معاون سياسي وزارت امور خارجه از خروج افغانستانيها از ايران در صورت تشديد تحريمها خبر داد
کارت مهاجران پيش چشم اروپاييها
شهرزاد همتي: فشار دور جديد تحريمهاي آمريکا عليه ايران، شريان اقتصادي کشور را نشانه گرفته است. در شرايطي که هزينههاي کمرشکن زندگي روزمره کام مردم را تلخ کرده و قشر متوسط در حال سقوط به پايينترين دهکهاي جامعه هستند، طبيعي است که مسئولان کشور به دنبال چارهاي براي کمکردن اين فشار باشند. اين بار فشارها به قدري جدي است که مسئولان کشور ميگويند اگر شرايط همينطور بحراني شود و ايران نتواند از طريق فروش نفت کسب درآمد کند، ممکن است از مهاجران افغانستاني بخواهد که ايران را ترک کنند. اولين کسي که درباره اين موضوع صحبت کرد، سيدعباس عراقچي، معاون سياسي وزير امور خارجه، بود. هرچند احمد ميدري، معاون رفاه اجتماعي وزارت رفاه، در گفتوگو با «شرق» حضور افغانها در ايران را به نفع اقتصاد کشورمان ارزيابي ميکند؛ اما عراقچي تأكيد ميکند در صورت تداوم بحرانها بايد فکري به حال مهاجران کرد. به نظر ميرسد بايد اين اظهارنظر را نشانهاي از نمايش کارت مهاجران به اروپاييها دانست. اگر ايران به صورتي جديد مصمم شود با اين کارت بازي کند، موج جديدي از مهاجران راهي مرزهاي اروپا خواهند شد، مسئلهاي که مسئولان اتحاديه اروپا بههيچوجه مايل نيستند با آن مواجه شوند. عراقچي در گفتوگوي ويژه خبري چهارشنبهشب عنوان کرد: «در ۴۰ سال گذشته ما پذيراي برادران و خواهران مهاجر خود از افغانستان بودهايم. از کشورهاي ديگر ازجمله عراق و جمهوری آذربايجان نيز به ايران آمدند و هر موقع مردم همسايگان ما با مشکلي روبهرو شدهاند، ايران از برادران و خواهران خود پذيرايي کرده است. درحالحاضر بيش از سه ميليون شهروند افغانستاني در ايران زندگي ميکنند که براساس برخي از برآوردها بيش از دو ميليون فرصت شغلي را در اختيار دارند و برآورد ميشود که سالانه سه تا چهار ميليارد يورو از کشور ما خارج ميشود و آنها درآمدي را که در ايران کسب ميکنند، براي خانوادههاي خود در افغانستان ميفرستند. بيش از ۴۰۰ هزار دانشآموز افغان در مدارس ما براساس حکم مقام معظم رهبري رايگان تحصيل ميکنند که به طور متوسط هر دانشآموز ۶۰۰ يورو هزينه دارد. بيش از ۲۳ هزار دانشجوي افغانستاني در دانشگاههاي ايران تحصيل ميکنند. اين آموزشها هزينه دارد که برآورد ميشود سالانه ۱۵ هزار يورو هزينه دارد». او ادامه داد: «صد الي ۱۲۰ هزار افغانستاني در ايران از دفترچه خدمات درماني برخوردار هستند. البته ما اين اقدامات را با طيب خاطر انجام ميدهيم؛ ولي همانطور که گفتم، اين اقدامات براي ايران هزينه دارد و آنها هزينههاي پنهاني مانند سوبسيد انرژي نيز براي ما دارند. البته نوش جانشان؛ ولي وقتي تحريمهاي آمريکا اثر کند، منابع مالي ما محدود شود و فروش نفت ايران به صفر برسد که البته اين اتفاق نميافتد، ما مجبور هستيم که سياستهاي ويژهاي براي اقتصاد خود اعمال کنيم و ممکن است در يک جا به نقطهاي برسيم که نتوانيم اين هزينهها را ادامه دهيم و در آن صورت ممکن است از خواهران و برادران افغانستاني خود بخواهيم ايران را ترک کنند». عراقچي اظهار کرد: «من نميخواهم با اين سخنان نگراني يا تنشي در بين اين اتباع ايجاد کنم؛ ولي ميخواهم صحنه را ترسيم کنم. همانطور که آقاي رئيسجمهور گفتند، اين موضوعات حدود هشت ميليارد يورو براي ايران هزينه دارد. اگر آمريکا بخواهد به سياستهاي خود عليه ايران ادامه دهد، ممکن است که ما مجبور شويم که برخي از تصميمات را در اين زمينه بگيريم؛ البته از نظر انساني نميخواهيم اين کار انجام شود و تاآنجاکه ممکن است، اين کار را نميکنيم؛ ولي همانطور که گفتم، ممکن است در مقطعي با توجه به فشارها چنين کاري را انجام دهيم». منفعت اقتصادي حضور مهاجران احمد ميدري، معاون اجتماعي وزارت کار و رفاه اجتماعي که از دنبالکنندگان طرح اعطاي تابعيت به کودکان حاصل از ازدواج زنان ايراني به مردان افغانستاني است، در گفتوگو با «شرق» با اشاره به اينکه در سالهاي اخير بهشدت دنبال بهبود وضعيت مهاجران در کشور بوديم، گفت: «در بحث سياست خارجي صلاحيت اظهار نظر ندارم؛ اما اگر بخواهيم درباره تأثيرات اقتصادي ورود مهاجران افغانستاني به ايران صحبت کنيم، من در اين حوزه اطلاعاتي دارم که در اختيار شما ميگذارم. اينکه در مجموع حضور مهاجران افغانستاني به ايران به صورت کلي به نفع اقتصاد کشور ما هست يا نيست، مبحث مهمي است؛ اما تاجاييکه من اطلاع دارم و روي اين مسئله مطالعه شده، اين تأثيرات در اقتصاد ما مثبت ارزيابي شده است. علت اين است که مهاجران در مشاغلي کار ميکنند که ايرانيها به هر علتي از آن بيرون رفتهاند. او افزود: به طور مثال در چابهار و هرمزگان که ورود مهاجران با محدوديتها روبهروست، ما ميبينيم که در صنايع تبديل ماهي مثل کارخانه کنسروسازي، اين مهاجران هستند که در اين کارخانهها کار ميکنند. در بخشهاي پاييندستي صنعت چرمسازي کشور باز هم افغانستانيها حضور فعال دارند و در صنعت ساختماني هم کار ميکنند. در حوزه پسماند هم افغانها کارهايي را انجام دادهاند که جزء کارهاي شايسته محسوب نميشود و حتي بايد براي مهاجران که در اين بخش کار ميکنند، از نظر بهداشتي فکر جدي کرد». ميدري تأكيد کرد: «اطلاعات رسمي ما حاکي از آن است که در سمنان براي حفظ فعاليت دامداري و چوپاني، استانداري درخواست پذيرش مهاجران به صورت رسمي داشته تا بتوانند اين فعاليت چوپاني و دامداري سنتي را حفظ کنند. در باغهاي اطراف تهران، بيشتر کساني که به زراعت مشغول هستند، افغانستاني هستند. براي همين به دليل فعاليت اين قشر در اين حوزهها، خروج افغانها از ايران ميتواند باعث ضربه به اقتصاد کشور بشود. البته شايد منظور آقاي عراقچي اين باشد که ما دو، سه ميليون افغانستاني در کشور داريم که نيازهاي خوراکي و بهداشتي دارند و هزينههاي زيادي را در بر ميگيرد». اين اقتصاددان و معاون رفاهي وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي خاطرنشان کرد: «ما براي حفظ برخي از فعاليتهاي اقتصادي، احتياج به حضور اين گروه داريم». ميدري با اشاره به تلاشهاي مجلس و فعالان اجتماعي براي اعطاي تابعيت به فرزندان حاصل از ازدواج مردان افغان با زنان ايراني گفت: «در جلسه يکشنبه مجلس، اولين دستور رسيدگي به همين مسئله است. ميخواهم تأكيد کنم اگر موضوع بازگشت مهاجران افغانستاني جدي شود، ما براي حفظ حقوق زنان ايراني که با مردان افغانستاني ازدواج کردهاند، بايد فرزندانشان را تعيين تکليف کنيم. تابهحال 15 هزار نفر از اين زنان در سامانه ما براي گرفتن تابعيت ثبتنام کردهاند. نهايتا تعداد اين زنان سه برابر تعداد ثبتنامشده هم باشد، ما در نهايت 50 هزار زن ايراني داريم که چنين شرايطي دارند و بايد آنها را تعيين تکليف کنيم». تاريخچه ورود افغانستانيها به ايران در تمام سالهايي که مردم افغانستان درگير جنگهاي داخلي بودند، يکي از نقاط امن براي آنهايي که از جنگ فرار کرده بودند، ايران بود. ايران جايي بود که هم از نظر جغرافيايي بهدليل هممرزبودن با افغانستان نزديک بود و هم با مردم رنجديده افغانستان زبان مشترکي داشت و از لحاظ فرهنگي و اعتقادي هم ريشههاي مشترکي داشتند. افغانستانيها به ايران آمدند تا بخشي از زخمهاي خود را التيام بخشند و بهعنوان نيروي کار ارزان، در شغلهاي عموما خدماتي استخدام شوند و درآمدشان را يا پسانداز کنند يا براي خانواده خود در افغانستان بفرستند. هرچند مطابق گزارشهای سازمان بينالمللي مهاجرت، در يک سال اخير که فشار تحريمها مشکلات اقتصادي بيشماري را براي ايران ايجاد کرده، سال 2018 حدود 721 هزار مهاجر افغان از ايران بهصورت داوطلبانه خارج شدهاند و بخشي از آنها نيز اخراج شدهاند، آمار ارائهشده از سازمان بينالمللي مهاجرت نشان ميدهد اين آمار 40 درصد بيش از سال 2017 بوده است. بیشتر مهاجران ساکن در ايران افغانستاني هستند و ايران بعد از پاکستان دومين کشور پذيراي مهاجران و پناهندگان افغانستاني است. هرچند مهاجرت افغانها به ايران سابقه طولاني دارد، اما دليل اصلي اين مهاجرت بعد از حمله شوروي به افغانستان بود. سياست اوليه دولت ايران درباره افغانستانيها سياست درهاي باز بود. به گفته کارشناسان استقرار پناهندگان افغان در ايران هزينههاي زيادي را براي کشور در پي داشته است، هرچند تأثيرات مثبت اين مسئله از جمله مشارکت در نيروي کار را هم بايد در نظر گرفت. برآوردی که انجام شده اين است که يارانه دولت ايران براي هزينههاي آموزش، بهداشت، حملونقل و سوخت و کالاي اساسي براي حدود دو ميليون مهاجر افغانستاني در ايران روزانه 10 ميليون دلار است. ايران با آنکه هرگز در فهرست کشورهاي مهاجرپذير نبوده و کلا تابعيتگرفتن يا پناهندهشدن در ايران کار سادهاي نيست، اما در تمام اين سالها با مهاجران افغانستاني مماشات داشت که عموما غيرقانوني هستند. با وجود اين نبايد مشکلات و بيمهريهايي را که گاه در حق میهمانان افغانستاني ميشود هم ناديده گرفت. در سالهاي اخير، با فرمان مقام معظم رهبري، بحث حق تحصيل براي همه، باعث شد مشکل ادامهتحصيل کودکان افغانستاني نيز تا حد زيادي مرتفع شود. تلاشهاي سالهاي اخير فعالان مدني و همچنين نمايندگان مجلس براي اعطاي تابعيت به کودکان حاصل از ازدواج مردان افغان با زنان ايراني نيز نشانهاي از تلاشها براي همزيستي بهتر با افغانستانيها بود. بهصورت کلي در سالهاي اخير بحث مهاجران جنگزده در کل جهان به يکي از بحرانهاي روز دنيا تبديل شد. کشورهايي مانند آلمان و انگلستان که از مقاصد اصلي پناهندگان سوري و جنگ با داعش بودند، بهدليل سرريزشدن مهاجران کشورهاي جنگزده، با مرزهاي بسته مواجه شدند. حتي يکي از دلايل تصميم به خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا، همين اعتراض شهروندان انگلستاني به افزايش ميزان مهاجران بود. پس مسئله و بحران مهاجران مسئلهاي جهاني است و مختص به ايران نيست. در 48 ساعت گذشته، صحبتهاي عباس عراقچي درباره مهاجران افغانستان موجي از انتقاد را روانه سياستگذاران خارجي کشور کرد. برخي از فعالان فضاي مجازي شروع به انتقادهاي جدي از وضعيت افاغنه در ايران کردند و کار در برخي موارد به دعوا ميان فعالان سياسي کشيد. عبدالله گنجي، مديرمسئول روزنامه جوان، در سلسلهتوييتي درباره صحبتهاي عراقچي نوشت: اروپاييها سالانه شش ميليارد يورو به ترکيه نقدي پرداخت ميکنند که سد راه آوارگان سوريه به اروپا شود. سيل آوارگان کابوس اروپاست. چرا ايران در قبال هشت ميليارد يورو که صرف مهاجران به ايران ميکند، چنين مطالبهاي از اروپا نداشته باشد؟ ايران بايد براي تأمين هزينه نيروي انساني و مالي خود در مبارزه با مواد مخدر و هزينه سه ميليون مهاجر، با اروپا وارد گفتوگو شود. اگر نميپذيرند راه ترانزيت و مهاجرت را باز کند. پايبندي ما به اخلاق آنان را جري کرده است. سخنان گنجي واکنش وحيد يامينپور، فعال رسانهاي تندرو را در پي داشت. يامينپور درباره توييت گنجي نوشت: انتظار نداشتم اين ادبيات عرفي را از مسئول ارگان رسمي سپاه که بايد پاسدار آرمان امت واحده باشد ببينم. آيا اين پالسي از طرف سپاه پاسداران است در تأييد مواضع آقاي عراقچي يا مثل ذوقزدگي اوليه برخي فرماندهان در تبريک به رهبري در مذاکرات هستهاي، نشانه جاماندگي از جريان انقلاب است؟ فريد ابراهيمي، ديگر فعال رسانهاي اصولگرا نيز از مخالفان صحبتهاي عراقچي بود. او در توييتي عنوان کرد: حرف عراقچي نه گاف و نه طنز، بلکه يک موضع عامدانه و فکرشده است تا همزمان با فشارهاي آمريکا، سرمايه و نفوذ استراتژيک ايران در کشورهاي همسايه نيز بر باد فنا رود. باند نيويورک فکر همهچيز را کرده است. حسامالدين آشنا، مشاور رئيسجمهور، در پاسخ فريد ابراهيمي نوشت: اول از بزرگترهایتان اصل مطلب را بپرسيد و بعد جوسازي کنيد. از آن سو جمع زيادي از کاربران افغانستاني نيز با نوشتن مطالبي با هشتگ «مرز را باز کنيد»، به مشکلات و شرايط خود در ايران اشاره کردند و به اين موضوع پرداختند که در صورت فراهمبودن شرايط آنها هم ايران را ترک خواهند کرد و از سر ناچاري اينجا هستند. از قضا اين موضوع دقيقا همان نکته مستتر در گفتههاي عراقچي است که تأثيرش را بر طرف اروپايي خواهد گذاشت، چراکه در صورت سختترشدن شرايط ماندن مهاجران افغانستاني در ايران، آنها راه برگشت به کشور خود را در پيش نخواهند گرفت و براي افزايش درآمد و زندگي بهتر به سمت اروپا راهي خواهند شد. اين همان موضوعي است که مسئولان اتحاديه اروپا بهشدت از آن واهمه دارند. ايران بهدنبال اخراج همسايگان خود نيست انتقادها بهقدري زياد بود که وزارت امور خارجه و عباس عراقچي را وادار به واکنش کرد. عباس عراقچي در گفتوگو با ايرنا با انتقاد از برداشت غلط از سخنانش اظهار کرد: «بحث مهاجران و پناهندگان يک بحث بينالمللي است و مديريت و تأمين هزينههاي مربوط به آن نيز يک مسئوليت بينالمللي است. اينکه مردم ايران بر مبناي اعتقادات انساني و اسلامي خود سخاوتمندانه حق ميهماننوازي را درمورد پناهندگان و مهاجران به جا آورده و به جا خواهد آورد، يک بحث است، اينکه ساير کشورها و سازمانهاي بينالمللي، بهخصوص کشورهاي غربي که مسبب بسياري از مصيبتهاي مردم افغانستان هستند هم بايد وظيفه و مسئوليت خود را انجام دهند، يک بحث ديگر. دولتهاي اروپايي بايد سهم خود را در پذيرايي از مهاجران ادا کنند، حال در قالب پرداخت هزينهها يا با پذيرش بخشي از آنها در کشورهاي خود. وزارت امور خارجه سالهاست که اين موضوع را از طريق کميسارياي عالي پناهندگان ملل متحد، مقامات اروپايي و دولت افغانستان پيگيري کرده و باز هم بهطور جدي پيگيري خواهد کرد. بديهي است اين موضوع بههيچوجه بهمعناي اين نيست که ايران بهدنبال اخراج همسايگان افغان خود است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.