|

اضطراب از جایگاه اجتماعی

در میان اضطراب‌هایی که ممکن است روزانه تجربه شود، یک اضطراب ظاهرا همگانی وجود دارد که کمتر به طور مستقیم درباره آن صحبت می‌شود: اضطراب از اینکه دیگران درباره شما چه فکری می‌کنند. به تازگی کتابی از آلن دوباتن ترجمه و منتشر شده که درباره «اضطراب منزلت» است. در نظر دوباتن، اصلا اتفاقی نیست که اولین سوالی که یک فرد جدید از شما می‌پرسد این است که «چه‌کاره‌اید» و پاسخی که دریافت می‌کند تعیین‌کننده میزان تمایلش به ادامه معاشرت با شماست. نگرانی از اینکه دیگران شما را تأیید کنند و بتوانید موقعیتی مناسب بر روی نردبان سلسله‌مراتب اجتماعی داشته باشید چیزی است که دوباتن اضطراب منزلت می‌نامد. خواسته یا ناخواسته نظم حاکم بر زندگی امروز انسان‌ها به‌گونه‌ای است که بیشتر مردم رفتارشان را با دیگران با توجه به جایگاه اجتماعی‌شان تنظیم می‌کنند. از آلن دوباتن پیش از این، کتاب‌های «سیر عشق»، «پروست چگونه می‌تواند زندگی شما را دگرگون کند» و «جستارهایی در باب عشق» به فارسی ترجمه و منتشر شده است. دوباتن در این کتاب ریشه‌های اضطراب منزلت را به کمک فلاسفه، هنرمندان و نویسندگان بررسی می‌کند (از پیامدهای انقلاب فرانسه گرفته تا حسادت مخفیانه افراد به موقعیت دوستان‌شان) و در ادامه به روش‌هایی اشاره می‌کند که انسان‌ها برای غلبه بر نگرانی‌هایشان در مسیر رسیدن به شادی استفاده کرده‌اند. او در این کتاب خواننده را به سیاحتی در تاریخ عقاید اقتصادی، اجتماعی و سیاسی می‌برد تا مسأله اضطراب منزلت را بررسی کند. دوباتن این پرسش را مطرح می‌کند که آیا زندگی مدرن سبب شادی انسان‌هاست و از خوانندگان می‌خواهد به شرایط زندگی اجداد بدوی‌‌شان فکر کنند و ببینند آیا آنها خوشحال‌تر بوده‌اند یا شما خوشحال‌ترید. او می‌گوید: «اگر از فکر شکست مضطرب می‌شویم، به این دلیل است که موفقیت تنها محرک واقعی جهان است تا حسن‌نیتش را به ما ارزانی کند. پیوند خانوادگی، دوستی یا جذابیت، شاید گاهی محرک‌های مادی را غیرضروری جلوه دهند، ولی فقط یک مثبت‌اندیش بی‌عقل می‌تواند برای تامین همیشگی نیازهایش بر این عوامل تکیه کند. انسان‌ها بدون اینکه دلایل قوی برای لبخند‌زدن داشته باشند، به ندرت لبخند می‌زنند». او معتقد است به‌جز در جوامعی که منزلت اجتماعی از بدو تولد تثبیت شده و خون اعلا در رگ‌های افراد جاری است، جایگاه رفیع اجتماعی به دستاوردهای افراد در زندگی بستگی دارد. در نظر او، چه‌بسا افراد به خاطر حماقت یا نداشتن شناخت از خودشان یا اقتصاد جهانی یا بدخواهی دیگران شکست بخورند و خود را سرزنش کنند. کتاب در دو بخش اصلی تنظیم شده است. دوباتن در بخش اول علت‌های مبتلاشدن به اضطراب منزلت را برمی‌شمارد و هرکدام را به تفصیل بررسی می‌کند و در بخش دوم راه‌حل‌هایی برای مقابله با این اضطراب ارائه می‌دهد. او اضطراب منزلت را اینگونه تعریف می‌کند: «نوعی نگرانی که آن‌قدر مخرب است که می‌تواند ابعاد گسترده‌ای از زندگی ما را نابود کند. نگرانی از اینکه نتوانیم خودمان را با ایده‌آل‌هایی که جامعه برای موفقیت تعیین کرده تطبیق داده و در نتیجه ممکن است شأن و احترام خود را از دست بدهیم؛ نگرانی از اینکه رده‌ اجتماعی کنونی‌مان خیلی پایین است یا در شرف سقوط به رده‌ای پایین‌تر هستیم». او عوامل مختلفی را در برانگیختن و تشدید این اضطراب دخیل می‌داند، از جمله پس‌رفت، اخراج به دلیل تعدیل نیرو، ترفیع همکاران، بازنشستگی، صحبت با افرادی که در همان زمینه شغلی مشغول به کارند، تصویر افراد برجسته بر روی صفحه روزنامه‌ و موفقیت بزرگ‌تر دوستان. او معتقد است اگر موقعیت افراد بر روی این نردبان این‌قدر اهمیت دارد، دلیلش این است که تصورشان از خودشان تا حد زیادی متکی است به تصویری که دیگران از آنها می‌سازند. ازاین‌رو، اگر افراد استثنایی را کنار بگذارید، انسان‌های غیراستثنایی برای اینکه بتوانند خودشان را بپذیرند به نشانه‌های احترام‌آمیزی از سوی جهان متکی‌اند. دوباتن اظهار تاسف می‌کند از اینکه نمی‌توان به این راحتی‌ها به منزلت اجتماعی دست یافت، چه رسد به حفظ آن در طول زندگی. تز او در کتاب حاضر از این قرار است: 1) اضطراب منزلت قابلیتی فوق‌العاده در ایجاد اندوه دارد؛ 2) عطش شأن و منزلت اجتماعی، مانند تمام امیال دیگر، می‌تواند فوایدی داشته باشد: افراد را تحریک کند از مهارت‌هایشان استفاده کنند، افراد را به سوی کمال تشویق کند، افراد را از بی‌قاعدگی‌های مخرب برحذر می‌دارد و اعضای جامعه را دور سیستم ارزشی مشترکی به هم پیوند می‌دهد؛ 3) شاید بهترین روش برای بررسی هر وضعیتی صحبت درباره آن و تلاش برای رسیدن به درکی از آن باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.