توسعه؛ گذرگاهی به سوی فرهنگ
مانی اسدی.رئیس مجلس دانشآموزی تهران
اگر بازسازی ارکان جامعه بر مبنای اندیشهها و بینشهای تازه را توسعه بدانیم، باید بنای توسعه را به طور متوازن بر دو رکن استوار کنیم؛ نخست مدرنیزاسیون یا نوسازی که بُعد سخت توسعه است. در حقیقت مجموعه توفیقات ناشی از پیشرفتهای فیزیکی، اقتصادی، فرهنگی و فناورانه است و به پیوست خود توزیع امکانات و بهرههای مادی را به طور عمومی در جامعه به ارمغان میآورد و فزاینده سطح رفاه عمومی است. به گونهای که با سیطره بر چارچوبهای خودساخته غیرطبیعی و محدودیتهای طبیعی، باعث تسهیل مسیر تکامل و پویایی زندگی انسانها میشود، ولی این رکن به تنهایی توانایی جلب رضایت و خشنودی حقیقی جامعه را حتی با وجود همه رهاوردهای مشهود خود ندارد. در این شرایط نوبت ظهور و مجال حضور بُعد دوم یا جنبه نرم توسعه یعنی مدرنیته یا نوگرایی است. علت اهمیت این رکن در این است که آنچه در مدرنیته هویداگر و برانگیزنده خشنودی مردم است، احساس سلامت جامعه است. در حقیقت تحول در احوالات درونی مردم است؛ همان تجلی درونی اخلاق در ایجاد کنشهای صحیح اجتماعی و بازخوردهای فرهنگی در پرتو مرمت و بازسازی ارزشها و هنجارهای مثبت و احترام به قانون و حقوق متقابل و در نتیجه اجرای عدالت، انصاف و دوستی است. البته باید توجه داشته باشیم توسعهیافتگی بر اصول ثابتی بنا شده است. توسعهیافتگی ضمن زیربنای فوق، نیازمند اقتصادی شفاف، نظام مشارکت جمعی، گردش مداوم قدرت، فضای نقد و گفتمان رسانهای آزاد و ارتباطات بینالمللی مستقل و دانش مدرن است. در ساختمان توسعه رعایت اولویتها و طبقهبندیها بسیار حیاتی است؛ برای مثال در هیچ جای دنیا کشوری وجود ندارد که بدون تولید ثروت و انباشت سرمایه و بدون ممتازکردن بخش خصوصی و گذار دولت از توسعه اقتصادی و اشتغال، سراغ آزادیهای سیاسی رفته باشد. در کشور ما به دلایل فرهنگی و سیاسی از زمان مشروطه اولویتها و زیربناها در ساختمان توسعه رعایت نشده است. در اصل همان آفت فرهنگی و ساختاری است که اجازه تصمیمگیری منطقی را از ما سلب کرده است. پس با اصلاح ساختارهاست که فرهنگ کشور اصلاح میشود و شاید فراموش کردهایم مردم فرهنگها را میسازند نه فرهنگها مردم را. پس موفقنبودن ما در توسعهیافتگی غالبا ریشه در نارساییهای فرهنگی جامعه دارد و این نارساییها بسترساز عدم تصمیمگیری منطقی، علمی و رو به جلو مملکت ما میشود. اما در این بین مردم عموما از مدرنیت به ثمرههای آن اشاره دارند و ریشههای مدرنیته و جهان جدید کمتر مورد توجهشان است. دلیل این امر هم ناشی از نگاه سطحی به مسئله توسعه و شاید حاکی از جهشهای ناگهانی و بیتوجهی به اولویتبندی در بنای طبقات ساختمان توسعه باشد. تعریف مدرنیته برای مردم با ظهور چیزهای جدید و خلق اقلیمهای نو در دنیای پیرامون آنها معنا میشود. به همین علت دنیای مدرن از نظر آنها هواپیما و پارلمان و... است. یعنی آنچه قبلا نبوده و امروز هست را به مدرنیته نسبت میدهند و درختان و آسمان و زمین را جزء دنیای مدرن نمیشمرند. اما به هر طریق، در اصل محصول توسعه باید احساس سعادت و رضایت همه مردم باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.