشورمان را نيز تهديدي براي خليجفارس عنوان کردند. اما شايد مهمترين بخش اين نشست خبري به دبير کل اتحاديه عرب مربوط ميشود؛ جايي که وي خواستار بازنگري ايران در سياستهاي منطقهاي شده و اعلام کرد کميتهاي چهارجانبه به منظور مقابله با ايران در اين اتحاديه تشکيل شده است. از سوي ديگر، ابراهيم عساف، وزير خارجه جديد سعوديها، در حالي خواستار روابط مسالمتآميز با ايران شد که هفته گذشته محمدجواد ظريف، وزير خارجه کشورمان، در سفر خود به عراق پيشنهاد امضاي يک معاهده عدم تجاوز با کشورهاي حاشيه خليجفارس را مطرح کرده بود. اين پيشنهاد ظريف که از آن به نخستين گام مهم براي خاموشکردن آتش تنشها تعبير شد، پيش از آن نيز بارها در چارچوب ايجاد يک مجمع گفتوگوهاي منطقهاي براي حلوفصل مشکلات کنوني در منطقه از سوي ظريف مورد طرح و تأكيد قرار گرفته بود. نشانههايي از اختلافات در مکه دو نشست اضطراري اتحاديه عرب و شوراي همکاري خليجفارس در مکه يک روز قبل از اجلاس سازمان همکاري کشورهاي اسلامي انجام شد که در اين نشست سعوديها به عنوان ميزبان و برخلاف عرف ديپلماتيک دعوتنامهاي رسمي براي ايران ارسال نکرده بودند. به همين دليل، رضا نجفي، مدير کل صلح و امنيت بينالمللي وزارت امور خارجه کشورمان که در رأس هيئتي به منظور شرکت در چهاردهمين اجلاس سران سازمان همکاري اسلامي به عربستان سفر کرده است، پيش از آغاز رسمي اين اجلاس، ضمن ردکردن اتهامات مطرحشده، ايران را يکي از بنيانگذاران سازمان همکاري کشورهاي اسلامي دانست و تأكيد کرد اين اجلاس بايد به جاي طرح موارد بياساس، تمرکز خود را بر موضوع اصلي جهان اسلام يعني فلسطين معطوف کند. در اين راستا، به گزارش منابع خبري مستقر در مکه، هر چند چهار کشور عربستان، امارات، مصر و بحرين سعي کردند با بهرهبرداري از اين دو نشست در مکه به تداوم تنشهاي موجود با ايران دامن بزنند، اما گفته ميشود برخي از افتراقها ميان سران عرب در اين دو اجلاس کاملا مشهود و آشکار بوده است؛ به طوري که علاوه بر اينکه برخي از سران عرب مانند پادشاه مراکش در اين نشستها حضور نداشتند، بعضي ديگر از رهبران کشورهاي عربي علنا مواضعي مخالف با اين چهار کشور درباره ايران داشتند. در اين خصوص برهم صالح رئيسجمهوري عراق به بيانيه پاياني اتحاديه عرب معترض بوده و تصريح کرده است که بغداد به هيچ عنوان مايل نيست امنيت ايران به عنوان بخشي از امنيت کشورهاي اسلامي به خطر بيفتد. از سوي ديگر جابر الصباح امير کويت نيز با اشاره به شرايط حساس منطقه خواستار درايت و گفتوگو براي حلوفصل تنشها شده و روزنامه رأياليوم نيز در گزارشي با اشاره به عصبانيت مشهود محمود عباس رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين آورده است که وي بهحاشيهرفتن موضوع فلسطين در اين دو نشست را به شدت مورد اعتراض قرار داده است. همچنين طبق اخباري که از داخل اين نشستها منتشر شده است، طبق پيشبينيهاي قبلي عمان هيئت بلندپايهاي را به اجلاس مکه اعزام نکرده و با وجود اينکه امير قطر نيز توسط سعوديها به طور رسمي به اين دو نشست دعوت شده بود، در سايه اختلافات ميان دو کشور عبدالله بن ناصر آل ثاني نخستوزير قطريها در لحظات پاياني وارد نشست شده است. هفته گذشته عباس عراقچي به عمان، کويت و قطر سفر کرد و اگرچه سفري منطقهاي و دوجانبه تعريف شده بود اما برخي گمانهزنيها انجام اين سفر اندکي قبل از نشست مکه را در راستاي تأثيرگذاري بر اين نشست ارزيابي کردند.
حسن روحاني خطاب به سران کشورهاي اسلامي: آمادگي کامل ايران براي همکاري و همراهي با جهان اسلام حسن روحاني رئيسجمهوري کشورمان روز گذشته در پيامي به سران کشورهاي اسلامي در اجلاس مکه با ابراز تأسف از عدم حضورش در اين اجلاس به دليل رعايتنکردن آداب معمول در دعوت از سران کشورها، شرايط کنوني جهان اسلام را نيازمند انسجام و همگرايي در برابر دشمن مشترک توصيف و تأكيد کرد: در اين اجلاس و در تمامي نشستها و اجتماعات، رهبران جهان اسلام بايد بر مدار وحدت اسلامي حرکت کنند و اجازه ندهند برخي با طرح مسائل فرعي، اذهان دولتها و ملتهاي مسلمان را از اهتمام به سرنوشت ملت مظلوم فلسطين و تهديدات رژيم صهيونيستي منحرف کنند. روحاني همچنين با اشاره به اقدامات اخير آمريکا در سرزمينيهاي اشغالي مانند مسئله انتقال پايتخت اين کشور به بيتالمقدس، اظهار کرد: توطئه شوم معامله قرن، به دنبال نابودي آرمان فلسطين و توسعه اشغالگري و تجاوز به همه کشورهاي اسلامي است. اين طرح داراي ابعاد خطرناک منطقهاي است و صاحبان آن تلاش ميکنند با ازبينبردن حق مسلم مردم فلسطين براي تعيين سرنوشت و تشکيل يک دولت مستقل پايدار در سرزمين تاريخي خويش به پايتختي قدس شريف، آرمان فلسطين را براي هميشه نابود و زمينه را براي استيلاي صهيونيستها بر جهان اسلام و عرب فراهم کنند. عجيب آنکه طراحان اين توطئه، حتي هزينه اجراي آن را نيز قصد دارند از جيب جهان اسلام و کشورهاي منطقه تأمين کنند. روحاني با بيان اينکه معتقدم مسئوليت اسلامي، اخلاقي و حتي ملي کشورهاي اسلامي ايجاب ميکند که در چنين شرايطي اختلافات درون خانواده جهان اسلام را کنار گذاشته و در صفي متحد و بنياني مرصوص، در مقابل اين توطئه شوم عليه ملت و کشور فلسطين و دنياي اسلام بايستيم، تصريح کرد: به عنوان رئيسجمهوري اسلامي ايران، آمادگي کامل کشورم را براي همراهي و همکاري با مجموعه خانواده جهان اسلام در مسير اين هدف مقدس اعلام ميدارم. کار درست را انجام دهيد محمدجواد ظريف وزير خارجه کشورمان روز گذشته در حاشيه راهپيمايي روز قدس در توصيه خود به سران کشورهاي اسلامي در مکه گفت: باعث تأسف است که تعدادي انگشتشمار از حکام عربي براي حفظ خودشان و پيشبرد اهدافشان اين توهم را دارند که اگر در کنار نتانياهو قرار بگيرند، ميتوانند به اهداف و آمال خود دست پيدا کنند. نتانياهو با گنبد آهنين خود نتوانسته حتي اسرائيل را مورد حمايت قرار دهد حال چطور ميتواند از اين کشورها حمايت کند. وي تأكيد کرد: شرکتکنندگان در اين اجلاس به جاي تکرار ياوههايي که شب گذشته در مورد ايران در اين اجلاس گفته و باعث خشنودي اسرائيل شد آن کاري را انجام دهند که سازمان همکاري اسلامي به خاطر آن ايجاد شده و آن حمايت از قدس و ملت فلسطين است. فرايند بيسرانجام سعودي سيدعباس موسوي سخنگوي وزارت خارجه کشورمان ضمن ابراز تأسف از رويکرد عربستان سعودي در سوءاستفاده از شرايط ميزباني اجلاس سران کشورهاي عضو سازمان همکاري اسلامي در مکه مکرمه، بيانيه صادره از سوي سران برخي کشورهاي عرب و خليج فارس را که در آن اتهامات بياساسي عليه کشورمان مطرح شده است، رد و محکوم کرد. موسوي با اشاره به اينکه ايران اطمينان دارد اينگونه بيانيهها نظر واقعي و ديدگاه همه اعضا نيست، گفت: عربستان از فرصت ماه مبارک رمضان و مکان مقدس مکه مکرمه استفاده سياسي و ابزاري کرده تا اتهاماتي را از زبان برخي شرکتکنندگان در اين اجلاس متوجه ايران اسلامي کند و به جاي استفاده از فرصت روز جهاني قدس و بهرهگيري از اين روز و نشست سران کشورهاي اسلامي و عربي براي طرح و پيگيري حقوق مردم فلسطين و مسئله قدس شريف، با رويکردي اشتباه، به مسير ايجاد اختلاف در بين کشورهاي اسلامي و منطقه که خواست رژيم صهيونيستي است، ادامه داده است. ما تلاش عربستان براي بسيج آراي کشورهاي همسايه و عربي را ادامه فرايند بيسرانجامي ميدانيم که آمريکا و رژيم صهيونيستي عليه جمهوري اسلامي ايران طي ميکنند. وي در پايان ابراز اميدواري کرد: ضعف عربستان سعودي در حمايت از آرمان فلسطين و رويکرد اشتباه برخي کشورهاي اسلامي منطقه، در نشست سران کشورهاي عضو سازمان همکاري اسلامي در مکه جبران شود و اجازه ندهند مسئله فلسطين و قدس شريف تحتالشعاع اينگونه سياستهاي تفرقهافکنانه و اشتباهات راهبردي قرار گيرد؛ چراکه هدف ديرينه رژيم صهيونيستي اين است کشورهاي اسلامي و عربي از دشمن اصلي و مشترک خود غافل و به خود مشغول شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.