|

فردای بانک‌ها

امیر جعفری‌صامت . استاد دانشگاه و پژوهشگر علوم بانکی

بر پایه اطلاعیه بانک مرکزی، بانک‌های انصار، قوامین، حکمت ایرانیان، مهر اقتصاد و موسسه اعتباری کوثر در بانک سپه ادغام خواهند شد. موضوع ادغام بانک‌ها از سال گذشته در سطح منابع خبری شنیده می‌شد که با اطلاعیه رسمی بانک مرکزی قطعیت یافت. به گفته رسانه‌های خبری فرایند ادغام بانک‌ها به سرعت در حال اجراست که باید تا پایان سال به مرحله نهایی و ادغام برسند. با این حال ادغام بانک‌های یادشده هرچند از نظر مسئولان بانک مرکزی به عنوان یک فرصت قلمداد می‌شود، اما این امر می‌تواند تهدیدهای خاصی به دنبال داشته باشد، چراکه در صورت نداشتن شرایط مطلوب برخی بانک‌ها در زمینه‌های حقوقی، مالی، مالیاتی، نیروی انسانی و ثبتی، ادغام با مشکلات خاصی رو‌به‌رو خواهد شد. اما اگر این ادغام به منظور اصلاح نظام بانکی کشور باشد می‌تواند برنامه‌هایی همچون افزایش کنترل، اتخاذ تصمیم یکپارچه و از همه مهم‌تر برچیده‌شدن بی‌نظمی‌های موجود امور بانکی را که منجر به فساد می‌شود به دنبال داشته باشد. ادغام بانک‌ها تصمیم درست و بزرگی است؛ هرچند نگرانی‌های عمده‌ای برای سپرده‌گذاران، کارمندان و مدیران این بانک‌ها ایجاد کرده است. علاوه بر این ادغام بانک‌ها همراه با مشکلات و ریسک‌هایی است که در صورت نداشتن ارزیابی صحیحی از این چالش‌ها و چاره‌اندیشی به‌موقع برای آنها، ادغام از اثربخشی و کارایی کمی برخوردار خواهد بود. یکی از این مشکلات به محدودیت‌ها و مشخص‌نبودن ابعاد و چارچوب‌های حقوقی و قانونی ادغام برمی‌گردد. با وجود مقرراتی که در قوانین مختلف به موضوع ادغام شرکت‌ها پرداخته است، در ایران قانون مستقل و جامعی درخصوص ادغام بانک‌ها وجود ندارد. بدون تردید اصلاح نظام بانکی، منجر به حذف بنگاه‌داری و تجارت‌های غیربانکی می‌شود چراکه این بستر با ادغام بانک‌ها مانند فروش املاک، آزادشدن دارایی مازاد هزینه و فروش سهام و افزایش سرمایه فراهم مي‌شود. به گفته صاحب‌نظران اقتصادی، ادغام‌های بانکی با اهداف مختلفی مانند برخورداری از مزایای صرفه به مقیاس، افزایش نسبت کفایت سرمایه و از همه مهم‌تر با هدف نجات بانک‌ها از ورشکستگی انجام می‌شود و همچنین توجه به مسائل مهمی مانند شناخت دقیق ابعاد و ساختار مالی بانک‌های موضوع ادغام، برنامه‌ریزی فرایند ادغام و طرح‌ریزی اقدامات مؤثر در راستای کاهش تضاد منافع ذی‌نفعان برای افزایش احتمال موفقیت ادغام ضروری است. اما در این راستا شواهد امر نشان می‌دهد که با فرصت محدود بانک مرکزی برای ادغام و تعجیل در تجمیع این بانک‌ها، دستاوردهای مهم ادغام را از دست خواهیم داد، چراکه پیچیدگی امور ادغام مطالعات گسترده امور بانکی را در زمان معین می‌طلبد. بدون تردید، ادغام یک ضرورت است اما فرصت مطالعاتی محدود، مدیریت آزمایش و خطا را دربر دارد. در این امر باید مطالعات زیرساخت‌های لازم برای تجمیع صورت گیرد تا در آینده مشکلی به وجود نیاید. البته ادغام در بازه زمانی بلندمدت ترسیم می‌شد که هر بانک در یک دوره معین و به صورت مرحله‌ای ادغام و کاستی‌ها و آسیب‌های احتمالی آن هم برطرف می‌شد. کارشناسان معتقدند با وجود اینکه اصلاح نظام بانکی می‌تواند اثر مثبتی داشته باشد، اما از چالش‌های مدیریتی نیروی انسانی هم دور نخواهد ماند. چراکه خروج برخی از منابع بانکی و انسانی در نهایت تضعیف نظام بانکی را در پی خواهد داشت. به دنبال این امر چون در اقتصاد کشور ساختار حمایتی مطلوب وجود ندارد، تعدیل نیروی انسانی همواره به عنوان چالش‌ فرهنگی، امنیتی و اقتصادی بوده و سازمان‌های حمایتی نتوانسته‌اند پوشش حمایتی خود را داشته باشند. بررسی‌های صورت‌گرفته نشان می‌دهد تئوری منسجمی درخصوص ادغام بانک‌ها در ایران وجود ندارد. در این خصوص در بین صاحب‌نظران و مسئولان اقتصادی اختلاف نظر وجود دارد. البته در کشور آمریکا به موضوع ادغام پرداخته شده و تئوری‌های منسجمی در این خصوص وجود دارد، از جمله تئوری (بزرگ شو تا ورشکسته نشوی)، این عبارت اولین بار توسط سناتور مکینی در جلسه استماع کنگره آمریکا درسال 1984 درخصوص مداخله شرکت بیمه فدرال برای جلوگیری از ورشکستگی شرکت بیمه صندوق فدرال در بانک کانتینتال ایلینوی مطرح شد. ایشان بیان كرد که ورشکستگی برخی از شرکت‌ها، چنان سهمگین است که بر همه بخش‌های اقتصادی اثر خواهد داشت. بنابراین برخی شرکت‌ها آن‌چنان بزرگ هستند که بزرگی آنها مانع ورشکستی آنهاست؛ به عبارت دیگر مناسب‌تر این است که بانک‌های بزرگ از ادغام چند بانک کوچک تأسیس شوند که هیچ‌گاه ورشکسته نشوند. در بررسی صورت‌گرفته از بانک مرکزی، سازمان بورس و اوراق بهادار، سازمان امور مالیاتی و سازمان ثبت شرکت‌ها مشخص شد که ادغام مؤسسات تاکنون در رویه عملی به صورت قانونی انجام نشده است. موضوع دیگری که از تجارب ادغام مشاهده می‌شود اين است كه انجماد دارایی‌ها و دارایی‌های سمی بیشتر مؤسسات که در بانک‌های بزرگ ادغام می‌شوند سلامت اعتباری قابل قبولی ندارند و... ادامه در صفحه 15

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.