|

مهاجرت و دیگر هیچ!

محمدرضا نیک‌نژاد

چندسالی است که در یکی از دبیرستان‌های اقلیت‌های دینی کار می‌کنم؛ دبیرستانی که دانش‌آموزانش جورچینی از بچه‌های زرتشتی و ارمنی و کلیمی و کمتر مسلمان هستند. چند روز پیش مادر یکی از دانش‌آموزان ارمنی‌ام برای پیگیری درس و مشق فرزندش به مدرسه آمده بود. این جوان رعنا در زمینه درسی معمولي است اما در تیم بسکتبال آرارات بازی می‌کند و در موسیقی نیز وضع خوبی دارد. این مادر، با من به عنوان یکی از دبیران فرزندش گفت‌وگویی داشت. لابه‌لای حرف‌هایش تأکید کرد که به دنبال نمره و معدل بالا برای فرزندش نیست و برنامه‌شان مهاجرت به ارمنستان و پذیرش پسر در دانشگاه‌های آن کشور است. بی‌آنکه منتظر بماند، ادامه داد چند نفر از فامیل‌هایشان در دانشگاه‌های ایران درس خوانده‌اند، اما در آخر بی‌کار مانده و برای داشتن زندگی بهتر وادار به مهاجرت شده‌اند. تأکید کرد آنجا شرایط کار و سرمایه‌گذاری بهتر است و آینده بچه‌ها تا اندازه‌ای روشن‌تر و... . غم سنگین همیشگی به سراغم آمد؛ غم مهاجرت و ازدست‌دادن‌های هر‌ساله شماری از دانش‌آموزان ارمنی و کلیمی و زرتشتی و حتی مسلمان؛ بچه‌هایی که افزون بر درس‌خواندن، دارای توانایی‌های هنری، ورزشی و علمی هستند و هر کدام می‌توانند آنوش طریانِ فیزیک‌دان (پایه‌گذار نخستین رصدخانه ایران)، چکناواریانِ موسیقی‌دان، پرویز شهریاریِ ریاضی‌دان، ادمند بزیک و ادمند اخترِ ورزشکار، فردوس کاویانیِ هنرمند، گشتاسب فیروزگر (‌پایه‌گذار بیمارستان فیروزگر) و... دیگری باشند. شوربختانه در دهه‌های گذشته روند مهاجرتِ هم‌میهنان اقلیت شتاب بیشتری گرفته است؛ به گونه‌ای که تعداد هم‌وطنان ارمنی از صد هزار به اندکی بیش از 20 هزار نفر رسیده است و شمار هم‌میهنان زرتشتی نیز به نزدیک پنج هزار نفر. گرچه فقط اقلیت‌ها نیستند که مهاجرت می‌کنند، یکی، دو سال پیش «سازمان ملل و صندوق بین‌المللی پول آمار مهاجرت در ایران را ۱۵۰ هزار تا ۱۸۰ هزار نفر در سال برآورد کرده- یعنی 460 تا 500 نفر در روز! ۷۰ تا ۸۰ درصد آنها قشر تحصیل‌کرده و متخصص هستند. همچنین بنابر آمارهای مجلس، وزارت آموزش و پرورش و... ۷۰ درصد از رتبه‌های برتر کنکور، المپیادی‌ها و مدال‌آوران علمی از کشور خارج شده‌اند...» بسیاری از کارشناسان یکی از پیامدهای نگران‌کننده موج شتابان مهاجرت نخبگان را پایین‌آمدن میانگین ضریب هوشی کشور می‌دانند و... (رسانه‌ها) که بی‌گمان آمار نگران‌کننده و هراسناکی است. درگیر این غمِ چندروزه بودم که در دبیرستان و کلاسی دیگر، مهدی، دانش‌آموز بسیار مؤدب، درس‌خوان و پرتلاش یازدهم تجربی‌ام در کلاس پرسید: آقا تاکنون دانش‌آموزی داشته‌اید که برای درس‌خواندن و زندگی به خارج رفته باشه؟ به نظرم خیلی باکلاسه! پرسیدم: چطور مگه؟ ادامه داد که تقریبا کارمان پایان یافته و تابستان خانوادگی به نروژ می‌رویم.

جا خوردم و پرسیدم چرا؟ همان نگرانی‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و...؛ را بر زبان آورد که دل‌نگرانی بخش بزرگی از نوجوانان و جوانان امروز کشور است و... بگذریم. اما پرسش جانکاه این است که تا چه زمانی باید دست روی دست بگذاریم تا نخبگانمان بر عشق به وطن پا بگذارند و بی‌جایی و بی‌وطنی، با همه آسیب‌های فردی و اجتماعی‌اش را به جان بخرند؟ آیا کسی هست که برای این گرفتاری روزافزون چاره‌ای بیندیشد؟.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.