آمریکا، ایران، عراق و عربستان نیازمند خط ارتباطی نظامیافتهای هستند
سیدحسین موسویان*
سایت ایرانفرانتپیج: عادل عبدالمهدی، نخستوزیر عراق، اعلام کرده است کشورش با هدف کاهش تنش میان ایالات متحده و ایران، هیئتهایی را راهی واشنگتن و تهران خواهد کرد. در هفتههای اخیر، حوادث متعددی به افزایش نگرانیها در منطقه درباره ایجاد درگیری نظامی میان ایالات متحده و ایران انجامیده است. چهار کشتی در آبهای اطراف شیخنشین فجیره هدف «عملیات خرابکارانه» قرار گرفتند، یکی از خطوط اصلی انتقال نفت در عربستان سعودی مورد حمله پهپادهای یمنی واقع شد، موشکی در فاصله کمتر از یکمایلی سفارت آمریکا در بغداد به زمین اصابت کرد، ناوگروه و جنگندههای آمریکا به منطقه اعزام شدند و یک روزنامه عربستانی خواستار حملات «جراحانه» آمریکا علیه ایران شد. ارتش آمریکا چندین ناو هواپیمابر و بمبافکن را در کنار پرسنل و کشتیهای دیگر خود در منطقه مستقر کرده است تا مانع تهدید احتمالی ایران شود. پنتاگون در حال بررسی درخواست نظامی آمریکا برای ارسال ۱۰ هزار نیروی اضافی به خلیجفارس به منظور تقویت توان دفاعی آمریکا در برابر تهدیدات بالقوه ایران است. در این میان، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با اعلام قرارنداشتن کشورش در مسیر جنگ با ایران، بر تمایل ایالات متحده برای گفتوگو تأکید کرد؛ درحالیکه بیم آن میرفت دو نفر از جنگطلبترین مشاوران او، جان بولتون و مایک پمپئو، نیت چنین جنگی را در سر بپرورانند.
اما دو روز بعد، ترامپ خود تهدید کرد ایران را از نقشه جهان حذف خواهد کرد. بیثباتی در رفتارهای متناقض و بیانیههای ترامپ میتواند به درگیری آمریکا با ایران بینجامد. با وجود این، رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای، در پاسخ به اظهارات آمریکا درباره تحریمها، جنگ و مذاکرات، اذعان کردند: «جنگ نخواهد شد. مذاکره نخواهیم کرد». ترامپ در حال بررسی سیاست «فشار حداکثری» در چهار بخش است؛ جنگ اقتصادی، جنگ سیاسی، جنگ سوم که روانی است و بخش چهارم که جنگ اطلاعاتی است. محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، با رد اتهامات مبنی بر برنامهریزی ایران و متحدانش برای هدفقراردادن منافع آمریکا در منطقه، هشدار داد ایالات متحده در حال تشدید تنشها از طریق اعمال «فشار حداکثری» است. از دیدگاه ایران، «گروه B» شامل جان بولتون، مشاور امنیت ملی آمریکا، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بنزاید، ولیعهد امارات متحده عربی و محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، «ایالات متحده را به جنگ با ایران سوق میدهند». اولویت گروه B، فروپاشی نظام سیاسی ایران بدون جنگ نظامی است. بااینحال آنها طرح دومی نیز دارند که شامل اعزام مأموران جعلی به سازمانهای امنیت و اطلاعات آمریکا و سایر کشورهای غربی با این ادعاست که ایران از طریق متحدان خود ازجمله حزبالله، بسیج مردمی عراق و جنبش حوثی، قصد حمله به نیروها و امکانات نظامی آمریکا و متحدان این کشور در منطقه را دارد. در نهایت گروه B بهآسانی میتواند با سازماندهی یک یا چند عملیات تروریستی از طریق عاملان خود، ایران را مقصر جلوه دهد. ترامپ پس از خروج آمریکا از توافق هستهای ایران (برجام) در آوریل ۲۰۱۹، سپاه پاسداران و شاخه فرعی آن، نیروی قدس را در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی قرار داد. ایران در پاسخ به این اقدام ترامپ، ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (CENTCOM) را بهعنوان سازمانی تروریستی معرفی کرد، آمریکا را حامی تروریسم خواند و درباره پیامدهای اقدام واشنگتن برای صلح و امنیت در خاورمیانه هشدار داد. از آنجا که ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده و نیروی قدس بازیگران اصلی منطقه هستند، افزایش احتمال درگیریهای منطقهای میان آمریکا و ایران مهمترین پیامد این وضعیت است. در جریان سفر اخیر مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، به بغداد، مقامات عراقی به او گفتند بغداد باید با ایران همکاری نزدیک داشته باشد تا از بازنگشتن تهدید داعش اطمینان حاصل کند؛ چراکه ایران در شکست داعش نقشی فعال داشته است. واکنش ایالات متحده در دو هفته گذشته نشان میدهد ممکن است دولت این کشور بر اساس اطلاعات جعلی ارائهشده از سوی اسرائیل، به اتفاقهای اخیر واکنش نشان دهد یا به برخوردها و درگیریهای تصادفی پاسخ دهد. آمریکا، ایران، عراق و عربستان سعودی نیازمند خط ارتباطی نظامیافتهای هستند تا ضمن پیشگیری از سوءتفاهمهای احتمالی، اطمینان حاصل کنند چهار پایتخت میتوانند شرایط را پیش از آنکه از کنترل خارج شود، آرام کنند. گفتوگوی چهارجانبه میان ارتشها درباره بحرانهای منطقه میتواند راهگشای استفاده از قابلیتهای همکاری باشد که نتایج مثبتی در پی خواهد داشت. کمترین فایده این اقدام، شکستن یخهای بزرگ در تنشهای فزاینده کنونی میان واشنگتن، ریاض و تهران خواهد بود. مزیت اصلی این ارتباط، قابلیت دستیابی به نتایج واقعی با چالشهای بسیار کمتر با توجه به پیچیدگیهای کنونی سیاست داخلی ایران و ایالات متحده است. *کارشناس امنیت خاورمیانه و سیاست هستهای در دانشگاه پرینستون
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.