داستان يك سد -۲
ائتلاف براي زندگي ماهيها
محمد درويش
در سال ۱۹۹۱ صاحبان سد ادواردز، تقاضاي تمديد مجوز براي ۵۰ سال به منظور ادامه فعاليت سد را ارائه دادند. ائتلاف شکلگرفته جديدي براي حفاظت از رودخانه کنيبک درصدد متقاعدکردن کميسيون فدرال انرژي برآمد تا از صدور اين مجوز جلوگيري کند. اين ائتلاف متشکل از سازمان غيرانتفاعي رودخانههاي آمريکا، فدراسيون ماهيهاي آزاد آتلانتيک، شوراي منابع ملي ايالت مين و سازمان غيرانتفاعي Trout Unlimited بود. اندرو فالوند، رئيس ارشد سازمان Water Foundation ميگويد: «مردم نه تنها به مرور به اين فکر افتادند که تخريب سد چه مزايايي براي ماهيها دارد، بلکه چه منافعي براي شهري دارد که رودخانه آزادانه از ميان آن عبور کند». هرچند ائتلاف نامبرده استدلالهاي محکمي براي تخريب سد داشت اما تعطيلکردن يک سد برقابي در حال کار بهخاطر ماهيها تاکنون در ايالات متحده آمريکا سابقه نداشت. از همين رو، نخست کميسيون فدرال انرژي پيشنهاد خود را مبني بر تجديد مجوز سد اعلام کرد.
علاوه بر اين، طرفداران سد ادعا ميکردند که تخريب اين سد بسيار گران خواهد بود و به فرسايش ساحل رودخانه، سيلهاي بيشتر در پایيندست و کمارزششدن املاک در امتداد رودخانه منجر خواهد شد -مثلا در مورد سد گتوند هم برآوردها حاکي از آن است که حذف سد، سه برابر ساخت آن هزينه خواهد داشت- اما سرانجام در سال ۱۹۹۷ پس از افزايش فشار مخالفان سدسازي و ارائه استدلالهاي فني در هفتهزار برگه، کميسيون فدرال انرژي به رد تمديد مجوز رأي داد و دستور تخريب سد را صادر کرد. فعالان کمپين تخريب سد از خود بيخود شده بودند، درحاليکه صاحبان سد در سراسر کشور شوکه شدند! اين نخستينبار بود که کميسيون از قدرت خود براي رد مجوز برخلاف خواسته صاحبان سد استفاده ميکرد. اين تنها حکم کميسيون نبود که پيشگامانه محسوب ميشد، بلکه نيز نخستينبار بود که يک سد روي جريان اصلي يک رودخانه و نه روي شاخه کوچکتري از آن برداشته ميشد. سرانجام تخريب سد ادواردز در جولای ۱۹۹۹ به شانسي براي آگوستا در راستاي بازسازي ارتباطش با رودخانه تبديل شد. مردم آگوستا مانند بسياري از شهرهاي نيوانگلند در آن دوران، بيش از صد سال به رودخانه پشت کرده بودند. اما اينک در روز تخريب سد جشن گرفته و تيشرتهاي يادگاري را در حضور خبرنگاراني که از همه دنيا آمده بودند، به تن کرده و به علاقهمندان ميفروختند. به محض اينکه سد تخريب شد، رودخانه جان گرفت. ماهيها فورا به زيستگاهي بهطول ۱۸مايل بيشتر دسترسي پيدا کردند. ماهيهاي خاويار آتلانتيک از محل سابق سد عبور کردند و بهزودي نيز شاهماهي پشتکبود به رودخانه بازگشت. در عرض يک سال ميشد فکها را ديد که شاهماهيها را تعقيب ميکنند و با شاهماهيها همه جانوراني که از آنها تغذيه ميکردند -سمورهاي آبي، خرسها، مينکها، عقابهاي سرسفيد، عقابهاي ماهيگير و حواصيلهاي آبي- نيز بازگشتند. اما بهترين نشانه براي احياي اکوسيستم، افزايش حشرات آبزي مانند يکروزهها و بهارهها بودند که نشاني از بهبودي کيفيت آب داشتند. حالا همه به آب زدهاند؛ اغلب قايقرانان و پاروزنان. مرکز شهر به استفاده بيشتر از رودخانه پرداخته است. ساختمانها که بازسازي شدهاند اکنون از رودخانه به عنوان فاکتور مطبوعي استفاده ميکنند. رودخانه حقيقتا باز به زندگي برگشته است؛ هم براي انسانها و هم براي طبيعت. البته موفقيت تنها در آگوستا خاتمه نيافت. حذف سد ادواردز تلاشهايي براي پرداختن به مانع ديگري در بالادست رودخانه -سد فورت هاليفاکس- را شعلهور کرد. پس از هشت سال، اين سد هم در سال ۲۰۰۸ حذف شد و زيستگاه ديگري براي ماهيهاي بومي را گسترش داد و براي نمونه شمار شاهماهيهاي پشتکبود را از ۷۸ هزار در سال ۱۹۹۹ به ۵.۵ ميليون در سال ۲۰۱۸ رساند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.