|

قطب‌الدين صادقي در پنجمين نشست آسيب‌شناسي تئاتر فجر:

جز موارد معدود كار برجسته خارجي نديده‌ايم

گروه هنر: قطب‌الدين صادقي، استاد دانشگاه و كارگردان برجسته كشورمان، بر اين باور است كه تاكنون جز موارد معدود هيچ كار برجسته‌اي از گروه‌هاي خارجي در جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر اجرا نشده. او در پنجمين نشست دفتر پژوهش و انتشارات اداره کل هنرهاي نمايشي با موضوع آسيب‌شناسي جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر كه روز جمعه، 20 ارديبهشت، در تالار مشاهير مجموعه تئاتر شهر برگزار شد، گفت: متأسفانه بايد اذعان کرد به‌جز مواردي معدود هيچ کار برجسته‌اي از گروه‌هاي خارجي را در ادوار جشنواره فجر شاهد نبوده‌ايم و هيچ‌کدام محتواي بزرگي نداشته‌اند. ما بايد کاري کنيم که از اين کميت‌گرايي و شلوغ‌بازي به سمت کيفيت حرکت کنيم؛ يعني براي نمونه اگر 20 کار درجه‌يک ايراني را مي‌توانيم، تولید کنیم که مطمئنا این کار بسيار مطلوب‌تر خواهد بود. اين همان کاري است که فستيوال آوينيون مي‌کند؛ اثر ايراني‌ای که پيش‌تر اجرا شده که ديگر نبايد در جشنواره عرضه شود. جشنواره براي روکردن آخرين دستاوردها و تکنيک‌ها و توانايي‌هايي است که به دست آورده‌ايم. جشنواره مرور نيست. به نظر من يکي از بزرگ‌ترين آسيب‌هاي جشنواره فجر اين است که کميت را بر کيفيت ارجح دانسته. در جشنواره‌اي مثل آوينيون شايد تنها حدود 40 تا 50 اثر روي صحنه مي‌رود؛ هرچند در بخش آف اين فستيوال ممکن است تا يک هزار اثر هم اجرا شود. ما بايد در چارچوب اين جشن سياسي بزرگ به دنبال ارتقاي تئاتر باشيم. نکته ديگر اينکه جشنواره مدير خوب مي‌خواهد؛ مديري که به‌خصوص مداومت داشته باشد. در جشنواره‌اي مثل آوينيون هر مديري دست‌کم 10 سال هدايت جشنواره را برعهده دارد؛ چراکه در زماني کمتر از اين قادر نخواهد بود سياست‌ها و چشم‌اندازهايش را دنبال کند. به نظر من مديريت يک جشنواره امري تخصصي است. اشکال بخش بين‌الملل جشنواره فجر به خود جشنواره برمي‌گردد. اولين مشکل، تعريف آن است؛ يعني معلوم نيست تعريفش چيست. تمام جشنواره‌هاي عالم يا به مناسبت‌هاي موسمي شکل گرفته‌اند يا تاريخي. جشنواره فجر ظاهرا و باطنا قرار است به مناسبت دگرگوني بزرگي که در عرصه سياسي رخ داد، ويتريني براي تئاتر ارائه دهد. زماني که انسان وارد جامعه مي‌شود هر اثری که مي‌آفريند، براي برطرف‌کردن يکي از نيازهايش است. ما چه نيازي داشته‌ايم که جشنواره تئاتر فجر را راه انداختيم؟ تا زماني که به اين پرسش بازنگرديم نمي‌توانيم به باقي پرسش‌ها جواب دهيم. مسئله ديگر که بخش جهاني جشنواره تئاتر فجر را ضعيف مي‌کند سانسور است و مسئله ديگر ذوق پايين در هنگام انتخاب. ما بايد از فرهنگ‌هاي ديگر اطلاع پيدا کنيم و خودشيفته نباشيم. فرهنگ‌هاي جهان را بشناسيم و از دستاوردهاي آنها استفاده کنيم. تمام جشنواره‌هاي جهان گرفته‌شده از دستاوردهاي نوين‌اند. اينها را ببينيم و با ترفندي فرهنگي به تئاتر خودمان تزريقشان کنيم. در اين نشست كه شهرام کرمي، مديرکل هنرهاي نمايشي و نادر برهاني‌مرند، دبير جشنواره تئاتر فجر حضور داشتند و با موضوع «فعاليت‌هاي بين‌الملل» در جشنواره‌هاي تئاتر فجر برگزار ‌شد، محمدرضا علي‌اکبري، بازيگر و ديگر سخنران اين نشست نيز گفت: ما از يک‌سو با معيارهايي جهاني روبه‌رو هستيم و از سوي ديگر تجربه‌هايي را در دوره‌هاي مختلف برگزاري جشنواره فجر به دست آورده‌ايم که در مقايسه آن معيارها و تجربه‌هايي که به دست آورده‌ايم، اولويت‌هاي فرهنگي و شرايط جغرافيايي خاص خودمان را حتما بايد در نظر بگيريم. پرسش اين است که ما چه انتظاري از اين جشنواره داريم که روزي روزگاري با هدفي خاص؛ يعني پاسداشت يک مناسبت و تغييروتحولي اجتماعي در کشور ما رخ داده است. امري که به نظر مي‌رسد بخش بين‌الملل جشنواره را تحت‌تأثير قرار مي‌دهد، نبود نگاه مشخص نسبت به کارکرد اصلي جشنواره است. بدون تعارف همه ما مي‌دانيم تمام کساني که دست‌اندرکار هستند به‌عنوان هنرمند و کساني که در ادوار مختلف حضور داشته‌اند، استادان دانشگاه و مخاطبان انتظاري که از جشنواره دارند، انتظاري بيش از حد و توان اين جشنواره است؛ جشنواره‌اي که همه ما انتظار داريم سهم خودمان را از آن برداريم و انتظار داريم تمام مشکلات تئاتر ما را حل کند. به‌اين‌ترتيب نمي‌توان با توجه به انتظارات، جشنواره فجر را با هيچ جشنواره ديگري در جهان مقايسه کرد. جشنواره‌هاي جهاني حتي معتبرترين آنها مثل آوينيون و ادينبرو منتسب و مختص به يک شهر خاص هستند؛ منظور اين است که جشنواره قرار نيست تمام نيازهاي يک کشور را پوشش دهد. درباره راهکارها در اين سال‌ها زياد صحبت شده و تلاش‌هايي صورت گرفته، اما شايد يکي از اين راهکارها اين باشد که برحسب نيازسنجي‌هاي خودمان از تأثيري که حضور آثار يا استادان خارجي مي‌تواند در تئاتر ما داشته باشد، اين جشنواره در طول يک سال پخش‌ شود و انتظاراتی که ما از آن داریم به جشنواره‌های دیگر محول شود که در طول سال برگزار مي‌شوند. آرش عباسي، نويسنده و كارگردان نيز در اين نشست گفت: وقتي مي‌خواهيم در مورد جشنواره و بخش بين‌الملل آن حرف بزنيم، اولين چيزي که به ذهن من مي‌آيد اين است که بخش بين‌الملل خيلي به ما کمک کرده تا با تئاتر جهان آشنا شويم. اما براي اينکه به ارتقاي عملکرد اين بخش بپردازيم، ابتدا بايد به اين فکر کنيم که اساسا تئاتر ما قابليت و ظرفيت ارائه در سطح بين‌المللي را دارد يا نه؛ در ابعاد جهاني مي‌گنجد يا نه. اينکه مخاطب ما انديشه و فهم مخاطب ديگر کشورها را در مقابل تئاتر دارد يا نه. زيادبودن مخاطبان جشنواره‌هاي ما به نظر من به‌هيچ‌وجه نکته مثبتي به شمار نمي‌رود. همه اينها از دوره‌اي برمي‌آيد که شعار نادرستی مطرح شد با عنوان «تئاتر براي همه» که به نظر من حرکتي بسيار عجيب‌وغريب و غيرمنطقي بود. شخصا اعتقاد دارم تئاتر به‌هيچ‌عنوان براي همه نيست. من يک وجه فلسفي براي تئاتر قائل هستم که مخاطب عام به‌هيچ‌وجه نمي‌تواند پذيرا و مخاطب آن باشد. به همين دليل است که بعضا رفتارهاي بسيار نادرستي از تماشاگران را در مقابل آثار خارجي مي‌بينيم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.