هفته پر ماجرا
شرق، زينب اسماعيلي: هفته سخت پيشرو براي ايران و برجام؛ هفتهاي که با اعمال تحريم بر برخي معافيتهاي هستهاي موجود در برجام از سوي ايالات متحده آمريكا آغاز شد و با تهديد فرستادهشدن ناو هواپيمابر و هواپيماهاي بمبافکن به خاورميانه از سوي جان بولتون ادامه يافته است. در همين حال امروز (سهشنبه) بروکسل ميزبان دور ديگري از مذاکرات کارشناسي بر سر همکاريهاي اروپايي (EU/E3) با ايران مطابق برجام است. اين دور مذاکرات البته با حضور اعضاي اصلي اينستکس (سازوکار نقل و انتقال مالي) بين اروپا و ايران است. شرکت سهامي خاص «سازوکار ويژه تجارت و تأمين مالي ايران و اروپا» به عنوان نهاد ايراني متناظر اينستکس اروپايي بهتازگي در ايران به مديرعاملي علياصغر نوري به ثبت رسيده است. قرار است علياصغر نوري در حاشيه اين نشست با پر فيشر، رئيس آلماني اينستکس ملاقات کند. اما اين نشست در حالي برگزار ميشود که آمريكا تهديد کرده کشورهايي را که با ايران بر سر انتقال اورانيوم و خريد کيک زرد همکاري کنند، تحريم خواهد کرد. همچنين روسيه بهعنوان کشوري که در طرح توسعه نيروگاه بوشهر مشارکت دارد نيز براي ادامه همکاري با محدوديتهايي مواجه خواهد شد. درحاليکه چند روز از اين تحريمها گذشته واکنش اعضاي 1+4 اين بوده که روال همکاريشان با ايران را استمرار بخشيده و تسريع کنند. در اين شرايط جلسه پيشرو نشاندهنده ميزان همکاري طرفين و البته بياعتنايي آنها به تحريمهاي آمريكا است. البته براي سنجیدن اين عيار، بايد علاوه بر اين به عملکرد طرفين اروپايي، روسيه و چين هم توجه کرد. روغن ريخته... روز گذشته جان بولتون، روغن ريخته را نذر امامزاده کرد؛ درحاليکه ناو هواپيمابر آبراهام لينکلن از يک ماه پيش عازم خليجفارس شده، او روز گذشته اعلام کرده است که «آمريكا در واکنش به رفتارهاي نگرانکننده ايران، در حال استقرار ناوگروه «يواساس آبراهام لينکلن» و شماري بمبافکن در منطقه تحت نظارت «سنتکام» (فرماندهي مرکزي آمريكا) است». به گزارش ايسنا، به نقل از پايگاه خبري روزنامه گاردين، جان بولتون، مشاور امنيت ملي آمريكا، در يک بيانيه مکتوب نوشت: کشتيها و هواپيماها با هدف «ارسال پيامي واضح و بيترديد به حکومت ايران مبنيبر اينکه هر گونه حمله به منافع آمريكا يا متحدانمان با شدت عملي بيامان مواجه خواهد شد» به کار گرفته شدهاند. در اين بيانيه همچنين آمده است: «آمريكا به دنبال جنگ با ايران نيست اما ما آمادگي کامل داريم تا به هر گونه حملهاي چه از سوي نيروهاي نيابتي، سپاه پاسداران انقلاب اسلامي يا نيروهاي نظامي قانوني ايران پاسخ دهيم». او در حالي مدعي شده که آمريكا به دنبال جنگ با ايران نيست که خود او از طرفداران اصلي ترغيب حمله آمريكا به ايران است؛ حتي با دستور کاري محدود. به نوشته ايسنا، جان بولتون به دنبال آن است که آمريكا را به سمت مواضعي سخت در برابر کرهشمالي، ونزوئلا و ايران سوق دهد. او پيش از انتصاب به مقام خود در کاخ سفيد اين استدلال را مطرح کرده بود که بمبارانکردن ايران تنها راه متوقفکردن ايران در مسير دستيابي به سلاح هستهاي است. هفته گذشته در سفر ظريف به نيويورک، وزير خارجه ايران از تلاش تيم «ب» براي حمله آمريكا به ايران پرده برداشت؛ «بنيامين نتانياهو، بولتون، بنسلمان و بنزايد، وليعهد عربستان و امارات». وزیر امورخارجه آمریکا نیز پس از بیانیه جان بولتون، استقرار ناو هواپیمابر این کشور در خاورمیانه را پیامی به ایران توصیف کرد و گفت: «ما شاهد اقدامات تحریککننده از سوی ایرانیها بودهایم و ما ایرانیها را برای هرگونه حمله به منافع آمریکا مسئول خواهیم دانست. ایرانیها دقیقا میدانند که منظور ما از تهدیداتی که آنها در سراسر جهان متوجه منافع آمریکا کردهاند، چیست». وزیر امورخارجه آمریکا گفت: «اگر این اقدامات (حمله مستقیم به منافع آمریکا) روی دهد، یا اگر آنها این کار را از طریق نیروهای نیابتی، مانند حزبالله انجام دهند، ما بهطور مستقیم سران ایران را مسئول آن میدانیم». پمپئو، پیش از آغاز سفرش به فنلاند به دیدار با سرگئی لاوروف همتای روس خود رفت و در جمع خبرنگاران این نکات را توضیح داد. دستور کار فرمانده ناو؟ در يک ماه گذشته تنشها بين ايران و آمريكا شدت گرفته است؛ دونالد ترامپ، سپاه پاسداران انقلاب اسلامي را بهعنوان يک گروه تروريستي اعلام کرد و اين موجب شد تا واکنش جدي ايران از مقامات دولتي تا مقامات نظامي را به دنبال داشته باشد، حالا و بهدنبال اين ماجرا، تنگه هرمز و خليجفارس ميتواند آبستن حادثه باشد. اگرچه عبور و مرور ناوهاي هواپيمابر آمريكايي و ناوهاي ايراني در خليجفارس به امري عادي تبديل شده است اما با توجه به بيانيه اخير ميتواند دستور کار جديدي روي ميز فرمانده مستقر در ناو باشد. پيرو بيانيه جان بولتون يک مقام وزارت دفاع آمريكا درباره علت اين تصميم به خبرگزاري آسوشيتدپرس گفت «نشانههاي روشني» وجود داشت که ايران و گروههايي که به نيابت از آن عمل ميکنند براي حملهاي احتمالي به نيروهاي آمريكايي در منطقه آماده ميشدند. اين مقام که نخواست نامش فاش شود گفت گمان ميرود نيروهاي آمريكايي در دريا و خشکي هدف بالقوه باشند و پنتاگون استقرار اين ناوگروه را تأييد کرده است. در سخناني که اخيرا از سرلشکر قاسم سليماني، فرمانده نيروي قدس سپاه پاسداران منتشر شد، او از اصرار سران آمريكا بر اجتناب از درگيري با ايران خبر داد و گفت آنها معتقدند که نبايد در اين مقطع حتي به صورت نقطهاي با ايران درگير شد زيرا ممکن است اين درگيري به جنگي بيپايان کشيده شود و منافع آمريكا را به خطر بيندازد. او تأکيد کرد که اين امر، تحليل نيست و اطلاعات موجود آن را تأیيد ميکند. يک ماه پيش عازم شده روزنامه گاردين با انتشار بيانيه بولتون نوشته که «مشخص نيست که جان بولتون روز يکشنبه به کدام اقدامات ايران اشاره ميکرد. اتفاق جديدي در خليجفارس که نيروهاي دريايي آمريكا و ايران به طور معمول در نزديکي هم قرار دارند، نيفتاده است و ناو آبراهام لينکلن که حامل نيروهاي حمله است، يک ماه پيش از اين اظهار بولتون عازم خليجفارس شده بود». اين روزنامه ادامه داد: «اگرچه احتمال دارد که لحن بيانيه بولتون موجب افزايش تنشها در منطقه شود و چند روز پس از آن مطرح شده است که حکومت ايران نگرانيهايي درباره اين ابراز کرد که بولتون و افراد تندرو ديگر به دنبال اين هستند که دولت ترامپ را درگير يک جنگ کنند». هفته گذشته مجله «نيويورکر» در مطلبي بلند به جنگطلبيهاي جان بولتون پرداخته بود. محمدجواد ظريف پيش از اين نوشته بود: «امروز جهان در حال آگاهييافتن از بيماري مزمن جان بولتون براي جنگافروزي است ولي ايرانيها به خواندن پرونده ده هزار کلمهاي وي در نيويورکر نياز ندارند تا در اينباره متقاعد شوند؛ ما پيش از اين شاهد همدستي وي با يک فرقه تروريستي و همدستي وي با تيم ب در هجمه به مردم ايران با تروريسم اقتصادي بودهايم». وي همچنين در گفتوگو با شبکه آمريكايي سيبياس، درباره احتمال جنگ با وجود تنشهاي موجود ميان آمريكا و ايران، تصريح کرد: ما خواهان درگيري و تقابل نيستيم اما ما هفت هزار سال را با فرارکردن سپري نکردهايم. ما مقاومت ميکنيم اما به دنبال جنگ نيستيم. باورمان اين است که رئيسجمهور ترامپ خواهان جنگ نيست اما کساني وجود دارند که براي جنگ فشار ميآورند. من فکر نميکنم که اين اتفاق بيفتد. سالگردي پردردسر اما سناريوي پيشِرو پيچيدگيهاي خود را دارد، سال گذشته روز هشتم مي (18 ارديبهشت) بود که دونالد ترامپ به جاي وعده تمديد تعليق تحريمهاي هستهاي ايران که طبق برجام بايد رئيسجمهور آمريكا در دو موعد سه و ششماهه انجام ميداد، اعلام کرد از اين توافق خارج ميشود. همان زمان گفته ميشد عقلاي ديپلماسي تيم ترامپ با اين تصميم موافق نيستند به همين واسطه يک به يک يا از تيم کنارهگيري کردند يا اخراج شدند. حالا در يکسالگي خروج آمريكا از برجام (چهارشنبه) گفته ميشود تيم ترامپ تحريمهاي جديدي را رونمايي خواهد کرد. اين در حالي است که شنيدهها از جلسات مرتبط با برجام در سطح عالي حاکي از اين است که احتمالا ايران در واکنش به تحريمهاي جديد آمريكا و کندي اروپاييها در راهاندازي عملياتي اينستکس، از برخي تعهدات مندرج در ايران خواهد کاست. اگرچه هنوز اين شنيدهها به مرحله تصميم نرسيده ولي احتمال دارد که در روزهاي آينده اعلام شود. شايد آنچه دو مقام ارشد آمريكايي وعده دادهاند اين روند را تسريع کند. آنها گفتهاند دولت ترامپ قصد دارد در سالگرد خروج واشنگتن از برجام تحريمهاي جديد عليه ايران اعمال کند. به گزارش ايسنا به نقل از خبرگزاري اسپوتنيک، دو مقام ارشد دولت آمريكا که خواستند نامشان فاش نشود، در گفتوگو با پايگاه خبري اکسيوس، از تلاش دونالد ترامپ، رئيسجمهور آمريكا، براي وضع تحريمهاي جديد عليه ايران در روزهاي آينده خبر دادند. اين دو مقام بهطور دقيق مشخص نکردند که کدام بخشها هدف تحريم قرار ميگيرد اما تحريمها مربوط به حوزه انرژي نخواهد بود. مقامات دولت ترامپ هدف از اين اقدامات را سه چيز عنوان ميکنند: ايران مجبور به بازگشت به ميز مذاکره شود و به آمريكا پيشنهاد يک توافق هستهاي مطلوبتر (براي آمريكا) را بدهد، سران ايران مجبور به تصميمگيري درباره چگونگي صرف درآمدهاي کاهشيافتهشان شوند يا تغيير نظام در ايران روي دهد. اين منابع آگاه همچنين گفتند جان بولتون، مشاور امنيت ملي آمريكا، مدتهاست براي تغيير نظام ايران تلاش ميکند، هرچند دولت ترامپ ادعا ميکند هدف از سياستهايش تغيير نظام نيست. اين مقامات در ادامه تصريح کردند واکنش ايران به تحريمهاي جديد آمريكا کاملا پيشبينيناپذیر است و به همين دلیل دولت بهشدت در حال ارزيابي آن و نسبت به امنيت کشور در حال تفکر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.