ديوانگان در شهر
گيتي صفرزاده
در محله بچگي من تعداد زيادي ديوانه وجود داشت. منظورم از ديوانه به معناي امروزي نيست که مثلا ميگوييم همسايه طبقه بالايمان ديوانه است چون تازه نصفهشب شروع ميکند به جاروبرقيکشيدن يا فلان رفيقمان ديوانه است چون در اين اوضاع و احوال به فکر ازدواج افتاده است؛ ديوانههاي محله ما رسما ديوانه بودند و هرکدام قلمرو خاص خود را براي رفتوآمد و نشستن داشتند. اينکه ساکنان محله پيش يا پس از اسم آنها پسوند ديوانه را ميآوردند به هيچ عنوان معناي تحقيرآميز نداشت، بلکه همانقدر که يوسفآقا بقال و کيوان سازفروش و عليآقا بوتيکدار را با هويت کاريشان مشخص ميکردند، اين افراد نيز با لقب ديوانه داخل تقسيمبندي ويژهاي ميشدند. اين ديوانهها هرکدام داستان خودشان را داشتند، مثلا ميگفتند مهدي ديوانه از وقتي برادرش به او خيانت عشقي کرد، ديوانه شد، آن زن ديوانه که داخل عمارت زندگي ميکرد بعد از ناپديدشدن شوهرش اينطوري شد و آن يکي ديوانه که ريختوقيافهاش را عين داستايوفسکي درست ميکرد سالها خارج از ايران درس خوانده و پرفسور شده و بعد يکهو قاطي ميکند و به ايران برميگردد و روزگارش اين ميشود. دروغ چرا بگويم، بچههاي محل گاهي سربه سر اين ديوانهها ميگذاشتند ولي هيچکس فکر نميکرد ديوانهبودن اين افراد به اين معناست که بايد آنها را برد و در بيمارستان رواني بستري کرد يا اينکه بخواهند درمان و دوا و دارو برايشان جور کنند؛ يعني يکطورهايي همانقدر که حضور بقال و سازفروش و بوتيکدار براي محله لازم بود، وجود آنها هم جزء ضرورت محله به حساب ميآمد. ديدن هرروزه آنها براي اهل محل يادآوري داستان پرحکمت هرکدام بود و در زمانهايي که بچهها يا تازهواردها از ماجرايشان ميپرسيدند، تعريفکردن قصه آنها مثل داستان عبرتآموزي بود که تأثيرگذارتر از سريالهاي اين روزها، از خيانت و عشق و تنهايي و زيادهخواهي در مال يا علم ميگفت. راستش به نظرم حضور اين ديوانگان يکجورهايي به تعادل فضا کمک ميکرد. ما ديوانهها را دوست داشتيم چون برايمان يادآور چيزهايي بود که ميشد از دست داد يا نگاه سرخوشانهاي که ميشد به اطراف انداخت يا يکجور ديگربودن در وسط هياهوي بدوبدوي زندگي. چند وقت قبل سري به محله قديمي زدم، اثري از هيچکدام از ديوانهها نبود. دنبال يکي از آنها رفتم که هميشه دم خانه قديمي مينشست که فيلم مادر علي حاتمي در آن ساخته شد. نه از ديوانه نشاني بود و نه از خانه. در راه بازگشت صفحه موبايلم را باز کردم، خبر اول مربوط به افزايش قيمت دلار بود و خبر دوم مربوط به عدهاي جوان که پويش (کمپين) نه به تخريب خانههاي قديمي را راه انداختهاند. خيالم راحت شد، هنوز ديوانه در شهر باقي مانده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.