|

نقد روان‌شناسانه نمایشگاه «من جایی خودم را جا گذاشته‌ام» شهرام کریمی در گالری اعتماد

چون نیست...

نازنین رحیمی: جایی خودم را گم کرده‌ام/ در تو که دستانت سرد شد و من آرام شب را در تو گذراندم. در خیالی که دریا بود تاریکی و ماه و من تا انتظار و من تا طلوع گریستم /گریستم برای آن که تو نبودی و من خالی- راه گم می‌رفتم. می‌رفتم خالی می‌رفتم / در سنگ شهرام کریمی گذراندن شب در ديگري و انتظار و گريستن براي نبودن ديگري و خالي‌شدن از ديگری و نهايت در سنگ فرورفتن ... آنچه در ورود اين نمايشگاه به من يادآور شد، نوعي قبرستان بود؛ قبرستاني خوش‌رنگ‌ونگار براي نقاشي كه در بيشتر تابلوها به صورت مجسمه‌اي كامل يا نيمه به وسيله پرسوناژهای ديگر، تابلويش حمل مي‌شد. نقاش در ازدست‌دادن ديگری خالي شده بود و خالي‌شدن آن گويي به نوعي حفره لاکانی را حس و حمل كرده بود. اين مازاد همان ابژه «‌پتی آ» یا علت میل است. ابژه پتی آ، حفره یا شکافی است که امر نمادین به گرد آن شکل می‌گیرد و نیز آن چیزی است که فقدان را پنهان می‌کند. در اصطلاح لاکانی، فانتزی رابطه ناممکن سوژه با ابژه «پتی آ» را تعریف می‌کند و این تابلوها فانتزی نقاش ما بود برای تحمل رنج حفره لاکانی‌اش. هنرمند گويي خلأش را در تمام تابلوها حمل مي‌كرد. اما به عبارتي ديگر و نگاهي از منظر فرويد: «مرگ، تنهايي، تخت يك‌نفره، چمدان‌هاي آماده سفر». اينها همه حس مرگ نقاش است در ازدست‌دادن ديگری كه همان مادر و بعد معشوق و در نهايت سرزمين اوست. او چه زندگی را بیافریند، چه مرگ را، چه کار خلاقه‌اش جلوه‌ای از شادی باشد، چه اندوه، چه عروسی، چه عزا، چه روشنی، چه تاریکی، هنرمند ما آن‌گاه که می‌آفریند، می‌میرد تا بار دیگر زنده شود و زنده بماند و اين در تابلوهاي او نقش بسته بود. می‌آفریند که همیشه باشد. پس مرگ و هراس از نبودن، فرار آن خلاقیت است و این هراس، دلهره هستی‌مدارانه هر خلاقی است به هنگام آفرینش. گاه آشکار، رودررو، بی‌پروا و گاه پنهان و از پشت حجاب رمزوراز برای ما. هنرمند نقاش اين نمايشگاه علاوه‌بر اينكه قبرستاني خوش‌آب‌ورنگ و تك‌نفره را آفريده بود، بلكه با قراردادن نمادهايی از ايرانش و شهرش چون سرو و گل رز و پنجره و گرفته‌هايي از تاريخ، حس مرگ را با نقش‌ونگاري زيبا آفريده بود به زايشي دوباره و پركردن خلأ لاكانی كه شايد ابژه «پتي آ» را دوباره و دوباره تكرار كند و روزي كنار سرو و تخت به آرامي خوابي خوش بيند چون خيام: «چون نیست ز هر چه هست جز باد بدست/ چون هست بهرچه هست نقصان و شکست/ انگار که هرچه هست در عالم نیست/ پندار که هرچه نیست در عالم هست».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.