مربع B بهدنبال جنگ!
علی امیدی
بهتازگی در مصاحبههای دکتر محمدجواد ظریف با رسانههای آمریکایی، بهویژه شبکه خبری دستراستی فاکسنیوز، ابعاد جدیدی از خطر جنگ علیه ایران و کشاندن ناخواسته آمریکا به ورطه جنگ با دسیسه بولتون، بن زاید، بن سلمان و بیبی (نتانیاهو) بهعنوان مربع «B» رونمایی شد. دکتر ظریف میکوشید در مصاحبه اختصاصی با فاکسنیوز و بعدا در توییتهای خود، ابعاد و اهداف این مربع را برای افکار عمومی جهان و مردم آمریکا تشریح کند؛ اما نکته بسیار مهمی که باید به آن توجه شود، فقدان تمایز و تفاوت بنیادین میان افکار و اندیشههای جان بولتون، مایک پمپئو با شخص ترامپ است. شاید در نگاه اول، دیدگاههای جان بولتون به علت گرایش محافظهکارانه شدیدش، تندتر از دونالد ترامپ به نظر برسد؛ اما واقعیت این است وقتی ترامپ در میان اینهمه دولتمردان بالقوه، بولتون را به سمت مهم مشاور امنیتی کاخ سفید برمیگزیند و پمپئو را با آن سابقه سیاهش در سازمان سیا، به پست وزارت خارجه انتخاب میکند، همه اینها حاوی این پیام جدی است که ترامپ همخوانی فکری بالایی با این دست از شخصیتها دارد. این ترامپ بوده که این افراد همسو را برای حضور در کابینهاش دعوت و افراد غیرهمسو را مجبور به استعفا کرده است. به نظر میرسد دکتر ظریف آگاهانه و از روی یک تصمیم استراتژیک اعلام کرده بولتون و پمپئو بهدنبال کشاندن ترامپ به جنگ و درگیری با ایران هستند تا روزنهای برای ایجاد اختلاف در دولت آمریکا ایجاد کنند.
البته دکتر ظریف با پیشنهاد تبادل زندانیان این پیام را به جامعه آمریکا داد که ایران دنبال تنش و دشمنی نیست و در صورت فراهمبودن شرایط، آماده مذاکره و دیپلماسی برای حل سایر موضوعات اختلافی است. از منظری، همکاری درباره تبادل زندانیان میتواند مقدمهای برای مذاکره درباره تحریمها باشد؛ اما واقعیت این است که درحالحاضر شکاف و اختلاف جدی در میان هیئت حاکمه آمریکا نسبت به ایران دیده نمیشود. از سوی دیگر، تجربه گذشته اعمال تحریمها از سوی آمریکا علیه ایران بهویژه در دور دوم ریاستجمهوری اوباما، این دیدگاه را در دستگاه سیاست خارجی آمریکا ایجاد کرد که تحریمهای هوشمند مؤثرترین ابزار برای کنترل ایران با هدف امتیازگیری است. تجربه تحریمها از سال 2011 تا 2015 در دوره اوباما که در نهایت به توافق برجام منتهی شد، این تصور را در دولت ترامپ ایجاد کرده که با همین حربه، میتواند از ایران در سایر موضوعات مهم مانند مسائل منطقهای، دفاعی و نظامی امتیاز بگیرد. استنتاج ترامپ از گذشته تاریخی روابط آمریکا و ایران این است که فشارهای مضاعف به ایران بهویژه در حوزههای اقتصادی، ایران را به سمت مذاکره میکشاند. مسئله بعدی برداشت سران عربستان و اسرائیل از ایران بهعنوان تهدید وجودی است. از نگاه رهبران این کشورها، ایران تنها کشوری است که بهلحاظ نفوذ معنوی و قابلیت نظامی در سطحی قرار دارد که میتواند بهلحاظ امنیتی تلآویو و ریاض را با تهدید روبهرو کند. بیشتر دولتهای عربی یا رژیمهای وابسته به آمریکا هستند یا اینکه نسبت به منازعه اعراب و اسرائیل بیتفاوتاند. ایران تنها کشور فعال در منطقه است که در برابر سیاستهای توسعهطلبانه اسرائیل مقاومت میکند. حماس، حزبالله و حتی خود دولت سوریه بدون حمایت جدی ایران یارای مقاومت در برابر اسرائیل را ندارند. درست است که حماس و حزبالله جریانی خودجوش در غزه و لبنان هستند؛ اما واقعیت این است که این دو جریان بدون حمایت ایران توان تقابل با اسرائیل را ندارند. سران صهیونیستی با آگاهی از محور مقاومت در منطقه بهدنبال فلجکردن سرمنشأ این محور، یعنی ایران، با حمایتهای آمریکا هستند. این نگاه در دولت عربستان هم حاکم است. دولت عربستان فاقد ظرفیت مردمی و سیاسی است و تنها اتکایش به زر و زور (دلارهای نفتی و حمایت آمریکا) است. باور دولت عربستان این است که ایران حامی جریانهای انقلابی در داخل عربستان و بحرین است. البته دولت سعودی با برجستهسازی تهدید ایران بهدنبال فرافکنی مشکلات و بحرانهای سیاسی داخلیاش هم هست. از طرف دیگر، موضوع تهدید ایران بهانه مناسبی برای دولت عربستان در سرکوب گروههای شیعی و فعالان سیاسی است. بههرروی مربع B اکنون به این جمعبندی رسیده که ایران منبع اصلی تهدید است و باید به طرق مختلف اعم از تحریمهای اقتصادی فلجکننده و در مرحله بعدی احتمالا جنگ مهار شود. باور اصلی این مربع به جنگ است؛ جنگی که در آن، آمریکا پیشقراول و آوانگارد باشد و عربستان و دولتهای عربی اسپانسر مالی. اسرائیل هم احتمالا تأمینکننده لجستیک و لابیگری برای انتخاب دور بعد ریاستجمهوری ترامپ!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.