جنگلبانان سردرگم
ليلا مرگن : قانون برنامه ششم توسعه به تصويب رسيد و بهرهبرداري تجاري از جنگلهاي شمال کشور ممنوع شد. باوجودآنکه وزارت جهاد کشاورزي پيش از موعد تعيينشده در قانون، اقدام به توقف اجراي طرحهاي بهرهبرداري از جنگلهاي شمال کرد و سه سال از اين اقدام پيشدستانه ميگذرد اما اين سازمان هنوز نتوانسته است طرح جايگزين مديريت جنگلهاي شمال را ارائه کند. نهتنها طرح جايگزين تاکنون ارائه نشده است بلکه با وجود تبديل به قانون شدن توقف بهرهبرداري تجاري از جنگل يا همان تنفس جنگل، کامران پورمقدم، رئيس شوراي عالي جنگل بهعنوان بالاترين مرجع رسمي در سازمان جنگلها که بايد طرح تنفس را در مسير درست هدايت کند هم اين قانون را «ايده» خطاب ميکند. اکثر کارشناسان حاضر در نشست که البته غيبت مدافعان اصلي تنفس در بين آنها مشهود بود، نهتنها با تنفس موافق نيستند بلکه به نظر ميرسد ايدهاي هم براي ارائه طرح جايگزين مديريت جنگل بدون برداشت چوب نداشتند. البته نقطه مشترک اظهارنظر کارشناسان حاضر در اين نشست اين بود که بايد از تجربيات گذشته بهره گرفت.«نشست طرحهاي جايگزين جنگلهاي شمال» از سلسله نشستهاي «چشمانداز مديريت جنگلهاي شمال کشور» ديروز در خانه انديشمندان علوم انساني برگزار شد. در اين نشست قرار بود درباره طرحهاي جايگزين جنگلهاي شمال بحث شود اما همانطور که رحيم ملکنيا، عضو هيئتعلمي دانشگاه لرستان به آن اشاره کرد، گويا سازمان جنگلها با چراغ خاموش کار ميکند و طرحهاي جايگزين را کارشناسان حاضر در نشست نديدهاند.او ادامه داد: طرح جايگزينيای که من ديدم، سايه سنگين چوب در آن مشهود است. جامعه ذينفعان در جنگل متفاوت است و نميتوان فقط به جوامع محلي تکيه کرد. سازمان جنگلها نگاهش به مشارکت خطاست و بر اساس صحبتهاي خليل آقايي، رئيس سازمان جنگلها، گويا اين سازمان به دنبال نيروي کار مجاني ميگردد.اين عضو هيئتعلمي دانشگاه لرستان تأکيد کرد: براي کل جنگلهاي شمال نميتوان نسخه واحد پيچيد. بايد مشخص کنيم کجاي جنگل چه پتانسيلي دارد و آمايش سرزمين و آمايش جنگل را نبايد با هم اشتباه گرفت. در طرح جايگزين اصلا پايش در نظر گرفته نشده است. سازمان دههها متولي جنگل بوده است اما با داده و رقم نميتواند ثابت کند که عملکرد مثبتي داشته است يا عملکرد آن منفي است. پايش بايد متمرکز بر کارکردها و سيستم مديريت باشد. مطالعات زيادي دراينباره در دانشگاه انجام شده است اما به آنها توجه نشده است.ملکنيا گفت: مفاهيم توسعه پايدار در جنگل در دانشگاهها قدمت 15ساله دارد. بايد تلاش کنيم طرحهاي قبلي را با رنگ و لعاب توسعه پايدار به جنگل برنگردانيم.کامران پورمقدم، رئيس شوراي عالي جنگل به ارائه شرح اقدامات انجامشده در زمينه تدوين طرح جايگزين پرداخت. او با اشاره به سابقه تدوين طرحهاي مختلف در زمينه جنگل عنوان کرد: برنامههاي مختلفي براي مديريت جنگل داشتيم که بهصورت کامل يا ناقص به اجرا درآمده است.به اعتقاد پورمقدم در تمام طرحهاي تدوينشده براي مديريت جنگلها، در بدنه کارشناسي هيچگاه توافق کاملي به وجود نيامده است.او که تنفس را ايده خطاب کرد، از تدوين سند راهبردي مديريت جنگل با حضور معاونت جنگل، بخش تحقيقات و سمنها خبر داد و افزود: در اين سند تلاش شده که به معيارهاي مديريت پايدار جنگل فکر شود. در انتهاي سال 96 سند تهيه شده توسط رئيس سازمان جنگلها ابلاغ شده است.پورمقدم عنوان کرد: قرار است مديريت پايدار جنگل در قالب طرح جامعي به مرحله اجرا درآيد. برنامهها در قالب حوضه آبخيز طراحي ميشود و از تمام پتانسيل موجود بهعنوان چارچوب مديريت جنگل استفاده ميشود. در برنامهها بهطور ويژه به ابعاد اقتصادي، اجتماعي و محيطزيستي توجه ميشود.به گفته او مطالعات نيمهتفصيلي در شوراي عالي جنگل تصويب و ابلاغ شده است و متعاقب آن در سازمان جنگلها ستادي تشکيل شده است که مشخصا اين طرح را پيگيري ميکند و بهطور منظم هردو هفته يکبار جلساتی با حضور معاونتهاي مختلف سازمان جنگلها و مديران کل سه استان شمالي برگزار میشود. رئيس شوراي عالي جنگل گفت: دستورالعمل مربوط به مديريت جامع حوضه آبريز تهيه شده و تا 20 روز ديگر نهايي ميشود. مشاوراني بايد مطالعات مورد نياز تدوين طرحهاي نيمهتفصيلي را انجام دهند. کار شناسايي اين مشاوران، بهزودي آغاز ميشود. با ورود به کار اين مشاوران، در ابتداي سال 99، يک برنامه مشخص براي تصويب و اجرا در اختيار شوراي عالي جنگل خواهد بود.کاظم نصرتينصرآبادي عضو هيئت مديره انجمن جنگلباني نيز در اين نشست با انتقاد از نبود يک سياستگذاري کلان و درازمدت در کشور، بيان کرد: اشکال در نبود وزارت منافع طبيعي است. در سالهاي گذشته کساني که روي صندلي رياست سازمان جنگلها نشستهاند، کارهايي را انجام دادهاند که اصلا ربطي به سازمان جنگلها نداشته است.او به تشريح برنامههاي طرح صيانت جنگل که در دهه 70 -زماني که او سمت معاونت جنگلهاي شمال کشور را بر عهده داشت- به مرحله اجرا درآمد، پرداخت و گفت: ما در جريان صيانت حجم برداشت چوب از جنگلهاي شمال را از يکميليونو 800 هزار مترمکعب به 700 هزار مترمکعب رسانديم.نصرتي ادامه داد: از سال 92 و بعد از مصوبه هيئت دولت براي صيانت از جنگل تاکنون حتي يک صفحه برنامه براي مديريت جنگل نوشته نشده است. اين در حالي است که ما در جريان طرح صيانت براي يکونيم ميليون هکتار از جنگلهاي شمال طرح نيمهتفصيلي نوشتيم. تدابيري انديشيده شد که حق و حقوق دامدار ضايع نشود و از جنگل خارج شود.او افزود: در چوب و کاغذ مازندران، درهاي به اسم «سالاردره» وجود دارد که کل منطقه را نابود ميکند اما ميگويند مستثنيات است. طرح جنگلداري اين مزيت را داشت که حداقل عرصههاي جنگلي از دست نميرفت و بهرهبرداري در آن کنترلشده بود. پنج تا شش نفر آدم بحث مديريت جنگل را به تنفس رساندند.اين عضو انجمن جنگلباني گفت: منتظر باشيد که در يکي، دو سال آينده در تمام دامنههاي شمال، لغزش و رانش فراگير رخ دهد. زيرا هفت تا هشت هزار کيلومتر جاده ساخته شده است.او تأکيد کرد: اصلاح همواره بهتر از تغيير است. اصلاح را هم بايد هرچه سريعتر انجام دهيم. اين قانون يا بايد لغو شود که لغو نخواهد شد یا بايد اجرا شود. اين قانون اگر اجرا شود، بايد همه دستاندرکاران و کساني که دلشان براي کشور ميسوزد، دست به دست هم دهيم و در فرصتي اين مسئله را به نتيجه برسانيم.تقي شامخي استاد دانشگاه تهران که خود را مخالف طرح تنفس معرفي کرد، در اين نشست اعلام کرد: برايم وضعيت امروز قابل پيشبيني بود. او افزود: ضعف ما در مديريت جنگلهاي شمال بوده و مديريت ضعيف، جنگل را به اين روز انداخته است.شامخي بيان کرد: ما در جريان تصويب قوانين مثل مليشدن جنگلها، مديريت را از مردم گرفتيم. اگر کسي جرئت داشته باشد مديريت را به مردم برگرداند اقدام مثبتي صورت گرفته اما سازمان جنگلها ميخواهد دست بالا را داشته باشد و از واگذارکردن امور بهعنوان يک مرجع مديريتي خودداري ميکند زيرا هويت آنها در اين قدرت شکل ميگيرد.او اضافه کرد: سازمان جنگلهاي ما با ضعفي که دارد، نميتواند اراده انتقال قدرت به مردم را داشته باشد. ما بايد حق و حقوقي را که 60 سال پيش از مردم گرفتيم به آنها برگردانيم.احمد رحماني رئيس انجمن اعضاي هيئت علمي مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع نيز در اين نشست سرعت اقدامات انجامشده در زمينه تدوين برنامه جايگزين براي مديريت جنگلهاي شمال را کند توصيف کرد.او افزود: جنگل نميتواند متوقف شود. همه ميدانيم وضعيت جنگلها از نظر کمي و کيفي خوب نيست. واقعيت اين است که سطح جنگلها از نظر کمي کاهش يافته و کساني که داخل جنگل هستند، ميدانند گسستگيهايي در جنگل در حال رخدادن است که منجر به کاهش کيفيت اين اکوسيستم ميشود. وضعيت موجود جنگلها سبب شد که بحث توقف بهرهبرداري پيش آيد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.