احسان شريعتي در نشست چشمانداز كنشگري حقوقي در ايران:
جامعه ايراني با مجموعه سوءتفاهمات روبهرو است
کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای دادگستری مرکز میزبانِ نشستی عمومی با عنوان «چشمانداز کنشگری حقوقی در ایران» بود و ضمن آن، از کتاب «اسطوره حقها و استراتژی اصلاح» نوشته محمدرضا عظیمی رونمایی شد. در این نشست دکتر عیسی امینی (رئیس کانون وکلای دادگستری مرکز)، علیرضا افشاری (کنشگر میراث فرهنگی و تاریخی)، دکتر محمدعلی دادخواه (حقوقبان)، دکتر احسان شریعتی (استاد فلسفه)، دکتر زیبا جلالینائینی (مدیر نشر و پژوهش شیرازه) و الهه موسوی (کنشگر محیط زیست) به سخنرانی پرداختند. احسان شریعتی به معضلی مزمن که گریبانگیر جامعه ایرانی بوده است، پرداخت: ابهام در مفاهیم پایه از نهضت مشروطه تا انقلاب. به عقیده شریعتی، مصلحان و جامعه ایرانی درک روشنی از بُعد فلسفی مفاهیمِ مشروطیت، عدالتخانه، دارالشورا و دموکراسی نداشتند. از نظر شریعتی، جامعه ایرانی به علت روشننبودن آنچه میخواست از آن بدیل بسازد، با مجموعهای از سوءتفاهمات روبهرو بوده است. شریعتی با اشاره به مضامین کتاب اسطوره حقها، از جمله نقاط قوت کتاب را در نظریهمندساختن مبانی اصلاح حقوقی دانست و پرداختن به ظرفیتها و منابع بسیج حقوقی در جمهوری اسلامی را واجد اهمیت راهبردی قلمداد کرد. عیسی امینی، رئیس کانون وکلای دادگستری، نيز با اعلام اینکه صنف وکالت 110 سال عمر دارد، از هجمهها و تخریبهایی سخن گفت که در خلال همه این سالها دامنگیر این نهاد بوده است. او علت این تهدیدات را ناشی از جانمایه مدنی این نهاد قلمداد و چنین بیان کرد کانون وکلا در گذر ایام موفق شده است فراتر از قالبِ صرفا صنفی، وصف و جنبه ملی نیز پیدا کند و این بهخاطر درک نزدیک جامعه وکالت از مشکلات مردم بوده است. امینی با اشارهای اجمالی به سیر تحولات قانونی منجر به استقلال سازمانی کانون وکلا، به تمجید از قوت بنیادین لایحه استقلال کانون وکلا (مصوب دولت دکتر محمد مصدق در سال 1331) پرداخت و گفت: پس از ظهور دولت کودتا، تلاشهای نافرجام و مخربی برای الغای این سند صورت گرفت، اما هیچکدام نتوانست از اعتبار و وزانت این سند ارزشمند بکاهد. به باور امینی، آنچه نگهدارِ نهاد کانون وکلا بوده است، کنشگری آن و تشخیص صحیح مرز بین حقوق و سیاست بود. رئیس کانون وکلا در ادامه افزود وکلا اگر میخواهند از حمایت عمومی مردم برخوردار باشند، باید کنشگران خوبی باشند. امینی در پایان با ذکر محسنات کتاب اسطوره حقها و استراتژی اصلاح، از نویسنده کتاب و مجموع اعضای کمیسیون حقوق بشر کانون وکلای مرکز به عنوان وکلایی میانهرو، دقیق و کنشگر تقدیر کرد. محمدعلی دادخواه، وکیل بنام پروندههای جنجالی شکایت از سازندگان برج جهاننمای اصفهان، جلوگیری از عبور مترو از مسیر خیابان چهارباغ اصفهان، جلوگیری از تخریب خانه مشروطیت و جلوگیری از آبگیری سد سیوند، سخن خود را با تفکیک بینِ حقوقدانان و حقوقبانان آغاز کرد. به باور دادخواه، نمیتوان هر دانشآموخته حقوق را کنشگر حقوقی قلمداد کرد. فقط آنهایی را میتوان کنشگر قلمداد کرد که میآیند و سخن میگویند و پایمردی و ایستادگی میکنند. حقوقبان به آینده مینگرد و برای ساختن فردایی بهتر تلاش میکند و در هر جای جهان، راهی به رهایی، گامی بهسوی عدالت و روزنی به صلح و سعادت میجوید. در ادامه، علیرضا افشاری کنشگر حوزه میراث فرهنگی و تاریخی و از مؤثرترین افراد در تشکیل جنبش ملی نجات پاسارگاد برای جلوگیری از آبگیری سد سیوند به تشریح چگونگی شکلگیری کمپین اعتراضی نسبت به احداث سد سیوند و اقدامات آن و پیوند جامعه مدنی با وکلای کنشگر برای طرح شکایتی جمعی از وزیر نیرو و رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری پرداخت. او در ادامه به برخی ابزارهای اعتراضی مورد استفاده جنبش هواخواهان میراث فرهنگی از جمله صدور بیانیههای تحلیلی و اعتراضی، تجمع در مقابل وزارت نیرو، مجلس شورای اسلامی و... و در نهایت ایجاد کمپینی برای طرح شکایت اشاره کرد که برای اولین بار در تاریخ دادگستری ایران، توانست امضای چهارهزارو 350 نفر از ایرانیان داخل و خارج را به دست آورد و آوردگاهی قضائی علیه مقامات دولتی به وجود آورد. افشاری بزرگترین دستاوردهای این جنبش اعتراضی را در شکلگیری ارتباط گسترده بین فعالان میراث فرهنگی و تاریخی، فروریختن هراس از طرح شکایت از مقامات دولتی و جلب توجه وسیع رسانهها به موضوع میراث فرهنگی دانست. محمدرضا عظیمی نويسنده كتاب و وكيل دادگستري، رویکرد بسیج حقوقی را بهعنوان رویکردی جدید در سنت تحقیقی جنبشهای اجتماعی معرفی کرد که به مطالعه نقش، جایگاه و قدرت نظام حقوقی، بازیگران حقوقی و اهمیت آنها در جنبشها برای ایجاد تغییرات اجتماعی و کنترل سیاسی در جوامع میپردازد. این وکیل دادگستری در ادامه، به تعریف اصطلاح جدید بسیج حقوقی (Legal mobilization) پرداخت. به بیان او، «بسیج حقوقی» یعنی: «تمایل یا خواستی که در قالب ادعای برخی حقوق به یک مطالبه تبدیل شده است. در عین حال که مشروعیت یک ادعا در قواعد حقوقی نهفته است. بسیج حقوقی یکی از انواع استفاده از اعتراض است و اعتراض، ابزاری بدیل برای عمل مشترک بر مبنای منافع مشترک یک جنبش. پس، بسیج حقوقی ابزاری است برای مطالبه حقها و آزادیها و هر جمعیت و جنبشی میتواند با جهتگیری اصلاحی در گستره حقهای مندرج در قوانین موضوعه، حق یا حقوقی را از دادگاهها خواستار شود و پروژه اصلاح اجتماعی را پیش ببرند. وکلایی که از آنها با عنوان وکیل آرمانی، یا وکیل کنشگر نام برده میشود در میان انواع تعهدها، استفاده از حمایت و دفاع حقوقی همچنان کاری درون سیستم محسوب میشود و وکالت آرمانی اعم از اینکه به دنبال تغییر یا جلوگیری از تغییر قوانین باشد، داخل میدان قانون باقی میماند. عظیمی کتاب خود را فراخوانی برای مطالبهگری و ترویج کنشگری حقوقی عنوان کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.