رومن گاري به فارسي
متشکرم و خداحافظ
پارسا شهري
رومن گاري، نويسنده فرانسوي مطرح بختِ خوشي داشته است كه آثار مهمش را مترجماني كاربلد به فارسي برگرداندهاند. ازجمله اين آثار مشهور «ليدي ال» ترجمه مهدي غبرايي است و «خداحافظ گاری کوپر» ترجمه سروش حبيبي كه در نشر نيلوفر منتشر شد. ليلي گلستان نيز ترجمهاي از «زندگي در پيشرو» از مطرحترين آثار رومن گاري در ايران دارد كه در نشر ثالث منتشر شده و نيز ترجمهاي با عنوان «مردي با كبوتر». «شبح سرگردان» را نيز ابراهيم مشعري و ناصر زراعتي به فارسي برگرداندند كه در نشر نيلوفر چاپ شد. ابوالحسن نجفي، مترجمِ مطرح ادبيات فرانسه نيز سالياني پيش «پرندگان میروند در پرو میمیرند» را ترجمه كرده است. انتشار برخي از آثار رومن گاري البته خود، حكايتي است. «زندگی در پیشرو» از پرمخاطبترين آثار رومن گاري دستكم در ايران بار نخست در سال 54 منتشر شد و چند سال بعد ديگر امكان انتشار پيدا نكرد. اواخر دهه شصت اين كتاب از محاق درآمد و بهسرعت چندين و چند چاپ شد و دوباره توقيف شد تا اينكه اخيرا بعد از سيزده سال دوباره مجوز انتشار پيدا كرد. «پرندگان میروند در پرو میمیرند» مجموعهاي است از پنج داستان كوتاهِ درخشان رومن گاري با ترجمه درخور ابوالحسن نجفي كه بار نخست در دهه پنجاه، از طرف نشر زمان منتشر شد و سالياني است كه چاپ دوباره آن بلاتكليف مانده است. «شبح سرگردان» يا «رقص چنگيز کوهن» با ترجمه ابراهيم مشعري و ناصر زراعتي نخستين بار در سال ١٣٦٣ منتشر شد اما در سال 1394 بازنشر اين كتاب از پس نزديك به سه دهه از چاپ نخست آن منوط شد به حذف نام يكي از مترجمان يعني ناصر زراعتي از روي كتاب و اينگونه «شبح سرگردان» با يك نام مترجم بازنشر شد. رومن گاری در سال 1980 با شلیک تیری به شقیقهاش از دنیا رفت. او در يادداشتي که کنارش پیدا شد، توضیح نوشته بود: «دیگر کاری در این دنیا نداشتم... به من خوش گذشت، متشکرم و خداحافظ!» او پيشتر در «پرندگان ميروند در پرو ميميرند» از «ژاک رنيه»، مرد چهلوهفتسالهاي مينويسد که اميد او را به ميدانهاي جنگ در اسپانيا تا نهانگاههاي مراکز نهضت مقاومت فرانسه و کوههاي سيهرامادره در کوبا کشانده، جنگيده، مبارزه کرده، گاه پيروز شده و گاه طعم تلخ شکست را چشيده و دستآخر تنها و با اين انديشه که اميدش واهي بوده، ولي او وظيفهاش را به خوبي انجام داده، به انتهاي جهان، به ساحلي در پرو پناه آورده؛ قهوهخانه کوچکي برپا کرده و تماشاگر پرندگاني است که از دوردست ميآيند تا پيشروي او بر ساحل بيفتند و بميرند. در «شبح سرگردان» نيز شخصيت داستان «با نيش قلمي توانا و بهياري ذهني اگرچه تيره و بدبين اما تيز و روشنگر» از آخرين اميدهاي تباهشدهاش مينويسد: «اين هم ماموريتي است که ميبايد به انجامش برساند؛ ماموريتي که هيچ دستکمي از ماموريتهاي دوران جوانياش ندارد. اين هم گونهاي نبرد است: گيرم نه عليه فاشيسم و براي کسب آزادي يا جامه عمل پوشاندن به آرمانهاي انساني يا سوسياليستي، که نبرد در راه افشاکردن ناراستيها و دروغها و فريبهاي رايج دنياي امروز، گونهاي شهادتدادن است بر هرآن چه شاهد آن بوده و هست».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.