بيژن اشتري از وضعيت بازار کتاب و کاغذ ميگويد
تحريم اقتصادي شدهايم؛ ولي امکان کنترل شرايط وجود دارد
سيدحسين رسولي: وضعيت بحراني گرانفروشي کاغذ باعث واکنشهاي فراواني از سوي اهالي فرهنگ شده است. برخي از سودجويان کاغذها را در بازار با قيمتهاي نجومي به فروش ميرسانند که اين امر لطمه جدي به کسبوکار روزنامهنگارها و انتشاراتيها زده است؛ بنابراين به سراغ بيژن اشتري رفتيم که ازجمله مترجمان و روزنامهنگاران پرکار است. اشتري مدتها است که سرگرم ترجمه کتابهاي تاريخياي مربوط به رهبران سياسي در نشر «ثالث» است. اين گفتوگو را در ادامه بخوانيد. گرانفروشي کاغذ در کنار احتکار و فساد عامل اصلي وضعيت نابسامان کتاب و مطبوعات شده است. آيا در گذشته با چنين چيزهايي برخورد کرده بوديد؟ دوست عزیز، وقتي سيستم تعيين نرخ ارز چهارهزارو 200 توماني شکل ميگيرد يا نرخهاي ديگر ارزي مانند ارز دانشجويي و ارز نيمايي به وجود ميآيد، با سيستم رانتي مواجه ميشويم. افرادي هستند که چنين ارزهايي را ميگيرند. با اين ارزها کاغذ را وارد ميکنند؛ ولي با قيمتهايي دو تا سه برابر آن را ميفروشند. گروهي هم با ارزها کاغذ نميخرند و پولها را در جيبشان ميگذارند. اين وضعيت، از نظام اقتصادي بيمار ما شکل گرفته است. سالها هم در جريان بوده است. طبيعي است که کاغذ و ديگر کالاها دچار مشکل ميشوند. شنيدهام که سال گذشته ۲۰۰ هزار تُن کاغذ با ارز چهارهزارو 200 توماني وارد ايران شده و تنها ۱۰ درصد آن وارد بازار شده است. باقي اين کاغذ کجاست؟ بايد حسابرسي شود. شنيدم که وزارت فرهنگ و ارشاد وظيفه توزيع کاغذ را در دست گرفته است. کار بسيار اشتباهي است. مگر اتحاديه صنف فروشندگان کاغذ و مقوا نداريم؟ آنها سابقه ۵۰، ۶۰سالهاي دارند. چرا آنها بايد حذف بشوند؟ وزارت ارشاد نبايد کاغذفروشي کند. اين مشکلات بايد با همفکري همه حل شود. ناشران و وزارت صمت و وزارت ارشاد و اتحاديه صنف فروشندگان کاغذ و مقوا بايد با يکديگر گفتوگو کنند. تحريم و مشکلاتي براي فروش نفت شکل گرفته است. بااينحال نفت را ميفروشيم. منابع مالي و ارزي هم داريم. مشکل اصلي، توزيع و صرف منابع مالي است. همهچيز بايد به طرز درستي مديريت شود. بايد کاري کنيم که کاغذ به دست ناشران برسد. آن هم ناشراني که کتاب توليد ميکنند. ناشراني وجود دارند که تنها دنبال تجارت هستند و ميخواهند جيب خودشان را پر کنند. واقعا بايد براي آنها هم فکري کرد. ما در دوران جنگ هم چنين وضعيتي داشتيم؛ بنابراين تجارب بزرگي داريم. اين مفاسدي که شکل گرفته است، واقعا عجيب و گاهي هم وحشتناک است. مديريت منابع و نظارتي بايد درست شود. وضعيت فعلي بازار کتاب و کاغذ را چگونه ميبينيد؟ افرادي مثل من که مترجم و نويسنده هستند، اطلاعات خيلي خاصي درباره بازار تجاري کتاب ندارند. بااينحال قيمت کاغذ خيلي بالا رفته است. ناشران اگر نتوانند از کاغذي که با ارز چهارهزارو 200 توماني تهيه شده است، استفاده کنند، عملا از چرخه توليد خارج خواهند شد. کتاب هم اگر با ارز چهارهزارو 200 توماني چاپ نشود، رشدي چهار يا پنج برابر قيمت فعلي خواهد داشت؛ بنابراين کتابخوانان نميتوانند کتاب بخوانند. اين وضعيت باعث تخريب چرخه و زنجيره توليد کتاب ميشود. شما از مترجم و نويسنده بگيريد تا سطوح جانبي مانند ناشر و کتابفروش و چاپخانهدار، همه نابود خواهند شد. به نظرم خيلي از خانوادهها هم ضربه خواهند خورد. اين موضوع فقط فرهنگي نيست؛ بلکه اجتماعي و اقتصادي است. امسال به نام سال رونق توليد ملي ناميده شده است. خيلي ناراحتکننده است که در اين سال با چنين مشکلاتي دست به گريبان شويم. مقام معظم رهبري سال گذشته هم به نمايشگاه کتاب رفتند. عکسي از ايشان با وزير فرهنگ منتشر شده بود. درست مانند عکسي که امسال از ايشان با وزير فرهنگ منتشر شده است. رسانهها سال گذشته منتشر کردند که رهبري تأکيد کردند که به حوزه نشر و کتاب توجه کنيد. ايشان امسال هم دستور صريحي دادند که وزراي فرهنگ و صنعت وضعيت را بهتر کنند؛ بنابراين رهبري هميشه اهل کتاب بودند و به اين مسئله توجه نشان دادهاند؛ ولي متأسفانه برخي از مسئولان توجه ندارند. واقعا عجيب است. مملکت ما در تحريم اقتصادي است. بسياري از مردم هم زير فشار قرار گرفتهاند. شرايطمان خيلي استثنائي شده است؛ بااينحال، به نظرم امکان کنترل شرايط وجود دارد. يکي از چيزهايي که من را ناراحت ميکند، اين است که چرا مسئولان در زمان برگزاري نمايشگاه کتاب ياد ناشران و کتاب و مشکلات اين عرصه ميافتند! به نظر ميرسد که خريد کتاب خيلي سخت شده است. بنده هر سه ماه يک بار چندين جلد کتاب خريداري ميکردم و مدام به کتابفروشيها سر ميزدم. گرانفروشي و افزايش قيمتها به گونهاي شده است که الان ترس دارم وارد کتابفروشيها بشوم... . قيمت کتاب خيلي بالا رفته است. من خودم از قشر متوسط جامعه و يکي از کتابخوانان قديمي هستم. بسياري از کتابها را ميخرم. در يک سال گذشته، حتي نتوانستم نزديک کتابفروشيها بشوم! ديگر نميتوانم کتاب بخرم. قشر مرفهي در جامعه ما شکل گرفته است. آنها بسيار پولدار هستند. منظورم همانهايي است که ماشينهاي بسيار گرانقيمت و لوکس سوار ميشوند. گوشيهاي آخرين مدل و خانههاي آنچناني دارند. فکر ميکنم چيزي در حدود سه ميليون نفر باشند. کتاب هم در اين روزها براي آنها توليد ميشود. متأسفانه اين افراد اهل مطالعه و فرهنگ نيستند. کتابي که اين روزها چاپ ميشود، قيمتهايي دارد که براي آنهاست. در وضعيت فعلي، دانشجويان و کارگران نميتوانند کتاب بخرند. دوست عزيزم، آن دوران گذشت که دانشجويان در کتابفروشيها رفتوآمد داشتند. کتاب براي پولدارها شده است. با اين وضعيت آيا کتاب تبديل به کالاي لوکس شده است؟ بله. بهطورکلي فرهنگ تبديل به کالاي لوکس و طبقاتي شده است. هر کسي که پول داشته باشد، به منابع آگاهي و دانش دسترسي دارد. اين وضعيت خيلي غمانگيز است. انقلاب ما، انقلابي ريشهاي و فرهنگي بود. مسئولان داعيه رسيدگي به مستضعفان و قشر پايين جامعه را داشتند. نبايد کُمِيت ما براي چنين چيزهايي لنگ بزند. اگر لنگ بزند که مايه شرمساري است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.