آزادنبودن مطبوعات به همه آسيب ميزند
ديويد والمزلي، سردبير روزنامه کانادايي گلوب اند ميل و رئيس بنياد روزنامهنگاري کانادا، به مناسبت فرارسيدن روز جهاني آزادي مطبوعات در سرمقالهاي با عنوان «وقتي ما روزنامهنگاران آزاد نباشيم، همه آسيب ميبينند»، به اين مسئله پرداخته که روزنامهنگاري قادر است شرايط را به نفع کساني که واقعا نياز به کمک دارند، تغيير دهد. بخشهايي از اين سرمقاله را ميخوانيم. هدف از نامگذاري روزي به نام روز جهاني آزادي مطبوعات (3می- 13 ارديبهشت) اين است که به شما، خوانندگان ما، يادآوري کند که چرا روزنامهنگاري مهم است - و اين را با شما در ميان بگذارد که وقتي روزنامهنگاران نتوانند کار خود را آزادانه انجام دهند، چه چيزي از دست ميرود. آزادي مطبوعات در کشورهايي که وجود دارد، اغلب امري بديهي انگاشته ميشود و در کشورهايي که هرگز وجود نداشته، نيز اغلب بهعنوان يک اولويت تلقي نميشود. آزادي مطبوعات در بسياري از موارد پنهان و در مسائل ديگر مستتر است. اگر مردم توانايي آن را دارند که به کسبوکار خود مشغول باشند، به دليل وجود مالکيتي پابرجا است که مدل کسبوکار را تضمين ميکند و مانع از ازهمگسيختگي اقتصاد ميشود. اينکه ما ميتوانيم کار کنيم، به دليل آن است که دولت در تلاش براي دخالت در کار روزنامهنگاران و ارعاب دبيران و خبرنگاران ناموفق ميماند. در کانادا قوانيني مؤثر براي محافظت از روزنامهنگاران و محرمانه نگهداشتن منابع دريافت خبر آنها، زماني که در راستای منافع عمومي عمل ميکنند، وجود دارد که بهسختي به دست آمده است و ضمانت اجرائي قانوني و روشني براي آن وجود دارد. اين اعتباري براي دولت فدرال کانادا تلقي ميشود که همراه با دولت بريتانيا در حال اجرای يک برنامه قانوني در سطح جهاني در تابستان امسال با هدف دفاع از آزادي مطبوعات و محافظت از روزنامهنگاران است. ازجمله پيشنهادهاي ارائهشده در اين زمينه پيش از نشست لندن در ماه جولای (تير) طرحريزي قانوني است که هدف قراردادن روزنامهنگار را در هرکدام از کشورهاي جهان که اتفاق بيفتد، به يکي از جرائم تحت پيگرد قانوني در سطح بينالمللي تبديل ميکند. اوايل اين هفته، براي دومين بار روز جهاني آزادي مطبوعات در سراسر دنيا گرامي داشته شد. اين ابتکار عملي است که کشور کانادا در آن پيشقدم شد و از سوی بنياد روزنامهنگاري کانادا (که من رياست آن را برعهده دارم) سازماندهي شده است. در اين روز سازمانهاي خبري بزرگ و کوچک از همه قارهها فرصت آن را دارند که از مخاطبان خود بخواهند روايت خود را از اينکه چگونه مواجهه با مقوله روزنامهنگاري زندگي آنها را تغيير داده است، بازگو کنند. گاهي اوقات، افراد اولين بار زماني احساس ميکنند صداي آنها شنيده ميشود که يک روزنامهنگار را ببينند. حرفه ما اين توانايي را دارد که آنچه را قبلا مورد توجه قرار نميگرفت، جلوي چشم همگان بياورد و اين مسئله هرگز به اندازه امروز مهم نبوده است. روزنامهنگاري در بهترين و آرمانيترين شکل آزادي عمل خود ميتواند شرايط را به نفع کساني که واقعا نياز به کمک دارند، تغيير دهد. اما همه آنچه ما در دست داريم، قدرت قلم است و در برخي کشورها جوهر قلمها خشک ميشود. در اين شماره روزنامه ما آمار و ارقام و مقالاتي درباره کشتهشدن و زندانيشدن روزنامهنگاران در کشورهاي مختلف جهان ارائه دادهايم. سالها پيش که من خبرنگاري جوان بودم و با روزنامه بلفاست تلگراف کار ميکردم، به پوشش خبري خشونتهاي جاري در ايرلند شمالي ميپرداختم. بمبهاي بنزيني، قوطيهاي رنگ براي شعارنويسي و شکنجه از مسائلي بود که مدام با آنها سروکار داشتيم. گاهي اوقات صداي شليک و تبادل آتش را نيز ميشنيدم. خيلي چيزها وجود داشت؛ اما هرگز نميشد از اين کار لذت برد. گاهي اوقات از خودم ميپرسيدم آخر اين کارها چه فايدهاي دارد؟ آيا واقعا ميشد اسم اين چيزها را خبر گذاشت؟ چرا مدام به اقليت کوچکي از معترضان و مسئلهسازان که به دنبال جلب توجه بودند، توجه نشان ميدادم؟ اما هميشه به اين جمعبندي ميرسيدم که اين يک گزارش است و کار و وظيفه من اين است که آن را بگويم. نميشود از آن غفلت کرد. بههمينعلت هم بود که اواخر ماه گذشته خبرنگاري جوان به نام لايرا مککي مشغول پوشش اخبار شورش در خياباني در شهر دري (ايرلند شمالي) بود. پوشش خبري او همراه با زندگياش وقتي پايان يافت که گلولهاي به سر او شليک شد. عصاره مسئله آزادي مطبوعات را ميتوان در قالب زندگي يک فرد که جانش را در دست گرفته و به کارش متعهد است، متبلور کرد. تجربه جمعي که روزنامهنگاران با شما، خوانندگان، در ميان ميگذارند، به اندازه مجموع بخشهاي اطلاعات آن اهميت دارد. متأسفانه خانم مککي هرگز دوباره کلمهاي نخواهد نوشت و امکان افزودن معاني وسيعتر را به گزارشهايي که هوشمندانه درباره آنها تحقيق کرده بود، نخواهد يافت. ازدسترفتن آزادي مطبوعات، هرچقدر هم در خفا و پوشيده باشد، به همه ما آسيب ميزند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.