|

همسايگان آتش‌نشان و آتش‌افروز

غلامرضا نظربلند . تحليلگر

تحرکات نظامي اخير آمريکا در منطقه خلیج فارس به ايجاد نوعي دو‌قطبي دامن زده است. بعضي از کشورهاي منطقه، به‎ويژه عربستان و امارات حساب خود را از بقيه جدا کرده و رسما و آشکار زير بيرق آمريکا رفته‎اند و به همسايه بزرگ شمالي خود چنگ و دندان نشان مي‎دهند. بعضي ديگر از‌جمله کويت، عراق و عمان سعي کرده‎اند.از اين رويکرد فاصله بگيرند و حتي با اتخاذ سياست «بي‌طرفي مثبت» (اتخاذ اصول بي‎طرفي و در‌عين‌حال حضور فعال در عرصه تشنج‎زدايي) به «اصلاح ذات‎البين» روي آورند. در‌اين‌ميان رئيس دستگاه سياست خارجي کشور هم با فعال‌کردن ديپلماسي رفت‌وآمدي (shuttle diplomacy) و ديدار با بعضي از همتايان و رؤساي دولت‌ کشورهاي منطقه و فرامنطقه تلاش کرده است از وقوع جنگ ديگري در اين خطه زخم‎خورده از جنگ‎هاي خانمان‌سوز جلوگيري کند. او در آخرين اقدام از اين دست در ديدار با سران کشور عراق مجددا از آمادگي تهران براي امضاي پيمان منطقه‎اي عدم تجاوز با همه کشورهاي خليج فارس سخن به ميان آورده است. اينکه چرا در ميان کشورهاي عربي منطقه خليج فارس که بيشتر آنها از اعضاي شوراي همکاري‎هاي خليج فارس هستند، اين‎گونه واگرايي و دو‌دستگي به وجود آمده، نيازمند ريشه‎يابي و بحث مستوفايي است که از حوصله اين يادداشت خارج است؛ اما آنچه در اين دوقطبي ايجاد شده، نمايان و بسيار هم جالب است، اين است که امارات و عربستان به همراه بحرين جنگ‌هايي را که عمان، کويت و عراق در نيم‌قرن اخير به نحوي درگير آن بوده‎اند، درک و تجربه نکرده‎اند. عمان که به نسبت ريشه‎دارتر از ساير کشورهاي حوزه جنوبي خليج فارس است، نزديک به 15 سال را در دهه‎هاي 60 و 70 قرن اخير ميلادي درگير جنگي خشن با چريک‎هاي جبهه آزادي‌بخش ظفار بود که اگر کمک ايران به آن کشور نبود، جنگ را به آنها باخته بود و منطقه سرنوشت و وضعيت ديگري يافته بود. بعد از عمان، نوبت به ايران تازه انقلاب‌کرده رسيد تا جنگي هشت‎ساله با عراق را که از طرف اين کشور آغاز شد، تجربه کند. اين تجربه براي کشور متجاوز پشيماني به بار آورد و آن را به اين درک رساند که چيزي تلخ‎تر از جنگ به‎ويژه اگر خود آن را تحميل کند و ديگري را قرباني بگيرد، نيست. سومين جنگ منطقه در مدت فقط 30 سال، نصيب کويت شد. اين همان کشوري بود که در جنگ تحميلي هشت‎ساله طرف متجاوز را گرفت و از ارائه هيچ‎گونه کمکي به آن دريغ نورزيد و حال خود به اشغال آن درمي‎آمد! استشمام بوي مشمئزکننده جنگ و چشيدن مزه تلخ آن به عراق و کويت و عمان فهماند که نه‌تنها از آتش‎افروزي بپرهيزند؛ بلکه با اتخاذ سياست موازنه مثبت، آتش‎نشاني کنند. اين فهم را نه عربستان دارد و نه امارات. اين دو کشور به اتفاق بحرين جنگ را تجربه نکرده‎اند و مزه آن را نچشيده‎اند و اگر هم دستي بر آتش جنگ داشته‎اند، محدود به خراب‌شدن روي سر يمني‎هاي فقير و مظلوم، با تشکيل ائتلافي عريض و طويل بوده است. ممکن است گفته شود که اختلافات تهران با منامه و رياض و ابوظبي زمينه و سابقه‎اي ديرينه دارد و گناه آن به گردن طرفين است. به فرض هم که چنين باشد، پرسش اين است که اين حد نفرت‎پراکني و خصومتي که اماراتي‎ها به خرج مي‎دهند، چه توجيهي و چه تناسبي و چه محملي دارد؟ امارات کيست که به قول المرزوقي، رئيس‎جمهور سابق تونس، «تمام منطقه (شمال آفريقا) در معرض انتشار ويروس آن قرار گرفته است؛ به‌گونه‎اي‌که در‌صدد تخريب ليبي و در کمين تونس و الجزاير و مغرب و موريتاني نشسته است»؟ امارات در چه حد و قواره‎اي است که باز هم به قول المرزوقي «با دخالت شرم‎آور در يمن و ليبي و سومالي، زمينه را براي کودتاهاي خشن فراهم مي‎کند»؟ اينها که همه از‌جمله کشورهاي عربي‎اند و هيچ‌کدام با ابوظبي اختلاف مرزي و ارضي ندارند. مراتب پيش‌گفته درباره عربستان هم به نحوي صادق است؛ هرچند اين کشور حداقل به اندازه امارات کم‌معونه نيست و در حد خود، داراي عده و عُده است.

واشنگتن يا با تهران به تفاهم مي‎رسد که در اين صورت قدرت منطقه‎اي ايران و طبعا قرارگرفتن ساير کشورهاي منطقه از‌جمله امارات و عربستان در ذيل آن را پذيرفته است يا به احتمال کمتر با آن درگير مي‎شود. در‌اين‌صورت اين علف‎ها هستند که زير پاي فيل‎ها له مي‎شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.