هجو جهان معاصر
پارسا رياحي: «ماهيها نگاهم ميكنند» عنوان رماني است از ژان پل دوبوآ كه با ترجمه اصغر نوري در نشر افق به چاپ رسيده است. ژان پل دوبوآ از نويسندگان معاصر فرانسوي است كه در سال 1950 در شهر تولوز متولد شده است. دوبوآ در رشته جامعهشناسي تحصيل كرد و سپس به روزنامهنگاري روي آورد و ابتدا به عنوان گزارشگر روزنامهاي ورزشي به فعاليت پرداخت. بعد از آن او به نوشتن مطالب سينمايي و حقوقي پرداخت و در نهايت از سال 1984 به گزارشگر و روزنامهنگار مجله معروف چپگراي فرانسه، نوول ابسرواتور تبديل شد. دوبوآ براي اين مجله مجموعه مقالاتي درباره آمريكا نوشت كه دو گزيده از آنها در كتابهاي «آمريكا نگرانم ميكند» و «تا اينجا همهچيز در آمريكا روبهراه بود» منتشر شدند. اين مقالهها به شيوهاي تقريبا داستاني نوشته شدهاند و تصويري منفي از آمريكا به دست ميدهند. اولين رمان دوبوآ در سال 1984 با عنوان «گزارش روانكاوانه يك حس آشفته» منتشر شد. از آن زمان تاكنون او بيش از پانزده رمان، دو مجموعه داستان و سه كتاب نظري نوشته است. آثار دوبوآ غالبا با اقبال مواجه شدهاند و برخي از آنها جوايزي هم به دست آوردهاند. آنطور كه مترجم كتاب در يادداشت ابتدايي كتاب نوشته، دوبوآ تحت تأثير نويسندگاني چون جان فانته، فليپ راث، كورمك مككارتي، چارلز بوكفسكي، جيم هريسون و به ويژه جان آپدايك بوده است و خودش از آپدايك با عنوان استادش ياد كرده است. «ماهيها نگاهم ميكنند»، روايتي است از روزمرگيهاي روزنامهنگاري ورزشي كه زندگياش يكدفعه با ورود پدري الكلي بحراني ميشود. پدري كه پس از مرگ مادر ناپديد شده بود و حالا پس از مدتها به زندگي پسرش وارد شده است. در اين رمان، روايتي طنزآميز و منتقدانه از زندگي مدرن شهري، شكاف نسلها و روابط مكانيكي آدمها در جهان معاصر به دست داده شده است. در بخشي از آغاز داستان ميخوانيم: «روي ملافه چروك، موهاي مردهام را نگاه ميكردم. طي شب از من جدا شده بودند. با اينكه هنوز هوا روشن بود، يك چراغ روشن كردم. دراز كشيدم و تشك بوي آشناي خود را به من بازگرداند. انگار اين بعدازظهر نميخواست تمام شود. پشيمان شدم كه آنقدر زود به خانه برگشته بودم. هيچ دوستي نداشتم. لابد اين به روش زندگيام برميگشت. روز كه در اتاقم به آخر ميرسيد، ياد اين جمله سام شپارد افتادم: هر نوري بهتر از تاريكي است. و، بيآنكه بفهمم، خوابم گرفت. يادم نميآيد حتي يك بار هم اينطور ناگهاني از خواب بپرم. توي راهرو، اسمم را فرياد ميزدند. سياهي شب بود و صداي بلند ميترساندم. شلوارم را پا كردم و بيآنكه كوچكترين سوالي از خودم بپرسم، فقط در را باز كردم. با نوك انگشتهام، دنبال كليد برق راهرو ميگشتم. دستم به پارچه مرطوبي خورد، پوستي كه به نظرم داغ آمد، بعد يك نفر يكدفعه از سايهروشن بيرون زد، پريد روي من و چپ و راست مشتبارانم كرد.» شخصيتهاي اصلي آثار دوبوآ معمولا دو ويژگي تكراري دارند، آنها متولد تولوز هستند و عاشق آمريكا. او در آثارش معمولا با لحني تلخ و شيرين به زواياي پنهان زندگي انسان مدرن و آرزوها و اضطرابهاي او ميپردازد. آندري كوركوف از نويسندگان معاصر اوكرايني است كه در ايران هم شناخته ميشود و پيش از اين آثاري مثل «دوست مرحوم من» و «مرگ و پنگوئن» از او به فارسي منتشر شده بود. به تازگي نيز رماني از او با عنوان «زنبورهاي خاكستري» با ترجمه آبتين گلكار در نشر افق منتشر شده است. كوركوف در اين رمان روايتي از نزاع داخلي اوكراين بر سر شبهجزيره كريمه ارائه داده است. او در تازهترين رمانش، تصويري از سرگذشت انسانيت ازدسترفته به دست ميدهد. «زنبورهاي خاكستري» اينطور آغاز ميشود: «سرما سرگي سرگئيچ را نزديك ساعت سه نيمهشب از جا بلند كرد. بخاري زغالي كه او با دست خود از روي تصويرهاي مجله ييلاق زيبا سر هم كرده بود و در شيشهاي و دو شعله براي پخت غذا داشت، هيچ گرمايي نميداد. سطلهاي حلبي كنار بخاري خالي بودند. سرگئيچ در تاريكي دستش را داخل سطلي كه به او نزديكتر بود، انداخت و دستش در خاكه زغال فرو رفت. خوابآلود غريد: كه اينطور! شلوارش را پوشيد، كف پاهاي برهنهاش را در دمپاييهاي ساخته شده از خردهنمد فرو برد، پوستينش را روي دوش انداخت، سطلها را برداشت و به حياط رفت. پشت انبار، جلو توده زغال ايستاد. با نگاهش بيل را پيدا كرد (هوا در حياط بسيار روشنتر از خانه بود). تكههاي زغال با سروصدا به ته سطل ميخوردند. وقتي اولين لايه زغال كف سطل را پوشاند، طنين صدا هم از بين رفت و انگار زغالها ديگر بيصدا داخل سطل ريخته ميشدند...». كوركوف در «دوست مرحوم من» نيز تصويري از جامعه اوكراين در دوران بعد از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي به دست داده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.