آيا باخت فراكسيون اميد استراتژيك بود؟
پايان راه ائتلاف
اميرمحمد حسيني : نمايندگان در صحن شناور بودند. هيچکس روي صندلي چرمي سبز بند نبود و همهمه و هياهوي صحن را چيزي جز اعلام نتايج انتخابات رياست مجلس تبديل به سکوت نميکرد؛ سکوت، نمايندههايي که اغلب ايستاده و خيره به علي لاريجاني بودند و بعد لبخند بيصداي لاريجاني وقتي چشمش به برگه نتايج افتاد؛ لبخندي که حکايت از شروع دوازدهمين سال رياست او داشت، آنهم با 150 رأي که از آراي او در دور دوم انتخابات سال سوم نیز بيشتر بود. لاريجاني که نتيجه را اعلام کرد، فرياد شادي دستراستيهاي پارلمان بلند شد؛ ائتلاف مستقلين و ولاييها به ثمر نشسته بود. در مقابل 105 رأي، همه توان فراکسيون اميد بود؛ در آخرين سال مجلس دهم و در ايستگاه پاياني انتخابات هيئترئيسه. اميديها يک صندلي نايبرئيسي را هم به ولاييها، فراکسيون نزديک به جريان پايداري، واگذار کردند تا تلاش سهساله اين جريان به نتيجه برسد؛ تلاشي که از يک سو به پايينکشيدن علي مطهري از جايگاه هيئترئيسه و از سوي ديگر به نايبرئيسي مجلس نظر داشت. مسعود پزشکيان بار ديگر نايبرئيس اول مجلس شد و ديگر اعضاي هيئترئيسه نیز بدون تغيير باقي ماندند. فاطمه سعيدي، سخنگوي فراکسيون اميد، نیز کانديداي دبيري بود، نتوانست حصار مردانه هيئترئيسه بشکند؛ او فقط 79 رأي داشت. استدلالهاي شکست يا نتيجه انتخابات آخرين تلاش اميد براي رياست بهارستان به مقصد نرسيد. ائتلاف فراکسيون مستقلين با فراکسيون ولايي براي حفظ لاريجاني و رسیدن به جايگاه نايبرئيسي همان اتفاقي بود که شايد فراکسيون اميد در تحليلهايش از وضعيت آن را محاسبه نکرده بود. هرچند مستقلين پيش از انتخابات از ائتلافي سخن گفته بودند که خط قرمز آن رياست لاريجاني است. در مقابل، پاسخ رئيس فراکسيون اميد اين بود: ائتلاف با وجود خط قرمز معنا ندارد. حالا نظرات و استدلالهاي نمايندگان اميدي درباره انتخابات را که پيش از اين بهطور علني مطرح نميشد، ميتوان در رسانههاي مختلف شنيد؛ از اميديهايي که مخالف نامزدي عارف براي رياست بودند تا کساني که نتيجه ديروز را شکستي براي فراکسيون تلقي نميکنند. آنها ميگويند بايد اين پيام به مردم منتقل ميشد که فراکسيون اميد در اکثريت نيست. موضوعي که دقايقي بعد از اتمام انتخابات هيئترئيسه، مصطفي کواکبيان در تذکري مطرح کرد. کواکبيان گفت: «نتايج انتخابات نشان داد ما اصلاحطلبان اکثريت مجلس نيستيم، پس نبايد مسئوليت قضايا به دوش اصلاحطلبان بيفتد». گويا اين موضوع در جلسه مجمع عمومي فراکسيون اميد که در آن محمدرضا عارف براي نامزدي رياست انتخاب شد نیز مطرح شده بود. علي مطهري درباره آن جلسه به «ايسنا» گفته است: درباره انتخابات هيئترئيسه، در فراکسيون دو گروه با دو نقطهنظر متفاوت وجود داشت. مطهري جلسه را اينطور روايت کرده است: «استدلال گروه اول اين بود که احتمال رأيآوري کانديداي رياست که قاعدتا آقاي عارف خواهند بود، ضعيف و زير ۵۰ درصد است و علاوه بر اين، در صورت کانديداشدن ايشان، دو فراکسيون ديگر متحد ميشوند و توافق ميکنند که به ازاي رأي ولاييها به آقاي لاريجاني، مستقلها نيز به کانديداهاي نايبرئيسي آنها رأي بدهند و در نتيجه خطر ازدسترفتن برخي کرسيهاي فراکسيون اميد در هيئترئيسه وجود دارد؛ اما استدلال گروه دوم ازجمله جناب آقاي عارف اين بود که ما بايد به جامعه پيام بدهيم اين جريان سياسي بيتفاوت نيست و براي رياست نیز کانديدا دارد؛ هرچند رأي نياورد. آنگاه اعلام ميکنيم تعداد ما در مجلس اين مقدار است و در اقليت هستيم؛ پس انتظار بيش از حد نداشته باشيد و اين پيام در واقع براي انتخابات اسفند ۹۸ و انتخابات ۱۴۰۰ خواهد بود. البته برخي از اين افراد -نميدانم بر چه اساسي- معتقد بودند آقاي عارف رأي ميآورد». در نهايت در رأيگيريای که روي برگههاي مخفي انجام شد، فراکسيون عارف را نامزد رياست مجلس معرفي کرد. چرا مطهري رأي نياورد به نظر ميرسد مطهري دليل رأينياوردن خود را نامزدي عارف براي رياست ميداند. او رقابت را به عبدالرضا مصري، وزير کار دولت نهم احمدینژاد واگذار کرد. رأي مطهري 128 و مصري در سال چهارم 148 رأي داشت. جلال ميرزايي که عضو کميته انتخابات هیئترئیسه فراکسيون بود، دلايل این اتفاق را چين توضيح داد: «رأينياوردن آقاي مطهري به دو عامل بستگي داشت؛ يکي فعاليت زياد آقاي مصري بود که به همه نمايندهها مراجعه کرد و حتي پيامک فرستاد. مسائل منطقهاي يعني زاگرسنشيني را هم پررنگ کرد که تأثيرگذار است. کمااينکه اين وضعيت درباره آقاي پزشکيان صادق است. اما آقاي مطهري اين کار را نکرد. مسئله بعدي اين است که ارادهاي از سال دوم وجود داشت که آقاي مطهري را پايين بکشند. ارادهاي که از بيرون مجلس بود و قابل کتمان نيست. اين اراده امسال سعي کرد که اين دو فراکسيون [مستقلين و ولايي] را منسجم کند. اينها باعث رأينياوردن آقاي مطهري شد. عامل سوم هم اين بود که آقاي مطهري فعاليت زيادي نداشت. نمايندهها دوست دارند که شخصا به آنها مراجعه شود. هرچند اين کار درست نيست». ميرزايي با تعبير شکست از انتخابات هم موافق نيست: «آمدن آقاي عارف محصول اراده جمعي مجمع عمومي فراکسيون اميد بود. در تشکيلات نظر اکثريت مهم است. آقاي عارف خود را در معرض رأي مجلس قرار داد و رأي آورد. نتيجه اينطور رقم خورد و مردم بدانند که اعضاي فراکسيون اميد در اکثريت نيستند. نهايت رأي ما رأي آقاي عارف است و سقف آن با اضافهکردن رأي مستقلين آراي مطهري است». هرچند ميرزايي گفت که اوضاع انتخابات هيئت رئيسه مطابق فرض آنها روي کاغذ پيش نرفت: «ما براي برد تلاش کرديم و اين نتيجه به دست آمد. فرض ما روي کاغذ اين بود که صد و ده تا پانزده نفر خودمان هستيم. 20 تا 30 رأي ديگران را هم ميگيريم اما اين اتفاق نيفتاد». از انتقادها به ليست ائتلافي تا فراکسيون که اکثريت نيست چند ساعت بعد از انتخابات، عارف در جلسه شوراي عالي سياستگذاري اصلاحطلبان حاضر شد. عارف درباره انتخابات پيشرو سخن گفت اما جملات او بيارتباط با انتخابات چند ساعت پيش در مجلس، نبود. او گفت که در انتخابات مجلس يازدهم راه خود را از کساني که ميخواهند از اعتبار جريان اصلاحطلب سوءاستفاده کنند، جدا خواهيم کرد. اشاره عارف به کساني است که با ليست اميد وارد مجلس شدند. در مجلس اما برخي آرام آرام و بعضي به سرعت به جريان نزديک به لاريجاني يعني فراکسيون مستقلين نزديک شدند. غلامعلي جعفرزادهايمنآبادي نماينده رشت از جمله همين نمايندهها بود که دو سال بعد از انتخابات در پاسخ به انتقادات گفت که «کارکرد ليست اميد تا پشت در مجلس بود». اين چرخشها باعث شد فراکسيون اميد نتواند در اکثريت مجلس باشد. هرچند به گفته منتقدان مواضع اعتدالي و حتي اصولگرايي برخي از نامزدهاي ليست اميد پيش از انتخابات هم مشخص بود. بنابراين به گفته آنها ميشد از همان شروع کار اعلام کرد که در ليست ائتلافي چه کساني اصلاحطلب هستند و در نتيجه فراکسيون اميد هم اکثريت مجلس را در اختيار نخواهد داشت و نبايد توقعها را از آن بالا برد. محمدرضا عارف هم دو سال پيش در همين زمينه و موضوع ائتلاف با اصولگرايان ميانهرو گفته بود: «صراحتا بگويم براي شکلگيري اين ائتلاف هزينههاي زيادي را متحمل شديم و مورد انتقادات شديد جوانان اصلاحطلب قرار گرفتيم. البته در همان زمان پيشبيني ميکرديم که بعضيها در داخل مجلس راهشان را از ما جدا کنند ولي توقع نداشتيم کساني که با برند «اميد» وارد مجلس شدند رودرروي ما قرار بگيرند». اين مواضع به مرور از زبان اصلاحطلبان مجلس شنيده و در انتخابات هيئت رئيسه هم از پشت تريبون صحن تکرار شد. غلامرضا تاجگردون يک سال بعد از انتخابات گفته بود: «توقعات اصلاحطلبان خارج از مجلس نيز بايد در حد تعداد اصلاحطلباني باشد که وارد مجلس شدند. من فکر ميکنم با توجه به اين تعداد، عملکرد فراکسيون اميد قابل قبول است». به نظر ميرسد اصلاحطلبان مجلس حالا جملهاي را فرياد ميزنند که ميتوانستند در آغاز کار روي آن تأكيد کنند. ليست اعضا منتشر ميشود؟ در اين بين هنوز ليست اعضاي فراکسيون اميد منتشر نشده است. نمايندگان اميدي زيادي خواهان منتشرشدن اين ليست هستند اما به گفته آنها هيئت رئيسه ملاحظاتي براي عدم انتشار آن دارد. بعد از گذشت سه سال حالا به گفته جلال ميرزايي وعدهها براي انتشار اين ليست به عمليشدن نزديک است: «در جلسهاي که داشتيم براي روشنشدن افکار عمومي و اينکه چه کساني در فراکسيون اميد ثابتقدم بودند اين موضوع را بررسي کرديم و احتمال منتشرشدن آن جدي است». بايد منتظر منتشرشدن ليست اعضاي فراکسيون اميد ماند. ليستي که شايد تعداد اعضای آن بين آراي محمد عارف و فاطمه سعيدي متغير باشد؛ يعني از 105 تا 79.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.