كاشان؛ شهري با سیلخيزي بالا
جواد مزروعیقمصری. مدیر مرکز مدیریت و کنترل حوادث شهرستان کاشان
شهر کاشان در منطقهای با بارش کم و دمای بالا قرار دارد. بیشترین بارشها در قسمت جنوب غربی شهرستان و در ارتفاعات به چشم میخورد که با حرکت به سمت شمال میزان بارشها با کاهش روبهرو میشود. مشاهدات نشان میدهد پوشش قالب مسیلها درختچهای و جنس بستر از نوع آبرفتی است و خطر فرسایش در سطح دشت کاشان در طیف متوسط تا زیاد ارزیابی شده است و بیشتر از نوع بستری و در برخی از موارد نیز از نوع کناری است. قسمت جنوب تا غرب شهرستان از شیب درخورتوجهی برخوردار بوده و هرچه به سمت مرکز حرکت میکنید، از شدت این شیب کاسته میشود. رودخانه اصلی این منطقه که شاخههای اولیه آن در محل مزرعه سعدآباد به هم پیوسته، رودخانه نابر (چمرود) نام دارد و مسافتی به طول 70 کیلومتر را با عبور از مناطق روستایی مانند نابر، بارونق، خنچه و با پیوستن با رودخانه اردهال و عبور از شهرهای کاشان و نوشآباد به ریگزارهای دریاچه نمک میرسد. رودخانههایي مانند قمصر، اردهال، آب شاه قهرود، آب جهق، برز آباد، سار، ون و مشکات نیز در این حوضه آبخیز، جاری هستند که میتوان بهعنوان مسیلهای این منطقه نام برد. دبی سیلابها در منطقه دشت کاشان در دورههای بازگشت 2، 25 و 200ساله به ترتیب 32، 125 و 243 مترمکعب بر ثانیه برآورد شده است. با نگاهی به سوابق تاریخی سیل در شهرستان کاشان، میتوانید شاهد سیلهای مخرب و ویرانگر که منجر به خسارات بالای جانی و مالی بهویژه در سالهای 36، 67، 81، 86، 90 و 97 در سطح شهرستان و در آخرین مرحله فروردین و اردیبهشت 1398 در رودخانه اردهال (غیاثآباد، باریکرسف، علوی و حسنارود) که منجر به فوت دو نفر و همچنین خسارات وارده به ابنیه، ساختمان، مزارع و... شد، باشید. خصوصیات فیزیکی و مرفولوژی یک حوضه آبریز و شبکه آبراههای آن بر روی ضریب رواناب و شدت و ضعف دبی سیلاب تأثیر فراوانی دارد. همه موارد یادشده جزء عوامل اصلی بروز سیلهای ویرانگر و تشدید این پدیده طبیعی هستند و باعث شدهاند تا شهرستان کاشان از منظر ریسک خطر سیل، بهعنوان یکی از شهرهای با سیلخیزی بالا در کشور معرفی شود. به صورت ویژه میتوان این ویژگیها را درباره بارشهای منتهی به سیلاب 24/2/98 در رودخانه اردهال که باعث فوت دو نفر (زن 28ساله و دختربچه پنجسالهاش) مشاهده كرد: رودخانه اردهال از ارتفاعات کوه اردهال سرچشمه گرفته و پس از عبور مسافتی به طول 12.6 کیلومتر از روستاهای مشهد اردهال، علوی و حسنارود در منطقه نیمهکوهستانی بخش نیاسر از توابع شهرستان کاشان بر روی رودخانه نابر (چمرود) میریزد. بارندگی اخیر در سرشاخه مسیل اردهال از حدود ساعت 19:50 روز سهشنبه 24 اردیبهشت شروع شد و به مدت 30 تا 35 دقیقه تداوم داشته و بر اثر این بارش تگرگ مقدار تقریبی بارندگی 35 میلیمتری و سیلابی به میزان 20 مترمکعب در مسیل اردهال جاری شد. یکی از علل اصلی و تامه وقوع سیل، شدت بالای رگبارهای بهاری به صورت تگرگ بوده که این، ویژگی اکثر سیلهای به وقوع پیوسته در سطح شهرستان کاشان بهویژه در ایام فصل بهار و ابتدای فصل تابستان است. بارندگی در این ایام به گونهای است که فرصت نفوذ متناسب با ارتفاع بارندگی را گرفته و بخش اعظم بارش به رواناب تبدیل میشود و با توجه به شیب بالای دامنههای محل وقوع، ایجاد سیل میكند که نبود مسیر مناسب تخلیه سیلاب ایجادشده (به علت دستکاریهای انسانی در طول مسیل) دلیل افزایش خسارات جانی و مالی بوده است. در برخی از مقاطع به دلایلی از قبیل نبود دیوارهچینی و اجرای طرح ساماندهی و اجرانکردن طرح پلهای مورد نیاز، سیلاب از روی جاده عبور کرده و ضمن برجایگذاشتن رسوبات و گلولای باعث بهحرکتدرآوردن خودروهای پارکشده در بستر و حریم رودخانه شده است که این خود باعث خسارات جانی و مالی پیشگفته شده است. در پایان به نظر میرسد از یک طرف لزوم اجرای سریع پروژههای آبخیزداری در سرشاخههای مسیلهای این شهرستان به دو دلیل نگهداری و نفوذ تدریجی آب حاصل از نزولات آسمانی به سفره زیرزمینی و همچنین پیشگیری از وقوع فرونشست و سیلابها و خسارات ناشی از آنها و از طرفی اجرای طرحهای حفاظت از بستر و حریم رودخانهها و طرحهای ساماندهی و دیوارهچینی مسیلها و اجرای فنی و صحیح پروژههای ابنیه و تأسیسات لازم بر روی رودخانهها با درنظرگرفتن اصول مهندسی رودخانه و ایجاد پوششهای مناسب گیاهی در بالادست، عواملی خواهد بود که ضمن مدیریت صحیح منابع آب، مدیریت مطلوب بحران و کنترل سیلابها را در پی خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.