|

گزارشي از حضور هنرمندان ايراني در دوسالانه فاين کرفت کشور فرانسه

حضور موفقيت‌آميز هنر ايران در پاريس

غزاله بداقي: پروژه حضور هنرمندان ايرانی در دوسالانه فاين کرفت فرانسه از جايي شروع شد که رجحانه حسيني به‌عنوان کيوريتور اين بخش انتخاب شد. اين جشنواره که امسال چهارمين دوره خود را پشت‌سر گذاشت، هر دوره در دو بخش فراخواني و کيوريتوريال برگزار مي‌شود. رسم فاين‌‌کرفت بر اين است که در بخش کيوريتوريال خود از 11 کشور براي حضور و برپايي نمايشگاه دعوت کند که امسال ايران يکي از اين 11 کشور بود. آغاز راه و انتخاب اولين گام جدي براي انتخاب و دسته‌بندي هنرمندان اعزامي زماني انجام شد که رجحانه حسيني خبر انتخاب‌شدنش به‌عنوان کيوريتور را به انجمن هنرمندان سفالگر رساند که پس از چند جلسه، تصميم گرفتند انجمن هنرمندان سفالگر در نقش تسهيلگري که رفت‌وآمد و بعضي رايزني‌ها و کارهاي ارسال آثار را انجام مي‌دهد در کنار حسيني باشد. انجمن هنرمندان سفالگر نيز مي‌خواست در اين رويداد امکاني براي تمام اعضاي خود ايجاد و سه اثر از 15 اثري را که قرار است به فرانسه بروند طي يک فراخوان انتخاب کند. فرزاد فرجي، دبير انجمن هنرمندان سفالگر، دراين‌باره مي‌گويد: «بعد از صحبت‌هايي که با خانم حسيني داشتيم و با توجه به سياست‌ها و اهداف دوسالانه فاين‌ کرفت، بنا شد در اين رويداد فرصتي براي اعضاي انجمن هنرمندان سفالگر به وجود بياوريم، به اين شکل که با برگزاري يک نمايشگاه، سه اثر از 15 اثري را که کيوريتور مجاز به انتخاب آنها بود تعيين کنيم. فراخواني با عنوان «فرايافت»، داديم که سياست‌ها و اهداف اين نمايشگاه کاملا منطبق با اهداف و سياست‌هاي دوسالانه فاين‌کرفت بود. جلسات مختلف توجيهي برگزار کرديم و داوران و هيئت انتخاب نيز مشخص شدند. در بين هيئت داوران نمايشگاه فرايافت، آقاي ژاک کافمن که از داوران دوسالانه چهارم فاين‌ کرفت بود هم حضور داشت. قصد داشتيم اين فرصت را براي اعضاي انجمن به‌ وجود بياوريم تا بتوانند در عرصه‌هاي بين‌المللي ديده شوند، اما اتفاقي که مدنظر ما بود نيفتاد و در نهايت از بين آثار رسيده فقط يک اثر از آقاي محسن توحيدي انتخاب شد. مي‌توانم بگويم به‌خاطر دوربودن آثار از فضاي مدنظر جشنواره اين اتفاق افتاد». در نهايت 10 هنرمند توسط رجحانه حسيني، کيوريتور اين نمايشگاه انتخاب شدند؛ مهدي شيراحمدي، نيما نصيري، محمد بهابادي، محمدرضا خلجي، نفيسه خلج، کورش آريش، بهزاد اژدري، محمدعلي سجادي، محسن توحيدي و هيربد همت‌آزاد هنرمنداني بودند که به انتخاب رجحانه حسيني به دوسالانه فاين‌ کرفت فرانسه رفتند. رجحانه حسيني درباره شيوه انتخابش مي‌گويد: هنرمنداني را که براي حضور در اين دوسالانه انتخابشان کرده‌ام به‌طورکلي مي‌توانم به دو دسته تقسيم کنم؛ هنرمنداني که از توليدات خود و صنايع دستي توليدي امرار معاش مي‌کنند و درآمد دارند و گروه ديگر، هنرمنداني که از صنايع دستي تنها در توليد اثر هنري استفاده کرده‌اند. درباره دسته اول بايد بگويم که کار هنري آنها با فضاي کار توليدي‌شان بسيار متفاوت است و اين مسئله در انتخاب اين هنرمندان براي من نکته مهمي بود؛ اينکه اين هنرمندان ميان کار صنايع‌ دستي توليدي خود و آثار هنري‌شان مرزي قائلند؛ اگرچه مسلما تکنيک‌هاي مشترکي هم استفاده کرده‌اند. دسته دوم هم هنرمنداني هستند که از تکنيک يا اثر توليدشده در صنايع دستي به‌عنوان ايده و مفهوم اثر خود استفاده کرده‌اند و مفهوم اثرشان در پيوند با کارکرد يا خاطره‌اي است که ما از صنايع دستي داريم. مهدي شيراحمدي، محمد بهابادي و محمدرضا خلجي هنرمندان فعال در عرصه مجسمه‌سازي، نيما نصيري هنرمند عرصه ميناکاري و بقيه از هنرمندان سراميست هستند. راه پرپيچ‌وخم انتقال سفير محترم ايران در فرانسه، رايزن فرهنگي ايران در فرانسه، مديرکل همکاري‌هاي فرهنگي، ايرانيان خارج از کشور و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي کساني بوده‌اند که در خارج از کشور تسهيلگر حضور هنرمندان ايراني در اين جشنواره بوده‌اند. در داخل ايران نيز انجمن هنرمندان سفالگر با حمايت و همکاري اداره‌ کل هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و معاونت صنايع دستي و هنرهاي سنتي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري برنامه‌ريزي‌هاي لازم براي برگزاري بخش ايراني اين نمايشگاه را انجام دادند. درواقع پس از انتخاب 10 هنرمند و درمجموع 13 اثر، مسئله حمل‌ونقل آثار به کشور فرانسه مسئله مهمي بود. شرايط تحريم اين امر را دشوار مي‌کرد و نياز بود سازمان‌هاي مختلف با اين تيم همکاري کنند. فرجي دراين‌باره مي‌گويد: «تحريم‌ها شرايط ارسال را براي ما بسيار سخت کرده ‌بود. اين‌ در حالي بود که کاتالوگ‌ها در فرانسه چاپ شده بودند و ايران نيز جزء 11 کشور حاضر در دوسالانه در آنها معرفي شده بود. همه‌چيز براي حضور تيم ايراني در فرانسه مهيا بود که به‌يکباره اين معضل به‌ وجود آمد. با خانم پويا محموديان، معاون دفتر صنايع دستي و هنرهاي سنتي و آقاي هادي مظفري، مديرکل هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، جلساتي داشتيم که نهايتا خانم محموديان به واسطه رايزني با سفارت ايران در فرانسه و دفترهاي مختلف در آنجا توانستند کار بردن آثار به کشور فرانسه و ترخيص آثار را تسهيل کنند. از طرفي آقاي مظفري هم با حمايت مالي پشتيبان ما بودند که اين حمايت مالي در تحويل آثار از شهرستان‌ها و بسته‌بندي آثار و هزينه‌هاي جانبي بسيار به کمک ما آمد. مديرکل همکاري‌هاي فرهنگي و ايرانيان خارج از کشور، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، رايزن فرهنگي ايران در فرانسه، دبير سفارت جمهوري اسلامي ايران و سفير محترم ايران در فرانسه همگي در اين پروسه حامي ما بوده و با ما همکاري کرده‌اند». با همه اين اتفاق‌ها آثار در ارديبهشت از ايران به مقصد فرانسه ارسال شدند و روز اول خرداد نمايشگاه فاين کرفت در گراندپاله شهر پاريس افتتاح شد. گراند‌پاله يکي از مهم‌ترين بناهاي تاريخي فرانسه است که هر‌ساله ميزبان تعداد زيادي از نمايشگاه‌ها و جشنواره‌هاي مختلف بين‌المللي است. فرزاد فرجي، رجحانه حسيني، بهزاد اژدري، هيربد همت‌آزاد، رضا تائبي و نفيسه خلج از هنرمندان ايران در اين افتتاحيه حضور داشتند. بخش ايران در نگاه آشنا و غريبه بهرام قاسمي سفير ايران در فرانسه و جمال کامياب رايزن فرهنگي ايران در فرانسه از مقاماتي بودند که براي بازديد از نمايشگاه در اين افتتاحيه حاضر شدند. هيئت سياسي و فرهنگي ايران ضمن اين ديدار با خشنودي از حضور قوي هنرمندان ايراني در دوسالانه فاين کرفت، ابراز اميدواري کردند که حضور هنر ايراني در رويدادهاي هنري کشور فرانسه افزايش يابد. ميکاييل‌اف مارتين از اعضاي شوراي سياست‌گذاري دوسالانه فاين کرفت، در دومين روز دوسالانه در بخش ايران حضور پيدا کرد. او بخش ايران را بسيار حرفه‌اي و از بهترين بخش‌هاي دوسالانه ارزيابي کرد و گفت اين بخش توانسته است به اهداف دوسالانه نزديک شود. ژاک کافمن، رئيس سابق و مشاور ارشد کنوني انجمن بين‌المللي سراميک، از ديگر افرادي بود که بخش ايران در دوسالانه را ديد و ضمن اظهار خشنودي از حضور ايران در دوسالانه فاین کرفت گفت: من ايران را ديده‌ام و مي‌دانم اين نمايشگاه انتخاب محدودي از آثار صناعي ايران است. در ايران آثار ديدني بسيار زيادي وجود دارد و فراهم‌کردن اين نمايشگاه موجز کار بسيار سختي است. کافمن ابراز اميدواري کرد که اين نمايشگاه مقدمه‌اي براي ديده‌شدن آثار بيشتري از ايران در نمايشگاه‌هاي بزرگ جهان باشد. سخنراني کيوريتور در دوسالانه در خلال اين نمايشگاه رجحانه حسيني، کيوريتور بخش ايران، درباره مراحلي که در اين مدت از سر گذرانده، سخنراني کرد. حسيني در اين جلسه سخن خود را با معرفي مختصري از تکنيک‌هاي صنايع دستي ايران آغاز کرد و سپس به موضوع جايگاه صنايع دستي در دنياي معاصر پرداخت. او ضمن بيان دلايلش براي انتخاب هنرمندان اين مجموعه، گفت: هدفم از انتخاب آثار اين هنرمندان، تنها نمايش توانمندي تکنيکي يا خلق يک اثر زيبا نبوده است. او هنرمندان مجموعه را به دو گروه تقسيم مي‌کند؛ اول هنرمنداني که در يکي از شاخه‌هاي صنايع دستي مشغول به توليد براي درآمدزايي هستند که اين هنرمندان با وجود بهره‌مندي از تکنيک بخش توليدات‌شان، زماني که به خلق هنري مي‌پردازند، آثاري را خلق مي‌کنند که معطوف به دغدغه شخصي‌شان است و اين‌گونه آثار را فقط در نمايشگاه‌هاي هنري ارائه مي‌کنند و بخش دوم هنرمنداني هستند که از صنايع دستي به‌عنوان ايده در اثرشان استفاده مي‌کنند و صنایع دستي به‌عنوان تکنيک يا شيء شناخته‌شده در اين حوزه، ايده اصلي هنرمند بوده است. رجحانه حسيني با ذکر اين نکته که صنايع دستي با صنعت و هنر ارتباط تنگاتنگ دارد، گفت صنايع دستي با استفاده از تکنيک و مواد بومي و محلي هر منطقه شکل مي‌گيرد و اين هنر به دليل ارتباطش با ديگر فرهنگ‌ها و کشورها جايگاهي گسترده و فرامحلي دارد. در ادامه اين سخنراني فيلم مستندي درباره بهزاد اژدري، مهدي شيراحمدي و نيما نصيري از هنرمندان حاضر در اين نمايشگاه به نمايش درآمد. اين فيلم را جواد صفوي و به تهيه‌کنندگي آرزو زرگر از اعضاي انجمن هنرمندان سفالگر ساخته بودند. هنرمندان در میهماني سفارت هنرمندان ايراني حاضر در دوسالانه فاين کرفت شنبه، چهارم خرداد، میهمان بهرام قاسمي سفير ايران در فرانسه بودند. سفير کشورمان در اين نشست با تمجيد از آثار حاضر در نمايشگاه گفت: هنر بديع به‌کار‌رفته در اين آثار که با بهره‌گيري و الهام از صنايع دستي صورت گرفته است، موجب شد تا شکوه و جلوه ديگري از اين هنر جديد و تأثيرگذار براي مخاطبان نمايش داده شود. قاسمي با تأکيد بر حضور فعال هنرمندان ايراني در نمايشگاه‌هاي بين‌المللي، اين اقدام را در راستاي تحقق ديپلماسي هنر و به منظور درک متقابل ملت‌هاي جهان مهم ارزيابي کرد. همچنين جمال کامياب، رايزن فرهنگي ايران در فرانسه، درباره اهميت حضور ايران در نمايشگاه فاين ‌کرفت گفت: اتفاقي که امروز شاهد آن هستيم، از چند وجه، بسيار مهم و حائز توجه و اهميت است. يکي اينکه اين نمايشگاه در گراندپاله که از مهم‌ترين مکان‌هاي تاريخي شهر پاريس است و نمايشگاه‌هاي مهم دنيا در آن برگزار مي‌شود، برپا شده و از‌اين‌رو بسيار باعث افتخار است که نمايشگاهي از آثار هنري کشورمان را در اين مکان مي‌بينيم. نکته دوم بحث انتخاب و چيدمان آثار است که با دقت نظر بسيار و هوشمندي خاصي انجام شده است. سومين دليل اهميت اين رويداد هم در زمان برگزاري آن است؛ همان‌طور که مي‌دانيد، ماه مي‌ ماهي است که در آن جشنواره‌ها و نمايشگاه‌هاي متعددي برپاست و اين اتفاق باعث خواهد شد تا نمايشگاه ايران و هنر کشور ما بهتر ديده شود. اين نمايشگاه تا پنجم خرداد ادامه داشت و واکنش‌هاي مثبتي را به ارمغان آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.