|

احسان شريعتي در نشست چشم‌انداز كنشگري حقوقي در ايران:

جامعه ايراني با مجموعه سوءتفاهمات روبه‌رو است

کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای دادگستری مرکز میزبانِ نشستی عمومی با عنوان «چشم‏انداز کنشگری حقوقی در ایران» بود و ضمن آن، از کتاب «اسطوره حق‏ها و استراتژی اصلاح» نوشته محمدرضا عظیمی رونمایی شد. در این نشست دکتر عیسی امینی (رئیس کانون وکلای دادگستری مرکز)، علیرضا افشاری (کنشگر میراث فرهنگی و تاریخی)، دکتر محمدعلی دادخواه (حقوق‌بان)، دکتر احسان شریعتی (استاد فلسفه)، دکتر زیبا جلالی‌نائینی (مدیر نشر و پژوهش شیرازه) و الهه موسوی (کنشگر محیط زیست) به سخنرانی پرداختند. احسان شریعتی به معضلی مزمن که گریبان‌گیر جامعه ایرانی بوده است، پرداخت: ابهام در مفاهیم پایه از نهضت مشروطه تا انقلاب. به عقیده شریعتی، مصلحان و جامعه ایرانی درک روشنی از بُعد فلسفی مفاهیمِ مشروطیت، عدالت‌خانه، دارالشورا و دموکراسی نداشتند. از نظر شریعتی، جامعه ایرانی به علت روشن‏نبودن آنچه می‏خواست از آن بدیل بسازد، با مجموعه‏ای از سوءتفاهمات روبه‌رو بوده است. شریعتی با اشاره به مضامین کتاب اسطوره حق‏ها، از جمله نقاط قوت کتاب را در نظریه‏مندساختن مبانی اصلاح حقوقی دانست و پرداختن به ظرفیت‏ها و منابع بسیج حقوقی در جمهوری اسلامی را واجد اهمیت راهبردی قلمداد کرد. عیسی امینی، رئیس کانون وکلای دادگستری، نيز با اعلام اینکه صنف وکالت 110 سال عمر دارد، از هجمه‌ها و تخریب‏هایی سخن گفت که در خلال همه این سال‏ها دامن‌گیر این نهاد بوده است. او علت این تهدیدات را ناشی از جان‌مایه مدنی این نهاد قلمداد و چنین بیان کرد کانون وکلا در گذر ایام موفق شده است فراتر از قالبِ صرفا صنفی، وصف و جنبه ملی نیز پیدا کند و این به‏خاطر درک نزدیک جامعه وکالت از مشکلات مردم بوده است. امینی با اشاره‏ای اجمالی به سیر تحولات قانونی منجر به استقلال سازمانی کانون وکلا، به تمجید از قوت بنیادین لایحه استقلال کانون وکلا (مصوب دولت دکتر محمد مصدق در سال 1331) پرداخت و گفت: پس از ظهور دولت کودتا، تلاش‏های نافرجام و مخربی برای الغای این سند صورت گرفت، اما هیچ‏کدام نتوانست از اعتبار و وزانت این سند ارزشمند بکاهد. به باور امینی، آنچه نگهدارِ نهاد کانون وکلا بوده است، کنشگری آن و تشخیص صحیح مرز بین حقوق و سیاست بود. رئیس کانون وکلا در ادامه افزود وکلا اگر می‏خواهند از حمایت عمومی مردم برخوردار باشند، باید کنشگران خوبی باشند. امینی در پایان با ذکر محسنات کتاب اسطوره حق‏ها و استراتژی اصلاح، از نویسنده کتاب و مجموع اعضای کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای مرکز به عنوان وکلایی میانه‏رو، دقیق و کنشگر تقدیر کرد. محمدعلی دادخواه، وکیل بنام پرونده‌های جنجالی شکایت از سازندگان برج جهان‏نمای اصفهان، جلوگیری از عبور مترو از مسیر خیابان چهارباغ اصفهان، جلوگیری از تخریب خانه مشروطیت و جلوگیری از آبگیری سد سیوند، سخن خود را با تفکیک بینِ حقوق‌دانان و حقوق‌بانان آغاز کرد. به باور دادخواه، نمی‏توان هر دانش‏آموخته حقوق را کنشگر حقوقی قلمداد کرد. فقط آنهایی را می‏توان کنشگر قلمداد کرد که می‏آیند و سخن می‏گویند و پایمردی و ایستادگی می‏کنند. حقوق‌بان به آینده می‏نگرد و برای ساختن فردایی بهتر تلاش می‏کند و در هر جای جهان، راهی به رهایی، گامی به‏سوی عدالت و روزنی به صلح و سعادت می‏جوید. در ادامه، علیرضا افشاری کنشگر حوزه میراث فرهنگی و تاریخی و از مؤثرترین افراد در تشکیل جنبش ملی نجات پاسارگاد برای جلوگیری از آبگیری سد سیوند به تشریح چگونگی شکل‏گیری کمپین اعتراضی نسبت به احداث سد سیوند و اقدامات آن و پیوند جامعه مدنی با وکلای کنشگر برای طرح شکایتی جمعی از وزیر نیرو و رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری پرداخت. او در ادامه به برخی ابزارهای اعتراضی مورد استفاده جنبش هواخواهان میراث فرهنگی از جمله صدور بیانیه‌های تحلیلی و اعتراضی، تجمع در مقابل وزارت نیرو، مجلس شورای اسلامی و... و در نهایت ایجاد کمپینی برای طرح شکایت اشاره کرد که برای اولین بار در تاریخ دادگستری ایران، توانست امضای چهارهزارو 350 نفر از ایرانیان داخل و خارج را به دست آورد و آوردگاهی قضائی علیه مقامات دولتی به وجود آورد. افشاری بزرگ‌ترین دستاوردهای این جنبش اعتراضی را در شکل‏گیری ارتباط گسترده بین فعالان میراث فرهنگی و تاریخی، فروریختن هراس از طرح شکایت از مقامات دولتی و جلب توجه وسیع رسانه‌ها به موضوع میراث فرهنگی دانست. محمدرضا عظیمی نويسنده كتاب و وكيل دادگستري، رویکرد بسیج حقوقی را به‏عنوان رویکردی جدید در سنت تحقیقی جنبش‏های اجتماعی معرفی کرد که به مطالعه نقش، جایگاه و قدرت نظام حقوقی، بازیگران حقوقی و اهمیت آنها در جنبش‏ها برای ایجاد تغییرات اجتماعی و کنترل سیاسی در جوامع می‏پردازد. این وکیل دادگستری در ادامه، به تعریف اصطلاح جدید بسیج حقوقی (Legal mobilization) پرداخت. به بیان او، «بسیج حقوقی» یعنی: «تمایل یا خواستی که در قالب ادعای برخی حقوق به یک مطالبه تبدیل شده است. در عین حال که مشروعیت یک ادعا در قواعد حقوقی نهفته است. بسیج حقوقی یکی از انواع استفاده از اعتراض است و اعتراض، ابزاری بدیل برای عمل مشترک بر مبنای منافع مشترک یک جنبش. پس، بسیج حقوقی ابزاری است برای مطالبه حق‏ها و آزادی‏ها و هر جمعیت و جنبشی می‏تواند با جهت‏گیری اصلاحی در گستره حق‏های مندرج در قوانین موضوعه، حق یا حقوقی را از دادگاه‌ها خواستار شود و پروژه اصلاح اجتماعی را پیش ببرند. وکلایی که از آنها با عنوان وکیل آرمانی، یا وکیل کنشگر نام برده می‌شود در میان انواع تعهدها، استفاده از حمایت و دفاع حقوقی همچنان کاری درون سیستم محسوب می‏شود و وکالت آرمانی اعم از اینکه به ‏دنبال تغییر یا جلوگیری از تغییر قوانین باشد، داخل میدان قانون باقی می‏ماند. عظیمی کتاب خود را فراخوانی برای مطالبه‌‏گری و ترویج کنشگری حقوقی عنوان کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.