کلیشههایی که پدر و مادر را شکست میدهند
روزنامه گاردین در یادداشتی با عنوان «همه چیز خوب پیش میرفت تا حادثه لاک ناخن...» به قلم سارا دیتوم به بحث چگونگی شکلگیری کلیشههای جنسیتی در کودکان پرداخته است. بخشهایی از این یادداشت را میخوانیم. یکی از دیدگاههایی که میتوان به مسئله پدر یا مادربودن داشت، این است که آن را یک شکست مدام و مکرر در نظر بگیریم. برعهدهگرفتن مسئولیت کامل بزرگکردن و جامعهپذیرساختن یک فرد دیگر از زمان تولد تا بزرگسالی به این معناست که در بعضی مواقع متوجه میشوید افتضاحاتی به بار آوردهاید. خودتان را دلخوش نکنید که کالریهای ارزان و علم پزشکی مدرن به این معنی است که در میان فرزندان شما به احتمال زیاد مرگومیر کمتری در مقایسه با نسلهای گذشته اتفاق میافتد. این مسئله صرفا باعث میشود زمینههای تازهای پیدا شود که کارها را خراب کنید و از دست خودتان ناراحت شوید. مهارتهای مادری که در دو کروموزوم ایکس به من به عنوان یک زن به صورت ژنتیکی به ارث رسیده است، معنایش این نیست که عقل و خرد مادرانه هم همراه با آن در ذات من هست. من باید آن را یاد میگرفتم و برای این منظور میبایست دو بچه میداشتم و دو بار کارهای اشتباه انجام میدادم. یکی از چیزهایی که رویش تأکید داشتم، این بود که«سوگیری جنسیتی» را به فرزندانم در کودکی تلقین نکنم. قرار بود در خانه من کلیشهای وجود نداشته باشد، مثلا رنگ صورتی برای دختر یا آبی برای پسر. قرار بود بچه فقط به فردی با شخصیت خود تبدیل شود. ظاهرا این پروژه بسیار موفق بود، تا آنکه ماجرای لاک ناخن اتفاق افتاد. پسرم که حدود چهار سال داشت، از من خواست ناخن او را رنگ کنم. چرا نمیبایست میخواست؟ دیده بود من لاک میزنم، از رنگهای قشنگ و براق خوشش آمده بود. چرا نباید این کار را میکردم؟ من ولی مجبور شدم اصولم را کنار بگذارم و آنجا خطکشی کنم. به او کتی با رنگ براق دادم و سعی کردم دلخوریاش را نادیده بگیرم. خودم هم دلخور شدم که از اصولم دور شدهام. ولی نمیتوانستم کدهای اجتماعی پسربودن را بشکنم و او را با لاک ناخن به مدرسه بفرستم تا بچههای دیگر مسخره و اذیتش کنند. قبل از اینکه کسی آنها را اذیت کند، خودم این کار را کردم. کوردیلیا فاین در کتاب «توهمات جنسیتی» توضیح میدهد اگر دو روانشناس ازدواج کرده باشند و بخواهند به فرزندانشان پسزمینه فارغ از کلیشه دهند، چه کار سختی در پیش دارند؛ از جمله باید بهشدت تلاش کنند کار خانگی بین مادر و پدر بهطور مساوی تقسیم شود (در دنیای واقعی، زنان 60 درصد بیشتر آشپزی، شستوشو و مراقبت از کودکان را انجام میدهند) و کتابهای قصه را طوری سانسور کنند که برتری عددی قهرمانان مرد دیده نشود. کودکان همه جا با موضوع جنسیت روبهرو میشوند. شروعش قبل از آن است که از رحم خارج شوند: در انجمنهای والدین، مادران آینده کنجکاوند بدانند اگر بچهای که زیاد ورجه وورجه کند، یعنی پسر است (درست نیست اما کلیشههای مربوط به فعالیت زیاد مردان در آن مستتر است). در لباسهایی که میپوشند، مطرح است. در تلویزیون که تماشا میکنند... همه اینها یاد میدهند که چطور باید پسر یا دختر باشیم. نظرسنجی اخیر انجمن فاوست که من از مدیرانش هستم، نشان داده است بیش از نیمی از افرادی که کلیشههای جنسیتی را در دوران کودکی پذیرفتهاند، در انتخاب شغل خود دچار محدودیت شدهاند و 44 درصد گفتهاند این پذیرش به روابط شخصی آنها آسیب زده است. ما نمیدانیم تفاوتهای جنسیتی رفتاری تا چه اندازه ذاتی و چقدر اکتسابی است، اما میدانیم بسیاری از چیزهایی که اساسی و اصولی میپنداریم، کاملا برساخته فرهنگ هستند. قواعد هر چقدر هم متغیر باشند، به شکلی اجتنابناپذیر به قدرت اجتماعی و جنسیتگرایی اجتماعی وابسته هستند. کلیشههایی که کودکان را جذب میکنند، بزرگسالان را میسازند. من در جلوگیری از ایجاد کلیشه جنسیتی در فرزند خردسالم شکست خوردم، اما هر فرد - یا حتی خانواده - باید به تنهایی شکست بخورد. گزارش انجمن فاوست نقطه شروع خوبی است. اگر بخواهیم دنیایی عادلانه برای زنان و مردان بسازیم، باید با دختران و پسران شروع کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.