|

تاب‌آوری در شهرها

دانستن اینکه چطور، در چه شرایطی و با توسل به چه روایت‌هایی، شهرها و ساکنانش موفق شده‌اند بعد از تحمل دوره‌ای تلخ و جراحت‌بار از ناکامی‌ها و فجايع طبيعي و انساني همچون جنگ و آتش‌سوزي و سيل، دوباره قد راست کنند، ضرورتی انکارناپذیر به نظر می‌رسد. كتاب «شهرها با کدام روایت از پس فاجعه بر می‌آیند» با عنوان اصلی «شهر از نو» نشان می‌دهد که «تاب‌آوری» و بازسازی شهرها با عوامل فراوانی ارتباط دارند، از آنها تأثیر می‌گیرند و بر آنها تأثیر می‌گذارند. مقالات «شهر از نو» هر کدام نویسنده‌ای مجزا دارند و تنها مقاله ابتدايي و انتهايي از ويراستاران اصلي كتاب است. در اين دو مقاله، لارنس جی‌. ویل و توماس جی‌. کامپانلا شرح و توضیحی درباره فاجعه و تاب‌آوری و معانی، اشکال، اصول و مضامین هریک از آنها می‌دهند و شش مقاله میانی کتاب نیز با پیش‌کشیدن نمونه‌هاي تاریخي و مشخص مردمان، حکومت‌ها، مدیریت‌ها و شهرها تاب‌آوری را در گذر سال‌هاي سخت می‌کاوند و مفهوم آن را در قالب و گستره تاریخ می‌خوانند. هر كدام از مقالات کتاب، با مرور شهرهایی که در دوره‌های تاریخی مختلف بخش زیادی‌شان نابود شده یا تهدیدی جدی را تجربه کرده‌اند، به مخاطب نشان می‌دهند که منظور از تاب‌آوری چیست و چرا روایت پس از فاجعه بسیار اهمیت دارد. مقاله كوين رزواريو با پيش‌كشيدن دو مثال كلاسيك آتش‌سوزي سال 1871 شيكاگو و زمین‌لـرزه سال 1906 سانفرانسیسکو، داستان استقامت شگفت‌انگیز شهرهای آمریکایی را در مواجهه با انواع و اقسام آتش‌سوزی‌ها و سیل‌ها و زمین‌لرزه‌ها و جنگ‌ها روایت می‌کند. او بـا طرح مفهوم «تخیل روایی» نشـان می‌دهد ک فاجعـه برای مردم این کشور نـه نشانه ناامیـدی کـه همـواره محرکی بـرای پیشرفت در طول تاریـخ بوده است. مقالـه مكس پیج بـا نشـاندن حملات 11 سـپتامبر در دل تاریخ متلاطم و سرشار از ویرانـی و بازسازی نیویورک و با در هم‌آمیختن واقعیت و فانتزی ایـن شـهر، نشان می‌دهد کـه چطور نیویورک هر روز و هر شب در واقعیت و در تصویر، در زندگی روزمره و در قلمروی بازنمایی، بی‌وقفـه تخریب و از نو زاده می‌شود. او با استفاده از فیلم‌ها و رمان‌های علمی-تخیلـی، عکس‌ها، نقاشی‌ها، هنرهای گرافیکی، آگهی‌های تلویزیونی، کارت‌پسـتال‌ها، کارتون‌ها و نرم‌افزارهای کامپیوتری، تاریخ ویرانی و تولـد دوبـاره نیویورک را دهـه بـه دهـه روایـت می‌کند. «شـهر دو پـاره» عنوان مقالـه برایـان لَـد اسـت. او بـا پژوهـش گسـترده‌اش مخاطـب را بـه دوران جنـگ سـرد و شـهر برلین می‌بـرد کـه جدل‌هـای ایدئولوژیـک بـه دو بخـش جداافتـاده تفکیکـش کـرده بودنـد. کـدام بخـش وارث و حافـظ فرهنـگ ملـی آلمـان بـود: شـرق یـا غـرب؟ هـر دو در پـی احیـای میـراثی ملـی‌ بودنـد کـه به‌ظاهـر بـه دسـت نازی‌هـا تحریـف شـده بـود امـا بـا دو رویـه، دو اسـتراتژی و دو ایدئولـوژی کاملا متفـاوت. مقالـه لَـد تـاب‌آوری و بازسـازی را در کارزار نمادیـن جنـگ سـرد روايت می‌کنـد و تأثیـر نیروهـای کلان سیاسـی بـر معمـاری و برنامه‌ریـزی شـهری را نشـان می‌دهـد. مقالـه گلدمـن داسـتان بازسـازی ورشـو توسـط صاحبـان تـازه‌اش را بازگو می‌کند. ویرانی ورشـو بهترین فرصت برای سـاخت یک پایتخت سوسیالیسـتی و بازتعریـف هویـت لهسـتانی در پیونـد و همراهـی بـا اصـول سوسیالیسـتی بـود. از ایـن لحـاظ، دوره موسـوم بـه «رئالیسـم سوسیالیسـتی» دوره‌ای کم‌نظیـر در تاریـخ تـاب‌آوری و بازیابـی شـهرها در قـرن بیسـتم اسـت: اینکـه چطـور ایدئولـوژی یـک حـزب می‌توانـد تمـام برنامـه دوباره‌سـازی یـک شـهر را تحت‌الشـعاع قـرار دهـد. سیاسـت کلـی حـزب کمونیسـت در مواجهـه بـا هسـته تاریخـی آسـیب‌دیده شـهر نـه مرمـت مو‌به‌مـوی آن، کـه بیشـتر گونـه‌ای بازسـازی مطابـق بـا آموزه‌هـای رئالیسـم سوسیالیسـتی بـود. جولـی بـی. کرشـبام و دزیـره سـیدروف در پژوهـش خود به مفهوم تـاب‌آوری در گرنیـکا بعد از بمب‌گذاري دوران جنگ دوم مي‌پردازند كه چگونه سـاختمان‌ها از نـو برپـا می‌شـوند امـا التیامـی در کار نیسـت و ترومـا، عمیـق و دامنـه‌دار و نسـل‌بـه‌نسـل منتقـل می‌شـود. مقالـه بـا پیـش‌کشـیدن دو مفهـوم تـاب‌آوری عاطفـی و تـاب‌آوری فرهنگـی بـر اهمیـت خاطـره و یادسـپاری از یک‌سـو و نمادهـا و سـنت‌ها از دیگـر سـو تأکیـد می‌کنـد و معنـای راسـتین بازیابـی را در تحقـق همه‌جانبـه سـویه‌های تـاب‌آوری می‌جویـد. سـرانجام ویلیـام فولتـن بـا تغییـر مقیـاس از شـهر بـه سـمت اجتماعـات محلـی و تأکیـد روی شـورش‌ها و ناآرامی‌هـای داخلـی با توجه به ناآرامی‌هـای مدنـی سـال ۱۹۹۲ در لس‌آنجلـس بـر قسـمت تـازه‌ای از تـاب‌آوری نـور می‌تابانـد. در اینجـا، قربانیـان و خاطیـان در مجـاورت یکدیگـر زندگـی می‌کننـد، خشـونت اغلـب درون محله‌هـای محنـت‌زده اتفـاق می‌افتـد و بازیابـی نـه تنهـا مسـتلزم بهبـود خرابی‌هـای کالبـدی کـه نیازمنـد رفـع بی‌اعتمادی‌هـای عمیـق و ریشـه‌دار اسـت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.