|

در مراسم دهمين جايزه اخلاق و نيايش در آيينه هنر و پژوهش مطرح شد

شکست اخلاقي، سنگين‌ترين شکست يک جامعه

شرق: مراسم دهمين جايزه اخلاق و نيايش در آينه هنر و پژوهش، شامگاه ۲۹ ارديبهشت‌ در کتابخانه ملي ايران با حضور رئيس دولت اصلاحات، رضا داوري‌اردکاني، پژوهشگر فلسفه و استاد بازنشسته گروه فلسفه دانشگاه تهران، احمد مسجدجامعي، عضو شوراي اسلامي شهر تهران، اشرف بروجردي، رئيس کتابخانه ملي و جمعي از فرهيختگان كشور برگزار شد. احمد مسجدجامعي، عضو شوراي اسلامي شهر تهران، جايزه اخلاق را کاري مستقل دانست که بدون اتکا به بخش دولتي و با همت اهل هنر برگزار شده و گفت: امسال برگزاري جايزه اخلاق ضرورت بيشتري دارد؛ چراکه بالاترين شکست يک جامعه شکست اخلاقي است. مسجدجامعي افزود: يکي از القاب تهران، غير از دارالخلافه، دارالاحسان بود؛ زيرا تهران در مجاورت ري‌ قرار داشت و امامزاده قاسم، امامزاده زينعلي و عينعلي در تهران از تبار امام حسن(ع) هستند. امسال در دهمين سال برگزاري اين مراسم، خوشحاليم کاري مستقل و بدون حمايت بخش دولتي به همت اهل فرهنگ برگزار شده و اين کاري است که شايد اگر در سال‌هاي قبل، برگزاري آن دلايلي به همراه داشت، امسال ضرورت‌هاي بيشتري پيدا کرده است؛ زيرا بالاترين شکست يک جامعه، شکست اخلاقي است. هيچ‌کس نمي‌تواند به‌تنهايي به بهشت برود و بازسازي اخلاقي جامعه در شرايط کنوني به‌ويژه با وضعيتي که در شرق و غرب عالم شاهدش هستيم و مشخصا در حوزه‌هاي مختلف اجتماعي و رسانه‌اي، تعاريف جديدي را مي‌طلبد و از ضرورياتي است که جامعه فرهنگي ما بايد به آن توجه کند. او در ادامه با بيان اينكه نبايد تنها به نقد شرايط نامطلوب بسنده کنيم، اظهار كرد: دادن اين جايزه به معناي آن است که ما در همه اين سال‌ها و شرايط غيرقابل قبول، چهره‌هايي را به‌عنوان چراغ روشن اخلاق و معنويت قرار داده‌ايم و آنها پايگاه‌هاي درخور اتکايي در عرصه فرهنگ، اجتماع و هنر هستند. ما در اين 10 سال، شايد قريب به صد نفر از بزرگان را در حوزه‌هاي فرهنگ، هنر، پژوهش و دين معرفي کرده‌ايم که نمونه‌هايي از نورانيت منش، شخصيت، رفتار و سنت‌هاي اجتماعي و علمي بوده و هستند. به مناسبت اين روزها، به خانه مرحوم دکتر محمد معين که در حوزه کاري ماست، سري زدم و در بحثي که با خانواده ايشان داشتم، برايم جالب بود تلاشي که اين عزيزان براي حفظ فرهنگ، عواطف، آداب و اصول کردند، چقدر بوده است. دکتر معين و دهخدا بدون هيچ چشم‌داشتي فرهنگ معين و فرهنگ دهخدا را نوشتند؛ اما به دليل بيماري و کسالت دکتر معين، دکتر سيدجعفر شهيدي دو يا سه جلد از فرهنگ معين را به پايان رساند، ولي براي اين کار نه توقع مادي و نه انتظار نام و نشاني از خود روي جلد اين اثر داشت و شايد اگر جوانمردي ايشان نبود، اين کار انجام نمي‌شد. آنها صرفا برای حفظ فرهنگ و زبان ايراني اين زحمت را متقبل شدند. آن نسل معاصر را مقايسه کنيد با امروز که روبه‌روي دانشگاه همه چيز را مي‌توان با پول خريد؛ با پول مي‌توان دکترا گرفت، کتاب نوشت، مقاله بين‌المللي نوشت و... . اين وضعيتي شایان تأمل است. اگر اخلاق به عادت تبديل شود جوهر خودش را از دست مي‌دهد دکتر رضا داوري‌اردکاني نيز در بخش ديگري از اين مراسم گفت: فکر جايزه اخلاق و نيايش بسيار کار خوبي است؛ زيرا از چيزهايي که ما بيش از همه به آن نياز داريم، اخلاق است. وقتي اخلاق هست، کسي از آن حرف نمي‌زند؛ چنان‌که ماهي در آب به آب فکر نمي‌کند؛ اما وقتي اخلاق نيست، همه از اخلاق مي‌گويند. در‌حالي‌که حرف‌زدن درباره اخلاق صورت‌هایی دارد و شايد سخن‌گفتن از اخلاق هم آسان باشد و هم بسيار مشکل؛ حتي به نظر مي‌رسد که مشکل‌تر از سخن‌گفتن درباره هنر است؛ زيرا هنر به درس مبدل نشده، ولي اخلاق به درس تبديل شده است. اين پژوهشگر فلسفه گفت: اگر اخلاق به درس تبديل شود، نقص بزرگي در زندگي و روح و جان آدمي روي داده است. بشر هميشه اخلاق داشته است. اخلاق را نبايد با عادات يکي بدانيم، البته عادات اخلاقي وجود دارند و فضايل هم چيزي شبيه عادت هستند؛ اما اگر اخلاق به عادت تبديل شود، جوهر خودش را از دست داده است. علم اخلاق در يونان به وجود آمد. اخلاق دستور خوب زندگي‌کردن و بهتر خدمت‌کردن به مدينه يوناني بود. اخلاق يوناني تا رنسانس ادامه پيدا کرد. در فرهنگ ما نيز ابن‌مسکويه، خواجه‌ نصيرالدين طوسي، دواني و بالاخره ملامهدي نراقي در علم اخلاق کار کردند. او در ادامه با بيان اينكه درس اخلاق کافي نيست و بايد به فکر اخلاق بود، بيان كرد: بايد غمخوار اخلاق بود؛ غمخواري اخلاقي نيز هم در يونان و هم در عالم اسلام بوده است. در رنسانس، اخلاق صورت ديگري پيدا کرد و آن صورت متحول‌شده تاکنون ادامه پيدا کرده و اخلاق سراسر جهان شده است. همه مي‌دانيم که يکي از اوصاف جهان جديد، «سکولاريسم» است که شايد بتوانيم آن را به آساني تعريف کنيم، ولي فهم اين واژه اندکي مشکل است. در تعاريف ارائه‌شده از اين واژه به نظر مي‌رسد سکولاريسم نوعی نظر است که مي‌توان آن را رد کرد؛ در‌حالي‌که سکولاريسم امری وجودي است و يک نظر نيست. از اين رو، سکولاريسم جزئي از تاريخ جديد است و از اين نظر بوده که در اخلاق اثر گذاشته است. سکولاريسم ضد اخلاق نيست، چنان‌که ضد دين هم نيست. بلکه تنها با دخالت اخلاق در سياست و در اداره زندگي موافق نيست و مطابق آن، اداره‌کنندگان چرخ زندگي آدميان هستند و آنها خود زندگي‌شان را اداره مي‌کنند. او اظهار كرد: زماني که کانت دو جلوه از عقل را تشخيص داد، نخست عقلي که مي‌شناسد (عقل‌ نظري) و علم جديد محصول آن عقل است و صورت ديگر آن عقل عملي است. عقل عملي، آزادي و اخلاق بوده و فرمان مطلق مي‌دهد. حادثه‌اي که هرگز کانت و هيچ‌کدام از بزرگان انديشه به آن رضايت نداده‌اند، يک نوع جانشيني است. فهم رابطه اخلاق و سياست مشکل‌تر از هر چيزي است و در سياست اتفاقي افتاده که ما کمتر به آن توجه مي‌کنيم. در واقع، اخلاق تشخيص خير از شر و تصميم درباره عمل است. اين تشخيص کار دشواري است و موازيني براي آن تعريف مي‌شود؛ مثلا در جامعه ما صورت نوعي اخلاق تعيين مي‌شود اگر صرف ساده‌زيستي، براي اخلاقي‌بودن کافي باشد و صورت نوعي اخلاق باشد. داوري‌اردکاني افزود: نگاه انديشه ما‌، انديشه اخلاقي نيست، غمخواري اخلاقي وجود نخواهد داشت. در اروپاي جديد، بيشتر سياست جانشين اخلاق شده (بحث ما اين نيست که سياست‌مدار نمي‌تواند اخلاقي باشد؛ بلکه سياست‌مدار اخلاقي وجود دارد و ما نيز سياست‌مدار اخلاقي داريم. بحث جامعه سياسي و جامعه اخلاقي است که اخلاق امر منتشر در جامعه است) وقتي صورتي از ليبراليسم مثال خير و نمونه اخلاق مي‌شود، همه‌چيز با آن سنجيده مي‌شود. گمان نمي‌کنم هيچ‌کس با فهم معمولي از سياست از فاشيسم و نازيسم دفاع کند؛ اما اگر مثال شر، فاشيسم باشد، آن‌گاه خودش فراموش مي‌شود. او در ادامه بيان کرد: اينها ظرافت‌هايي است که ما در بحث اخلاق متوجه نمي‌شويم. اخلاق، مقام آزادي و مقام تشخيص خير است؛ تشخيصي‌ که من مي‌دهم و به آن عمل مي‌کنم. اخلاق، عمل است، ايدئولوژي نيست. آنچه در زمانه ما اتفاق افتاد، تا حدي غربت اخلاق است. اگر اخلاقي فکر کنيم، قانون جايگاه خودش را پيدا مي‌کند و اگر اخلاقي فکر نکنيم، قانون از جايگاه خودش خارج مي‌شود و هرج‌ومرج و بي‌نظمي حاکم مي‌شود. هدف از آفرينش رسيدن به کمال است اشرف بروجردي، رئيس کتابخانه ملي، نيز در بخش ديگري از اين مراسم گفت: ما در دهمين گردهمايي جايزه اخلاق و نيايش جمع شديم تا بار ديگر به خود متذکر شويم که هدف از آفرينش ما رسيدن به کمال و متخلق‌شدن به اخلاق الهي است. اگر اخلاق را زاده باورهاي آدمي و تجلي آن در رفتار تعريف کنيم و نيايش را بخشي از پرستش که از فطرت انسان سرچشمه مي‌گيرد، بدانيم. باور به وحدانيت ذات حق و جاودانه‌بودن او، ما را از پذيرش خدايان زميني برحذر داشته و از بردگي ديگر انسان‌ها آزاد مي‌کند. اين مسئله در رفتار و چگونگي تعامل ما با ديگران اثر‌بخش بوده و راه رسيدن به حقيقت را هموار می‌کند و اين انديشه که بشر نماينده عظمت آفرينش، چه در ساختار و چه در مقام و منزلتي که در کائنات دارد، باعث شده تا خداوند از او به‌عنوان جانشين خود به روي زمين ياد کند. رئيس کتابخانه ملي با تأکيد بر اهميت شباهت ذات انسان در متون الهي گفت: عشق به مخلوقات خدا لازمه هم‌زيستي و تعامل با يکديگر يا همان اخلاق است. انساني که برخوردار از عزت نفس و آزاد‌انديشي است، مي‌تواند الگوي اخلاق باشد. اين برنامه در راستای شناساندن اخلاق‌مداراني است که با رفتار و گفتار خود مي‌توانند الگوي يک انسان کامل و يک انديشمند بافضيلت ارزش‌ها باشند. تجليل از چهره‌ها در بخش پاياني مراسم در اين مراسم از دکتر فتح‌الله مجتبايي، استاد فلسفه، اديان، فلسفه شرق، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسي، محقق و هندشناس، آيت‌الله محمود امجد، استاد اخلاق و از استادان حوزه‌هاي علميه، دکتر محمد صادق پيروز، رئيس درمانگاه چشم‌پزشکي بيمارستان فارابي، دکتر محمود زند‌ مقدم، نويسنده مردم‌شناس و بلوچستان‌پژوه، کريم زماني، مولوي‌شناس و مترجم قرآن و کتب ادعيه، فريبا مقصودي، نخستين بانوي خوشنويس قرآن در جهان اسلام، جعفر مدرس‌صادقي، نويسنده، مترجم و ويراستار، قاسم رفعتي، خواننده و رديف‌دان موسيقي ايران، گلاب آدينه، بازيگر سينما، تئاتر و تلويزيون، اعظم‌الله کاظمي، استاد مرمت بناهاي تاريخي، عباس عبدي، پژوهشگر اجتماعي، روزنامه‌نگار، عضو شوراي سردبيري روزنامه‌هاي سلام و صبح امروز، عبدالرسول گلبن‌حقيقي، کارگردان و نويسنده، شعله بلوچ پژوهشگر، مشاور و کارشناس بازسازي، نوسازي و مرمت و احياي اماکن تاريخي، فرهنگي، مسکوني، با نگرش به ارزش‌هاي فرهنگ تجليل شد. در پايان مراسم نيز رئیس دولت اصلاحات از همه کساني که در اين 10 سال براي اين گردهمايي تلاش کردند، به‌ويژه از احمد مسجد‌جامعي تشکر کرد و به همه کساني که در اين دوره‌ها نشان تجليل دريافت کردند، تبريک گفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.