تاریخ مطبوعات ایران، سال ۹۸ را چگونه روایت خواهد کرد؟
بحران کاغذ و اندوه کلمه
پژمان موسوی
این روزها را در تاریخ خواهند نوشت؛ چندده سال بعد اگر کسی مانند سیدفرید قاسمی پیدایش شود و بخواهد تاریخ مطبوعات ایران را بنویسد، به 1398 که برسد، مکثی طولانی خواهد کرد و با حسرت از این سال خواهد نوشت؛ سالی که به دلیل بیکفایتیها و بحران کاغذ حیات نشریات مکتوب با چالشی اساسی روبهرو شد. آن روز حتما خواهد نوشت که در این سال، برخی نشریات تعطیل شدند، بعضی انتشار کاغذی را متوقف کردند و به جهان دیجیتال کوچ کردند، برخی مجبور به افزایش صددرصدی قیمت تکفروشیشان شدند، برخی تعداد صفحاتشان را به نصف کاهش دادند و برخی نیز مجبور شدند با تعدیل و اخراج تعداد زیادی از کادر حرفهای خود ادامه مسیر دهند. آن روز و در آن اثر پژوهشی از حذف روزنامه، کتاب و مجله از سبد هزینه خانوار یقینا بهعنوان یک رویداد ناخوشایند یاد خواهد شد و تبعات عبور سپهر رسانهای کشور از نشریات رسمی و حرفهای و حرکت به سمت فضای غیررسمی و حاکمیت شایعه بهجای خبر مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت. آن روز حتما خواهند گفت برای مهار بحران کاغذی که در سال 98 گریبانگیر مطبوعات و نشریات کاغذی و کتاب شد، در اواسط سال پیش از آن کارگروهی را برای ساماندهی وضعیت کاغذ تشکیل دادند و تنها خروجی آن، بدترشدن وضعیت موجود و پیچیدهشدن ابعاد بحران کاغذ بود. آن روز حتما خواهند گفت در سال 98 بودند کسانی که بحران کاغذ را به تحریمها ربط میدادند و کوچکترین اشارهای به تفاوت کاغذ وارداتی با ارز دولتی که به اسم نشریات وارد شدند و کاغذی که با قیمت مصوب در اختیار روزنامهها قرار داده شد، نکردند. آن روز حتما خواهند گفت چند شرکت عمده که در روزگار خودش معلوم نشد خطوربطشان چه بود و به کجا وصل بودند، واردات بخش عمدهای از کاغذ دستشان بود، اما مثل آبخوردن بخشی از این کاغذ را اساسا به مطبوعات تزریق نکردند و در بازار آزاد و با قیمت دلار آزاد فروختند. نکته مهمی که به نظر در آن پژوهش به آن اشاره خواهد شد، ژستهای روشنفکرنمایانهای است که در سال 98 عدهای گرفتند و از اساس نقش دولت در بازار کاغذ را نفی کردند و میگفتند نشریات باید عُرضه داشته باشند تا کاغذشان را از بازار آزاد تهیه کنند و با ارائه یک روزنامه خواندنی، روزنامهشان را با قیمتی که تعیین میکنند بفروشند. در آن سال خواهند نوشت این عده با اعطای یارانه به مطبوعات و کاغذ مخالفت میکردند، درحالیکه با سایر حقوقی که نشریات داشتند و رعایت نمیشد مشکلی نداشتند و از آن حقوق دفاع نمیکردند. اینان درحالیکه با کاغذ یارانهای و اعطای یارانه به مطبوعات مخالفت میکردند، با نظام اخذ مجوز برای انتشار نشریه که امری منسوخشده بود مخالفتی نداشتند، در برابر توقیف و حبس روزنامهنگاران سکوت میکردند و از کنار سانسور و مهمتر از آن خودسانسوری روزنامهنگاران به راحتی میگذشتند. نمیدانم سرنوشت این قصه در نهایت چه خواهد شد، فقط امیدوارم پایان آن کتابِ تاریخ مطبوعات سال 98، پایانی خوش باشد؛ پایانی که نتیجهاش حذف کامل نشریات مکتوب نباشد، پایانی که در آن دکهها و کیوسکهای مطبوعاتی مثل قبل، مثل سالهای پررونق روزنامهها و نشریات و مجلات، بهجای چیپس و پفک و انواع سیگار و فندک، روزنامهها را روی هم بچینند و رهگذران را پای بساطشان بکشانند؛ توقفی از جنس خبر و کلمه.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.